Qandaı jeńildik jasalady?
Agenttik tóraǵasynyń orynbasary Nurlan Ábdirahmanovtyń aıtýynsha, eger merzimi 90 kúnnen asqan nesıe ótelse, onda qaryz alýshynyń mártebesi «saýyqtyrylǵan» bolyp ózgeredi. Alaıda bank báribir klıentti táýekeli asa joǵary dep baǵalap, jańa nesıe bermeı qoıýy múmkin.
– Saýyqtyrýdyń jańa mehanızmi zaem alýshyǵa nesıe bıýrosy júıesinde «saýyqtyrylǵan» mártebesin berýdi qarastyrady. Bul mártebe azamattardyń bankter men ózge de kredıtorlar aldyndaǵy mindettemesin adal atqarýyn rastap turady. Mártebeni alý úshin qandaı da bir qujat talap etilmeıdi. Prosedýrany nesıe bıýrosy merzimi ótken qaryz tólengennen soń 12 aıdan keıin jáne osy kezeń ishinde basqa da qaryzdardyń bolmaýy jaǵdaıynda jasalady, – deıdi N.Ábdirahmanov.
Onyń aıtýynsha, merzimi ótken boryshtyń ósýine jol bermeý úshin 2020 jylǵy 1 qańtardan bastap kepilsiz tutynýshylyq qaryzdar men mıkrokredıtter boıynsha aıyppul men komıssııalardy esepteýge tyıym salatyn sharalar qabyldanǵan. Bul merzimi 90 kúnnen asqan qaryzy bar azamattarǵa qatysty.
– Byltyrdan bastap retteýshi boryshtyq júktemeniń koeffısıentin belgiledi, oǵan sáıkes, eger kredıt boıynsha tólemder qaryz alýshynyń aı saıynǵy kirisiniń 50 paıyzynan assa, bankter men mıkroqarjy uıymdarynyń qaryz alýshylarǵa tutynýshylyq qaryzdar berýine tyıym salynady. Bul rette bankter men mıkroqarjy uıymdary qaryz alýshylardyń tólem qabilettiligin kirister men múlik týraly senimdi málimetter negizinde baǵalaýy qajet bolady. Munymen qosa, bankter men MQU-nyń tutynýshylyq kredıtterdi shamadan tys berýine jol bermeý úshin kapıtal rezervin 150 paıyzdan 300 paıyzǵa, eki ese kóbeıtý túrinde bankterdiń menshikti kapıtalynyń tutynýshylyq kredıtterge jetkiliktilik koeffısıentteri ulǵaıtyldy, – deıdi agenttik ókili.
Qazaqstanda tutynýshylyq qaryzdar boıynsha merzimi 90 kúnnen asyp ketken bereshek deńgeıi 6,9 paıyzǵa deıin tómendegen. 2019 jyly ol kórsetkish 8,6 paıyz bolǵan. N.Ábdirahmanovtyń sózinshe, el arasyndaǵy nesıelendirý deńgeıi negizinen ıpotekalyq qaryzdar esebinen artyp jatyr.
Nesıe tarıhyn qalaı bilse bolady?
Qazaqstanda nesıe tarıhyn bilýdiń birneshe joly bar. Egov.kz elektrondy úkimet portaly nemese alǵashqy nesıe bıýrosy arqyly nesıe tarıhyńyzben tanysa alasyz.
Eń ońaı ári yńǵaıly joly – elektrondy úkimet portalyndaǵy «Salyq jáne qarjy» bólimine kirip, tıisti ótinishti toltyryp, ESQ kiltińiz arqyly qol qoıyp, keıin jeke kabınetińizden nátıjesin kórý. «Kredıt bıýrosy jáne Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy nesıe tarıhynyń qalyptasýy týraly» zańǵa sáıkes, kredıttik bıýro sýbektiniń nesıe tarıhy týraly aqparatty sońǵy aqparat alynǵan kúnnen bastap 10 jyl boıy saqtaı alady.
NPL deńgeıi
Ulttyq bank deregi boıynsha, aqpan aıynda merzimi 90 kúnnen asyp tólenbegen nesıe kólemi azaıǵan. Merzimi ótken nesıe deńgeıi 60 mlrd-tan 26 mlrd teńgege tómendepti. Aqpannyń qorytyndysy boıynsha NPL 6,92 paıyzdy qurap otyr. Merzimi ótken nesıeler (88,3 paıyz) men jumys istemeı turǵan nesıeler (NPL – 86,3 paıyz) boıynsha bankter arasyndaǵy eń joǵary kórsetkish Capital Bank enshisinde. Ekinshi orynda – 43,5 paıyzben Jusan Bank. «Sesnadan» qalǵan «mura» Jusan-nyń antıreıtıngte alǵa shyǵýyna áser etken syńaıly. NPL deńgeıi 22,7 paıyzdy quraıtyn Pákistan banki úshtikti túıindep tur.
Al Moody’s dereginshe, qazaqstandyq bank sektoryndaǵy problemalyq qaryzdar úlesi 18 paıyzdan asyp ketken. Agenttik boljamynsha, jyl sońyna deıin NPL úlesi 16 paıyzdan joǵary bolady. Buǵan sebep – bankterdiń shaǵyn bıznesti nesıeleýi men tutynýshylyq nesıelendirýdi arttyrýy.
