Semeılikter kólik qatynasynsyz qalmaıdy

Qala turǵyndary da avtobýstardyń jaı-kúıine únemi narazylyq bildirip keledi. Aınalyp kelgende, avtobýs parkiniń óz ishindegi máseleleri qoǵamǵa kedergisin keltirip-aq otyr. Jurt pikirin eskergen Shyǵys Qazaqstan oblysy ákimdiginiń ókilderi jaǵdaıdy túsindirý úshin baspasóz konferensııasyn ótkizdi.

2019 jyly Semeı qalasy tur­ǵyndary tarapynan jolaýshylar tasymalynyń sapasy men qalalyq avtobýstardyń jaı-kúıine qatysty kópjyldyq aryz-shaǵymdardan keıin oblys ákimdigi «QDB-Lızıng» aksıonerlik qoǵamy arqyly kólikterdi jańartý týraly sheshim qabyldaǵan edi. Jeńildetilgen lızıng alý úshin SEMEY BUS JShS birlesken kásiporny quryldy, onyń quramynda memleket úlesi 49 paıyz jáne jeke seriktes – «Semeı avtobýs parki» JShS-niń úlesi 51 paıyz boldy. Lızıng aıasynda 4,2 mlrd teńgege 170 avtobýs satyp alyndy. Bızneske túsetin salmaqty azaıtý úshin oblys ákimdigi jobany birlesip qarjylandyrýǵa 633 mln teńge bóldi. Osylaısha, lızıng somasy 3,5 mlrd teńgege deıin azaıdy.

Statıstıkalyq málimetterge sáıkes, jańa avtobýstar satyp al­ǵanǵa deıin Semeıdiń jeke tasymaldaýshylary jolaýshylar aǵyny jylyna 17 mln adam dep kórsetken. Almaty kólik jáne kommýnıkasııalar ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń mamandary júrgizgen taldaýdan keıin naqty jyldyq jolaýshy­lar aǵyny 57 mln adamdy quraıtyny anyqtaldy. Bul faktor lızıng arqyly jobany júzege asyrý týraly sheshim qabyldaýda ne­gizgi faktordyń biri boldy. О́ıtkeni esepteýler boıynsha joba eko­nomıkalyq turǵydan tıimdi edi. Bıznesti qoldaý úshin Semeı qala­synyń ákimdigi áleýmettik mańyzy bar marshrýttardyń tıimdiligi tó­men bolǵan jaǵdaıda, olardy sýb­sı­dııalaý boıynsha mindetteme al­dy.

Alaıda qazir SEMEY BUS JShS kásiporny qıyn jaǵdaıǵa tap bolyp otyr. Oblys ákiminiń orynbasary Almashan Smatlaevtyń aıtýynsha, munyń basty sebebi – tıimsiz menedjment. Kásiporyn qyzmetkerleri jalaqyny úne­mi keshik­tiredi, zeınetaqy jáne áleý­met­tik aýdarymdar júrgizilmeıdi. Aı­talyq, qaryz somasy 168,5 mln teń­geni qurady. Osy sebepti jumys­shylar eki ret mıtıngige shyqqan. Sol kezde ákimdiktiń aralasýymen qaryz ótelip, shıelenis joıylǵan bola­tyn. Sonymen qatar kásiporyn bıýd­jetke salyq tólemeı keledi. Qaryz – 316 mln teńge. Qazir sot pro­ses­teri júrip jatyr. Eger talap qana­ǵat­tandyrylsa, kompanııanyń shoty tutqyndalýy múmkin. Demek, tasy­maldaýshynyń qyzmeti tejelýi yqtımal.

– Lızıng alǵan sátten bas­tap SEMEY BUS JShS nesıe boıyn­sha sharttyq mindettemeni oryn­da­maǵan. Kásiporynǵa tólemderdi keıinge qaldyrý múmkindigi de be­rildi. Alaıda qaryz ótelmegen jáne búginde 1,1 mlrd teńgege deıin ul­ǵaıyp otyr. Kredıt merzimi ót­ken sátten bastap «QDB-Lızıng» AQ kásiporynǵa lızıng boıynsha bere­shekti óteý qajettigi jáne lızıng ny­sandaryn alyp qoıý arqyly shartty merziminen buryn buzý qaý­pi týra­ly birneshe ret habardar etken. Eger bu­laı bolsa, SEMEY BUS JShS-­niń qyzmeti toqtaıdy, – dedi A.Smat­laev.

Budan bólek, kásiporynnyń kom­mýnaldyq jáne jeke uıymdar aldynda 347 mln teńge somasynda boryshtary bar. Máselen, 25 naý­ryzdaǵy jaǵdaı boıynsha kom­panııa­nyń jalpy qaryzy shamamen 2 mlrd teńgege jetken.

– Lızıng boıynsha bereshekti esep­ke almaǵannyń ózinde, kásip­oryn jalaqy, salyq jáne ózge de tólem boıynsha 830 mln teńge kredıtorlyq bereshekke jol bergen. Oblystyń barlyq avtotasy­maldaýshylary ishinde mundaı qar­jylyq jaǵdaı tek SEMEY BUS JShS-da ǵana qalyptasyp otyr. Sondyqtan kásiporynnyń qarjy-sharýashylyq qyzmetine aýdıt júrgizildi. Birqatar kemshilik anyqtaldy, – dep atap ótti oblys ákiminiń birinshi orynbasary.

Marshrýttar boıynsha tasymaldaýdy júzege asyrýǵa jetkilikti kólik­teri bola otyryp, óz avtobýs­ parkinen erekshe úlken klasty avto­býs­tardy jalǵa alǵany belgili bol­dy. Sondaı-aq jınaqtalǵan qa­ryzǵa qaramastan, kásiporyn qarajatty bıznes klastaǵy jeńil avtokólikti jalǵa alýǵa, jıhaz ben jabdyq satyp alýǵa jumsaǵan. Uıym damýynyń teris dınamıkasy oryn alsa da, yntalandyrý tólem­derin júrgizgen.

Kompanııa marshrýttar boıynsha tasymaldaý isine 2019 jylǵy qyrkúıekte kiristi, al alǵashqy sýbsıdııany berý týraly ótinish 2020 jylǵy naýryzda jiberildi.

– Jobanyń jalpy somasy 170 avto­býsqa 4,2 mlrd teńge, al ákim­diktiń birlesken qarjylandyrýyn eskergende lızıng somasy 3,5 mlrd teńgeni qurady. Kompanııa jyl sa­ıyn 3,5 mlrd teńgege sýbsıdııa tú­rinde memlekettik qoldaýdy, sonymen qatar tarıfti kóterýdi surady, ıaǵnı bir jyldyń ishinde olar búkil jobanyń qunyna para-par aqsha talap etti, – dep atap ótti A.Smatlaev.

Sonymen qatar 2021 jyldyń 10 aqpanynda kásiporyn qaıtadan 3,5 mlrd teńge, al 21 aqpanda 773 mln teńge surady. Osydan keıin 29 naý­ryzda kompanııa 2021-2022 jyl­darǵa 3,7 mlrd teńge, ıaǵnı eki jyl ishinde 7,4 mlrd teńge kóleminde sýbsıdııa surady. Bul lızıng somasynan eki ese kóp.

Sonymen birge bılik ókilderi atap ótkendeı, tasymaldaýshyda su­ralǵan somalar men tıisti negiz­demelerdiń naqty dáleli bolǵan emes jáne áli de joq. Birneshe kún­niń ishinde somalardyń nelikten son­shalyqty kúrt ózgeretini belgisiz. Osy­laısha, 2020 jyldyń naýryzynan bastap kásiporyn tarapynan sýbsıdııalaý qaǵıdalaryna sáıkes túpkilikti negizdelgen esepteri bar birde-bir ótinim túsken joq.

Osyǵan qaramastan, 2020 jy­ly oblystyq bıýdjetten az qam­tylǵan jáne kópbalaly otbasy­lardan shyqqan balalardyń jeńil­dikpen jol júrýine baıla­nysty tasymaldaýshylardyń shy­ǵyndaryn óteý úshin Semeı qa­lasyna 140 mln teńge bólindi. Alaıda bul somanyń 5,9 mln teńgesi ǵana ıgerildi, al qalǵan aqsha oblys bıýdjetine qaıtaryldy.

Oblys ákimi birinshi orynba­sarynyń aıtýynsha, aǵymdaǵy jyldyń bıýd­jetinde atalǵan maq­sattarǵa 500 mln teńgeden astam qarajat qarastyrylǵan. Biraq búgingi kúni tasymaldaýshylar tek 14 mln teń­geni, onyń ishinde SEMEY BUS JShS tek 8,4 mln teńgeni ıgerdi. 500 mln teńge – Semeı qalasynyń mańyzdy áleýmettik máselelerin sheshýge baǵyttalatyn qomaqty qarajat. Al tasymaldaýshy memleket bólgen qarajatty ıgere almaı otyr.

Sonymen qatar satyp alynǵan 170 jańa avtobýstyń nebári jarty jyldan keıin 30-ǵa jýyǵy toqtap qalsa, búginde shamamen 70-i isten shyǵyp tur.

Oblys ákimdigi qala kólik qaty­na­synsyz qalmaýy úshin barlyq qa­jetti shara qabyldanyp jat­qanyn málimdedi. Ázirge kezdesýge daıyndyǵyn baıqatyp otyrǵan «QDB-Lızıng» AQ-men kelissózder júrgizilýde. Sýbsıdııa bólý úshin kásiporynnyń qarjy-sharýashylyq qyzmetine jáne normatıvtik-qu­qyqtyq aktilerine quqyqtyq taldaý júr­gizilýde, óıtkeni bári bıýdjet zań­namasynyń talaptaryna sáıkes kelýi tıis.

– Tasymaldaýshylar ótinimderi ne­gizinde qajetti sýbsıdııa alady dep úmittenemin. О́kinishke qaraı, búginge deıin birde-bir negizdelgen ótinim túsken joq. Biz bul másele boıynsha jumys isteıtin bolamyz. Kez kelgen jaǵdaıda kólik qaty­nasynyń toqtaýyna jol be­ril­meıdi. Qoǵamdyq kólikter bar­­lyq áleýmettik mańyzy bar ba­ǵyttar boıynsha qalypty rejim­de qatynaıtyn bolady, – dedi Se­meı qalasynyń ákimi Nurymbet Saq­taǵanov.

Aıta keterligi, Semeı qalasy más­lıhatynyń kezekten tys sessııa­sy ótkizilip, kásiporynǵa 500 mln teńge bólý máselesi qarastyrylady. Odan ári bul másele respýblıkalyq deńgeıde qaralatyn bolady.