Elbasynyń Alataý aıasyndaǵy arý qalaǵa árbir sapary qashanda jan jadyratar, ıgilikti isterge serpin berer erekshe oqıǵa. О́tken jyldyń sáýir aıynda kelgeninde Nursultan Ábishuly: “Almatyny aıalap, súıip, jaqsy kórip jumys isteńizder”, dep jasampazdyq úlgi shashyp, osynaý qalaǵa degen óz júreginiń lúpilin bildirýmen birge sol kezde toqtańqyrap turǵan 2011 jylǵy Qysqy Azııa oıyndarynyń jolyn ashyp berip edi. Memleket basshysynyń Almatydaǵy keshegi kúngi jumys sapary da aıryqsha tolymdy ári jemisti boldy. El Prezıdenti “Raıymbek batyr” beketinde metropolıten qurylysynyń barysymen tanysyp, “Qazaqstannyń Halyq banki” AQ-tyń jańa ortalyq keńsejaıyn aralap kórdi, “Buqar jyraý Taýers” turǵyn úı kesheniniń qurylys alańynda boldy, sondaı-aq qalalyq ákimdikte Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 65 jyldyǵyna oraı bir top ardagerlerge jańa páter kiltteri men marapattar tapsyrdy.
Elbasynyń jumys saparynyń baǵdarlamasynda metronyń birinshi turýy tegin emes. Kópshilikke málim, keleshek turǵysynan alǵanda megapolıs úshin asa mańyzdy osynaý nysannyń qurylysy birqatar sebepterge baılanysty sonaý 1988 jyldan bastap toqtap turǵan bolatyn. Osy jaıdy eske salǵan Nursultan Nazarbaev qazirgi jahandyq qarjy daǵdarysynyń túıtkilderine qaramastan ótken jyly metronyń birinshi kezegin aıaqtaýǵa óz tapsyrmasymen respýblıka qazynasynan qomaqty qarjy bólingenin atap kórsetti. Elbasy qurylysy qarqyndy júrip jatqan metropolıten týraly jýrnalısterge óz oıyn bildirdi.
– Elimizdiń ekonomıkalyq jaǵdaıy birte-birte túzelýine baılanysty biz metro qurylysyn qaıtadan bastadyq. Jaǵdaı árıne, áli de qıyn. Biraq soǵan qaramaı qarjy taýyp berip otyrmyz. 1 sáýirden bastap elimizdegi barlyq bıýdjettik sala qyzmetkerleriniń aılyq jalaqysyn 25 paıyz kóbeıtý úshin memleket 53 mlrd. teńge bóldi. Ol bolmaǵanda biz, árıne, myna qurylysty bitiretin edik. Qudaı buıyrtsa, jaqyndap qaldyq. Keńes Odaǵy kezinde qalyp qoıǵan qurylys. Almatyǵa kerek qurylys. Byltyr dál osy kezde Almatyǵa kelgenimde tapsyrma berip, qarajat bólgizip jumys istetkizgenmin. Mine, bıyl jeti stansa tolyq aıaqtalatyn bolady. Tek, qondyrǵylar ǵana qalady. Ol jumystar da kelesi jyly bitip, táýelsizdigimizdiń 20 jyldyǵy qarsańynda Almaty metrosy iske qosylady dep otyrmyz. Metro qalanyń kólik jaǵdaıy men ekologııasyn jaqsartý úshin óte qajet. Demek, táýelsizdigimizdiń 20 jyldyǵy merekelenetin 2011 jyl sonymen birge Almaty metropolıteniniń jyly bolyp, almatylyqtardy úlken qýanyshqa keneltemiz dep oılaımyn. Metropolıten qurylysynyń birinshi kezeńin aıaqtaǵan soń onyń keleshektegi damýy týraly da oılanatyn bolamyz, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Metrodaǵy qurylys-montaj jumysynyń barysymen Memleket basshysyn “Almatymetroqurylys” AQ bas dırektory Murat О́kshebaev tanystyrdy. Metro qurylysy bastalǵannan beri barlyǵy 117,3 mlrd. teńge ıgerilse, sonyń 79 paıyzdy quraıtyn súbeli bóligi sońǵy bes jyldyń úlesine tıedi. Al, 2010 jyldyń basynan beri respýblıka bıýdjetinen 19,6 mlrd. teńge bólinse, 1 sáýirge deıin sonyń 8,57 mlrd. teńgesi ıgerilipti. Búginge deıin metropolıtenniń jerasty uńǵý jumystary túgel aıaqtalǵan. Joldyń joǵarǵy bóligindegi 7,4 shaqyrym jol betondalǵan. Jolǵa rels tóseý jumystary bastaldy. “Raıymbek batyr”, “Jibek joly”, “Almaly”, “Abaı” jáne “Alataý” stansalarynda negizgi jáne ishki qurastyrý hám sáýlettik-kórkemdeý, árleý-bezendirý jumystary bitýge taıaý qaldy. “Baıqońyr” jáne “M.Áýezov drama teatry” stansalarynyń da negizgi jumystary aıaqtalǵan.
Birinshi kezektegi jumys jobasyna engen paıdalaný qondyrǵylary, jyljymaly quram, biriktirilgen taratý jáne tómendetý kishi stansalary, eskalatorlar, jerasty joly jeldetkishteri, lıftiler, múgedek jandarǵa arnalǵan jyljymaly elektrli tuǵyrlar jáne elektr deposy qondyrǵylarynyń qurylysy sapaly júrgizilýde. Alǵashqy elektr poıyzy bıylǵy maýsym aıynda ákelinedi dep kútilýde. Osylardy qurastyryp, elektr jelisine qosý kerek. Bul maqsattarǵa, sondaı-aq dabyl men órtke qarsy qaýipsizdik sharalaryn qamtamasyz etýge qosymsha 34 mlrd. teńge qajet.
Mamandardyń baǵalaýynsha, jer astyndaǵy jolaýshy tasqyny táýligine 200 myń adamdy quramaq. Qarbalas saǵattarda Raıymbek-Fýrmanovtaǵy bastapqy beketten Abaı-Gagarındegi sońǵy aıaldamaǵa deıin poıyz nebári 12 mınótte júrip ótetin bolady. Elbasy “Raıymbek batyr” beketimen tanysqannan keıin: “Mynaý Máskeýdegi metropolıtennen eshbir kem emes. Nysandy jedeldetip qatarǵa qosý qalanyń tynysyn keńeıtip, kóptegen basqa da problemalardyń sheshimin tabýyna kómektesedi”, dep atap ótti.
Memleket basshysy budan keıin Almatydaǵy “Qazaqstan Halyq banki” AQ bas keńsesiniń jańa ǵımaratynda bolyp, ony aralap kórdi. Sáýlet óneriniń joǵary tehnologııalyq jetistikterin paıdalana otyryp turǵyzylǵan eńseli ǵımarat ońtústik astananyń kórikti arhıtektýralyq kelbetin odan ári aıshyqtandyra túskendigi sózsiz. Kópshilik nazaryn birden ózine aýdaryp, ásemdigimen tańdaı qaqtyratyn Halyq bankiniń záýlim ǵımaratynda elimizdiń iri qarjylyq ınstıtýtynyń qurylymdyq bólimsheleri óz jumysyn bir jerde toǵystyra otyryp júrgize alady. Al munyń ózi óz kezeginde júıe quraýshy iri qarjylyq mekemeniń qyzmetin odan ári jetildirip, bıznes úderisterin barynsha ońtaılandyrýǵa mol múmkindik týǵyzatyndyǵy sózsiz.
“Qazaqstan Halyq banki” AQ-tyń basqarma tóraıymy Úmit Shaıahmetovanyń pikirinshe, “Memleket basshysynyń qarjylyq ınstıtýttyń jańa ǵımaratyna kelýi – bank ujymy úshin úlken qýanysh”. “Memleket basshysymen kezdesý kezinde búgingi tańdaǵy kún tártibinde turǵan aýqymdy mindettermen qatar, qol jetken jetistikter de sóz boldy. Bir quptarlyǵy, búginde kúrdelilik týdyryp otyrǵan keıbir jáıtter, Qazaqstan bank sektory aldynda turǵan maqsattar týraly sóz qozǵaýǵa múmkindik týdy” dep túıindedi Úmit Bolathanqyzy óz oıyn.
Shyn mánisinde de “Qazaqstannyń halyq banki”AQ elimizde qarjylyq daǵdarysqa baılanysty qalyptasyp otyrǵan ekonomıkalyq kúrdelilikterge qaramastan óziniń júıelik jelisin odan ári damytý jáne fılıaldardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtýǵa júıeli túrde kóńil bólýde. Sonyń nátıjesinde Astana men Temirtaý qalalaryndaǵy aımaqtyq fılıaldardyń jańa ǵımarattary boı kóterip, paıdalanýǵa berildi. Al bıylǵy jyly О́skemen qalasyndaǵy Shyǵys Qazaqstan oblystyq fılıaly jańa ǵımaratynyń qurylysy aıaqtalmaq. О́tken jyly “Halyq” qarjylyq tobynyń aktıvter kóleminiń 22,5 paıyzǵa ulǵaıýy, sondaı-aq Halyq bankiniń halyqaralyq qarjylyq basylymdardyń marapattaryna ıe bolýy da kóp nárseden habar berse kerek.
Budan keıin Nursultan Nazarbaev “Buqar jyraý Taýers” turǵyn úı keshenine kelip, onyń qurylysymen tanysty. Esentaı ózeni aımaǵynda, Ile Alataýy baýraıynda ornalasqan 22 qabatty turǵyn úı kesheni qurylysyn turǵyzýmen “TS Engineering Group” kompanııasy aınalysqan. Elbasyn turǵyn úı kesheni aldynda qarsy alǵan kompanııanyń basqarma tóraǵasy Serik Tólbasov bul ǵımarattyń eń ozyq ınjenerlik júıelermen jabdyqtalǵandyǵyn aıtyp berdi.
Anyǵyraq aıtqanda, záýlim jańa ǵımaratta turǵyndarǵa eń qajetti jabdyqtar – kúzet jáne órt dabyly, búgingi kún talabyna jaýap beretin sándi de sapaly kommýnıkasııalyq jeliler ornatylǵan. Bes júzden astam páteri bar turǵyn úı kesheninde sýpermarket jáne úlken avtoparkıng te bar. Kompanııa basshysynyń aıtýynsha, iri turǵyn úı kesheni úleskerlik qurylysty qoldaýdyń memlekettik baǵdarlamasy aıasynda “Samuryq-Qazyna” qory jáne “Qazkommersbank” AQ-tyń kómegimen boı kótergen. Memleket basshysy óz kezeginde memleket qarajatynyń óz ornymen jumsalyp, turǵyndardyń sapaly da sándi baspanaǵa qoldary jetkenine rızashylyq bildirdi. Jańa keshenniń turǵyndarymen kezdesip, pikirlesken Elbasyna kópshilik óz alǵysyn bildirdi. Jańa baspana qonys toıyn toılaǵandar kóńilinen shyǵýda.
Elbasy budan soń qala ákimdiginde Uly Otan soǵysy jáne tyl ardagerlerimen kezdesti. HH ǵasyrdyń eń alapat soǵysynyń jeńimpazdaryn quttyqtaı sálemdesip turyp, qazir elimiz Uly Jeńistiń 65 jyldyǵyn laıyqty qarsy alýǵa ázirlenýde. Soǵys ardagerleriniń basym kópshiligi Almatyda turatyndyqtan, men Jeńisti urys alańdarynda qan keship júrip somdaǵan qart sarbazdarmen kezdesýimdi osy qaladan bastaýǵa uıǵardym, dep bastady sózin Memleket basshysy. Sol qyrǵyn soǵysta kóp kúttirgen Jeńiske qol jetkizip qana qoımaı, ardagerler beıbit ómirde de ózderiniń erlik úlgisimen, izgilikti qasıetterimen jastardy otansúıgishtikke, tózimdilik pen yntymaqshyldyqqa baýlyp keledi, dep atap kórsetti Nursultan Nazarbaev. Soǵys bitkennen keıin naq solar, elge oralǵan soldattar jańa qalalar saldy, Qazaqstannyń soǵystan keıingi ekonomıkasyn kóterdi. Sizder endi elimizdiń táýelsizdiginiń, onyń jyldan-jylǵa ósip otyrǵan abyroı-bedeliniń uıytqysy ári kýágeri bolyp otyrsyzdar, dep jalǵady óz sózin Memleket basshysy. Qazaqstan búginde búkil álemge tanymal. 57 eldiń basyn biriktirip otyrǵan EQYU sııaqty bedeldi halyqaralyq uıymnyń tizgini Eýropa men Azııa tarıhynda tuńǵysh ret bizdiń memleketimizge senip tapsyrylýy tegin emes. Qazaqstannyń búkil syrtqy saıasaty sııaqty, meniń jaqyndaǵy AQSh-qa, Vashıngtonǵa barǵan saparym da bizdiń halyqaralyq mereıimizdi ústem ete túskeni anyq. Meniń barlyq qyzmetim ekonomıkanyń turaqty ósýin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Saıyp kelgende, adaldyq pen senimge, syndarly baıyptylyqqa negizdelgen Qazaqstannyń abyroı-bedeli bizge ınvestısııa tartýǵa, qazaqstandyqtar ómiriniń jyldan-jylǵa jaqsarýy úshin qarjy-qarajat tabýǵa kómektesedi.
Elbasy ardagerlerge turǵyn úı qurylysyn qarqyndatýǵa baǵyttalǵan memlekettiń ıgi isteri jaıynda áńgimeledi. Aıtalyq, Qazaqstandaǵy búkil turǵyn úı qurylysynyń 16 paıyzdan astamy Almaty úlesine tıedi. Mundaǵy úleskerler sany da kóp. Qarjy daǵdarysyna jáne úleskerlerdiń kelisim-shartty jeke menshik qurylys kompanııalarymen jasasqanyna qarmastan, memleket osy oraıda qalyptasqan túıtkildi ahýalǵa kirisip, aldanǵan adamdarǵa kómektesý maqsatynda qarjy bóldi.
Ákim Ahmetjan Esimov Almaty Qazaqstannyń eń iri qalasy retinde eldegi ishki jalpy ónimniń besten birin, barlyq salyq túsimderiniń úshten birin, kóterme jáne bólshek operasııalar kóleminiń 50 paıyzǵa jýyǵyn jáne ishki saýda aınalymynyń altydan birindeıin qamtamasyz etip otyrǵanyn tilge tıek etti.
– Nursultan Ábishuly, Sizdiń úleskerlerdi qoldaý oraıyndaǵy sheshimińizdiń arqasynda sońǵy eki jylda 56 turǵyn úı kesheni paıdalanýǵa berildi. Sóıtip, 8106 úleskerdiń problemasy sheshildi, – dep málimdedi ákim. – Qazir 33 turǵyn úı kesheni salynyp jatyr. Bıyl taǵy 4625 adamnyń máselesi sheshimin tappaq. Kelesi 2011 jyldyń sońyna qaraı úleskerlerdiń qatysýymen turǵyzylyp jatqan sońǵy úıdi aıaqtaýdy josparlap otyrmyz.
Qala ekonomıkasyn turaqtandyrýda ótken jyldan beri Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen júzege asyrylyp jatqan “Jol kartasy” men daǵdarysqa qarsy qalalyq baǵdarlama mańyzdy ról atqarǵanyn atap ótken abzal. Osy baǵdarlamalar aıasynda taýarlardy, jumystar men qyzmetterdi memlekettik satyp alý, jańa jumys oryndaryn ashý, salyqtardy tolyq tóleý jumystary oılaǵandaı júrgizildi. Sonyń nátıjesinde, 40 myń adam jumyspen qamtamasyz etildi, ónerkásip óndirisiniń qarqyny artty. Negizgi kapıtal men qurylysqa salynǵan ınvestısııalardyń kólemi molaıdy. Tirkelgen jumyssyzdyq deńgeıi turaqtanyp, ol kórsetkish qazir Almatynyń ekonomıkalyq belsendi turǵyndaryna shaqqanda 0,7 paıyzdy qurap tur. Sońǵy jeti jylda ınflıasııanyń eń tómengi deńgeıi tirkelgen.
Elbasy 2011 jylǵy Azıada nysandarynyń qurylysyna úlken kóńil bóldi. Bulardyń qataryna bıik taýly Medeý muz aıdyny, Shymbulaq taý shańǵysy kýrorty, shańǵy tuǵyrlary kesheni, Ortalyq stadıon jáne Balýan Sholaq atyndaǵy Sport saraıy kiretini málim. Azıadaǵa daıyndyq jaıy energetıka nysandary men kólik júıesin keshendi damytýdy qarastyrady. Osyǵan baılanysty Azıada nysandary men metrony energııamen qamtamasyz etý úshin bes kishi stansa salynýda. Sonymen qatar qala ekologııasy úshin mańyzdy, kúl men tútindi, zııandy qaldyqtardy azaıtatyn eki joba iske asyrylýda. Bıylǵy jyly energetıkany damytýǵa memlekettik bıýdjetten 35,2 mlrd. teńge baǵyttalǵan.
Ahmetjan Esimovtiń aıtýynsha, ardagerlerdi qoldaý jónindegi barlyq áleýmettik mindettemelerin qala tolyq kólemde oryndap shyqpaqshy. Respýblıkalyq is-sharalarmen qatar megapolıste soǵys ardagerlerine qosymsha áleýmettik kómek kórsetýge, sonyń ishinde turǵyn úı-kommýnaldyq qyzmetter shyǵynyn tolyq óteýge qarajat bólingen. Bir rettik materıaldyq kómek oraıynda 25 myń teńgeden berilmek. Sonymen birge qala bıznesiniń belsendi qatysýymen ardagerlerge qoldaý kórsetetin arnaıy baspana qory qurylǵan. Sonyń nátıjesinde, turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartýǵa muqtaj 123 ardager jańa páterlerdiń kiltin almaqshy.
Jeńis kúnin merekeleýge respýblıkalyq bıýdjette soǵys ardagerleri úshin barlyǵy birneshe júzdegen mıllıon teńge qarastyrylǵan. Sonyń ishinde olar óz qalaýlary boıynsha ózderi shaıqasqan jerlerge jáne qarýlastarymen, maıdandas dostarymen kezdesýge baryp kele alady. Bir rettik járdemaqylar qart soldattarǵa ǵana emes, tyl eńbekkerleri men oralmaǵan bozdaqtardyń jesirlerine de berilmekshi.
Prezıdent qazaqstandyqtar arasynan 500 adamnyń Keńes Odaǵynyń Batyry, júzden astamy Dańq ordeniniń úsh dárejesiniń tolyq ıegeri bolǵandyǵyn maqtan tutatyndyǵyn atap kórsetti. Batyr ataǵyn eki márte alǵan erler de bar. Olar eshqashan umytylmaıdy. Sonymen birge qazaqstandyqtardyń jalpy qaharmandyq epopeıasy da umytylmaýǵa tıisti, dep jalǵady óz sózin Memleket basshysy. Sol sebepten de biz ózimizdiń ortaq Jeńisimizdi mereılene toılaımyz. Sizder sol Jeńisti shyńdap, aýyr soǵys jyldarynda dostyq, ózara qurmet pen kelisim, yntymaq pen birlik bolmaıynsha Jeńistiń de bolmaıtynyn dáleldep shyqtyńyzdar. Sondyqtan, biz halyqtar arasyndaǵy dostyq pen baýyrlastyqty odan ári nyǵaıtyp, otanshyldyqty bekite bermekpiz. Bizdegi osynaý uly dostyq pen tatýlyqtyń berik negizin qalaǵan da naq sizdersizder.
Memleket basshysy soǵys pen tyl ardagerlerin aldaǵy Jeńis kúnimen quttyqtap, olarǵa Jeńistiń 65 jyldyǵyna baılanysty arnaıy Jarlyqpen shyǵarylǵan estelik medaldardy, sondaı-aq jańa páterlerdiń kiltterin tabys etti. О́z kezeginde ardagerler Elbasy qamqorlyǵyna rııasyz kóńilden alǵystaryn aıtyp, júz jasa degen tilekterin jetkizdi.
Qorǵanbek AMANJOL, Baqyt BALǴARINA, Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.
