Erekshe balalarǵa erekshe bilim kerek, al erekshe bilim beretin arnaıy pedagog, ıaǵnı kadr máselesin sheshpeı, sóz qozǵaýdyń ózi qıyn. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi 2020 jyldan bastap mektepterge aýtızmi bar balalardy oqý prosesinde súıemeldeıtin pedagog-assıstent laýazymyn engizdi.
Arnaıy jáne ınklıýzıvti bilimdi damytýdyń ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń dırektory Áıkerim Merekeqyzy bizge bergen shaǵyn suhbatynda pedagog-assıstenttiń aýtıst balalardyń ortaǵa beıimdelip, saý balalardyń arasynda bilim alýyna kómektesetin maman ekenin aıtty.
«Aýtıst balalar basqa da bilim alýshylarmen birdeı mektepte oqýǵa quqyly. Alaıda olar mektepke kelgende birden sabaqqa tolyq qatysyp kete almaıdy. Olarǵa arnaıy pedagog mamannyń kómegi kerek. Sondyqtan biz muǵalimge sondaı erekshe balalarmen jumys isteý arqyly kómektesetin assıstent laýazymyn qarastyrdyq. Ol arnaıy pedagogıkanyń ádis-tásilderimen aýtıst balany oqytady, ortaǵa beıimdeıdi. Sonymen qatar pedagog-assıstent erekshe oqýshynyń ata-anasymen tyǵyz baılanysta bolyp, balaǵa bólek, óziniń deńgeıine saı tapsyrmalar berip otyrady. Atalǵan laýazym aýtıst balanyń aqyl-oı qabiletine, damý ereksheligine qaraı muǵalimniń mektep baǵdarlamasy boıynsha ótken taqyryptaryn balanyń ıgerip ketýine kómektesedi», deıdi.
Degenmen jańa engizilgen laýazym ıesine de kómek kerek. Osyny eskergen joǵaryda atalǵan ortalyq laýazym ıelerine arnap aýtıst balalarmen jumys isteýge arnalǵan ádistemelik nusqaýlyqtyń 8 túrin ázirlep, ortalyqtyń saıtyna júktegen eken. Aýtızmniń de túrleri kóp qoı, osy turǵyda ortalyq kózdegen mamanǵa maqsatyna qaraı ádistemelik nusqaýlyq túrin tańdaýǵa múmkindik bergen kórinedi. О́ıtkeni bir balanyń aqyl-oıyn, ekinshisiniń tilin damytý kerek.
Jaqsy, pedagog-assıstent bar delik, biraq pandemııa jaılaǵaly bilimnen bereke qashty ǵoı. Erekshe balalar túgil, qarapaıym oqýshylardyń ózin oqytý problemaǵa aınaldy. Osyndaı jaǵdaıda aýtıst balalar qalaı bilim alyp júr? Bul suraqqa A.Merekeqyzy:
«Birinshiden, arnaýly mektepterge shtattyq rejimde jumys isteýge múmkindik berilgen. Demek, erekshe bilim berýdi qajet etetin balalar arnaýly pedagogterinen betpe-bet, burynǵydaı bilim alyp jatyr. Ekinshiden, ata-analarǵa tańdaý berilgen. Iаǵnı olar balasynyń mektepke baratyn-barmaıtynyn ózderi sheshedi. Eger koronavırýstan saqtanyp, balasynyń úı jaǵdaıynda bilim alǵanyn qalasa, arnaıy pedagogter erekshe oqýshyny qashyqtyqtan oqytady», dep jaýap berdi.
Iá, Bilim jáne ǵylym mınıstrligine qarasty ortalyqtyń basshysy A.Merekeqyzynyń sózin elordadaǵy №88 mektep-lıseıiniń pedagog-assıstenti Araılym Qajymuqanqyzy da rastap otyr. О́ıtkeni ol karantın kezinde óz tálimgerligindegi aýtızmge shaldyqqan oqýshylaryn qashyqtyqtan oqytty.
«Bul mektep – qatardaǵy oqý oshaǵy. Osy mektepte «Bolashaq» korporatıvti qory arnaýly ınklıýzııany qoldaý kabınetin (arnaýly kabınet) ashqan. Sol kabınetke 10 aýtıst bala keledi. Ár bala jas ereksheligine, deńgeıine saı túrli synyptarǵa bólingen. Qarapaıym balalar bilim alatyn 1 synypqa 1 ǵana erekshe oqýshyny qosady. Áýeli balalardy ata-analarynan arnaýly kabınette qabyldap alyp, keıin kádimgi synyptardaǵy sabaqtarǵa birge otyryp qatystyramyz. Biraq olar sabaqta qarapaıym oqýshylar sekildi 40-45 mınýt otyra almaıdy. 5-10 mınýt negizgi taqyryp ótkizilgen ýaqytta qatysýyn qadaǵalap, keıin arnaýly kabınette úırengenin bekitý boıynsha jumystar júrgizemiz. Al karantın kezinde balalardy úıde oqyttyq. Sabaqty ZOOM baǵdarlamasymen ótkizdik. Ata-analarmen tyǵyz baılanys ornatý arqyly oqý-tárbıe jumystarynyń sapasyn tómendetpeýge tyrystyq», deıdi ol.
Negizi pedagog-assıstenttiń jumysy óte jaýapty jáne kúrdeli. Sebebi bul maman aldymen balanyń deńgeıin anyqtaý boıynsha arnaıy test alady. Sodan soń pedagog-assıstenttiń kýratory test qorytyndysyna sáıkes, balany damytý men oqytýdyń jeke baǵdarlamasyn qurady. Bir jylda týǵan balalar bolsa da, damýynda ózgesheligi bar erekshe oqýshylardyń árqaısysyna bólek maqsat pen jospar kerek. Sebebi bir balada este saqtaý qabiletin damytý kerek bolsa, ekinshi aýtıst bala zeıinin turaqtandyrýdy qajet etýi múmkin. Al pedagog-assıstent synyptaǵy negizgi mektep baǵdarlamasynan bólek osyndaı erekshe baǵyt boıynsha jumys isteıdi.
«Biz ár oqýshynyń jeke baǵdarlamasyna baılanysty damytý men oqytý jumystaryn aýtıst balalarǵa arnalǵan qum, átkenshek, oıynshyqtar, batýt, tanymdyq kórnekilikter bar arnaýly kabınette erekshe balanyń kóńilin kótere júrip júrgizemiz. Erekshe balalar uzaq ýaqyt otyryp sabaq oqı almaıdy. Sondyqtan olardy damytýǵa mundaı synyptyń paıdasy óte zor. Bul zeıini tez turaqtala qoımaıtyn erekshe balalarǵa oınap júrip oqýyna jyldam úırenip, beıimdelip ketýine kómektesedi. Shyny kerek, mundaı arnaýly jabdyqtalǵan synyptar biz sekildi arnaıy pedagogterdiń jumysyn jeńildetýge de septesedi. Sebebi 5 mınýt túgil, oryndyqqa otyrmaı, pedagog-assıstenttiń ózine qol kóterip, baǵynbaı ketetin balalar bolady. Negizi, bul jumysqa asqan shydamdy, balany damytý maqsatyna tabandylyq tanytatyn adam kerek. Kóp áriptesimiz shydamaı shyǵyp ketedi», deıdi A.Qajymuqanqyzy.
Memlekettiń erekshe balalardyń bilim alýyn qamtamasyz etýdi jolǵa qoıyp, jańa shtat ashyp, pedagog-assıstentterge jalaqy qarastyryp otyrǵany oń shyǵar, biraq jalaqy mardymsyz. Tipti arnaıy pedagogterdiń eńbegine tatymaıdy dersiz. 90 myń teńgege aıyna júıkesin juqartyp jumys isteý kimge ońaı deısiz?! Bir balany ǵana alyp júredi ǵoı dep te oılarsyz, alaıda olar 2-3 ese kóp oqýshymen jumys istegendeı bolady. О́ıtkeni kóbine kommýnıkasııa jaǵynan qınalatyn aýtıst balalardyń jańa adamǵa úırenýi úshin pedagog-assıstentter tálimgerligine alǵan oqýshylaryn aýystyryp otyrady eken.
Osyndaıda atqarýshy organdardyń ınklıýzıvti bilim berý máselesin jolǵa qoıyp jatyrmyz degeniniń ózi jetkiliksiz ekenine kózińiz jetedi. О́ıtkeni ınklıýzıvti bilimmen erekshe balalardy qamtý deńgeıin joǵarylatýdy qalaı ma, áıtáýir, resmı uıymdardyń deregi beıresmı málimetterden ózgerek keledi. Máselen, resmı derekterde aýtıst balalardyń sany elimizde 6 myń ekeni kórsetilse, beıresmı derekter boıynsha aýtızmi bar balalardyń sany 30 myńnan asady. Joǵaryda pedagog-assıstent atap ótken «Bolashaq» qory beıresmı derekterdegi balalardyń bolashaǵyna basa nazar aýdarǵan sekildi. Sebebi qor erekshe balalardy beıimdeıtin arnaýly ınklıýzııany qoldaý kabınetterin ashyp qana qoımaǵan. Qordyń ınklıýzııa boıynsha úılestirýshisi Jazıra Eskendirova: «Ár bala mektepke barýǵa laıyqty» jobasy aýtızm jáne basqa da damý erekshelikteri bar balalarǵa arnalǵan ınklıýzıvti bilim berý modelin ázirleýge jáne Qazaqstannyń jalpy bilim beretin mektepteri men mektepke deıingi uıymdarynda engizýge baǵyttalǵan. 2015 jyldan bastap qordyń qoldaýymen Qazaqstannyń 17 óńirinde 43 ınklıýzııany qoldaý kabıneti ashyldy. Aýtızm jáne basqa da mentaldy buzylystary bar 500-den asa bala kúndelikti mektepke barýǵa múmkindik aldy. Joba elimizdiń 34 mektebin jáne 2 astanalyq balabaqshany qamtydy. Balalarynda erekshe bilim alý qajettilikteri bar 1500-den asa otbasyna konsýltasııa berildi. 2 myń maman ınklıýzıvti bilim berý jáne minez-qulyqty qoldanbaly taldaý boıynsha oqýdan ótti, 400-den asa jumys orny quryldy. Qor ınklıýzıvti bilim berý boıynsha normatıvtik-quqyqtyq aktilerge 70 túzetý engizdi» deıdi.
«Bolashaq» qory Qamqorshylyq keńesiniń tóraıymy Dınara Shaıjúnisovanyń aıtýynsha, «Ár bala mektepke barýǵa laıyqty» jobasyn iske asyryp kele jatqan 6 jyl ishinde jobadaǵy sóılemeıtin balalardyń 90%-y sóılep úırendi, 19 ul jáne qyz bala óz betinshe oqýǵa kóshti, damý erekshelikteri bar 50 bala mektep, qalalyq, oblystyq jarystar men olımpıadalardyń júldegerleri atandy.
