Osy biregeı kópsalaly keshen jaıynda, onyń qyzmeti men baǵyty jáne ulttyq bilim berý júıesiniń damýyndaǵy úlesi týraly «Bóbek» ortalyǵynyń bas dırektory Elena Nıkolaevna Sákenova keńinen áńgimelep berdi.
– Elena Nıkolaevna, «Bóbek» ortalyǵynyń qyzmeti, mindetteri jáne qazirgi kezde qandaı jumystar atqaryp jatqany jaıynda oqyrmandarymyzǵa biraz maǵlumat berseńiz...
– Bizdiń mıssııamyz – «О́zin-ózi taný» adamgershilik-rýhanı bilim berý baǵdarlamasy arqyly elimizdiń adamı áleýetiniń damýyna yqpal etý. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» Joldaýynda damýdyń mańyzdy vektorlarynyń biri retinde ulttyń jańa bolmysyn atady. «Qazirgi mindet halqymyzdyń jańa bolmysyn qalyptastyrý, tutas ult sapasyn arttyrý. Adamdy jáne qoǵamdy ýaqyt talabyna saı jetildirý qajettigin ómirdiń ózi kórsetip otyr. Jańarǵan ult qana jańǵyrǵan eldiń jetistigin jahan jurtyna tanyta alady», dedi el Prezıdenti. Memleket basshysy qoıǵan mindetter men olardyń sheshim joldary «О́zin-ózi taný» rýhanı-adamgershilik bilim berý baǵdarlamasynyń mazmunynda kórsetilgen. Endi «Osy is-sharalar «Bóbek» ortalyǵy qyzmetiniń tájirıbesinde qalaı júzege asyrylady?» degen saýalǵa jaýap izdep kóreıik. Aıtýly ortalyqtyń tarıhy 1997 jyldan bastaý alady. Sol kezde Qazaqstannyń Tuńǵysh hanymy Sara Alpysqyzy Nazarbaevanyń bastamasymen Bilim jáne ǵylym mınıstrligi quramynda «Respýblıkalyq balalardy saýyqtyrý-ońaltý ortalyǵy» ashyldy. Alǵashqy eki jyl Ortalyq ekologııalyq jaǵdaıy tómen aýmaqtardyń, az qamtylǵan jáne áleýmettik osal otbasylardyń balalaryna arnalǵan saýyqtyrý kesheni retindi jumys istedi. 2001 jyly Sara Alpysqyzynyń bastamasymen «О́zin-ózi taný» adamgershilik-rýhanı bilim berý jobasy usynyldy. Sol kezden bastap, ortalyq jańa baǵdarlamamen birge damı bastady.
– «Bóbek» ortalyǵynyń damýyndaǵy mańyzdy kezeńderi atap ótseńiz.
– Bizdiń ortalyǵymyzda zaman tabalyna saı kóptegen keleli ister men mańyzdy sharýalar úzdiksiz atqarylyp keledi. Atap aıtsaq, 2009 jyly Ortalyq qurylymynda Gýmanıtarlyq kolledj, Gımnazııa-2, «О́zin-ózi taný» balabaqshasy, oqýshylarǵa arnalǵan respýblıkalyq ǵylymı balalar Observatorııasy ashyldy. 2010 jyly «О́zin-ózi taný» páni elimizdiń bilim berý júıesine engizildi. 2014 jyldan bastap Qazaqstanda jalpy adamzattyq qundylyqtar negizinde tutas pedagogıkalyq úderisin ótkizetin bilim berý mekemeleriniń pılottyq jelisi quryla bastady. 2014 jyly 24 pılottyq mekeme bolsa, 2017 jyly ol 72-ge deıin jetti. «Bóbek» ortalyǵy úshin 2018 jyl óte mańyzdy boldy. Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamenti «Bilim týraly» zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańyn qabyldap, onda «О́zin-ózi taný» baǵdarlamasynyń anyqtamasy engizildi. Bul oqıǵa jas urpaqty tárbıeleýge arnalǵan biregeı bilim berý jobasynyń mańyzdylyǵyn memlekettik deńgeıde taný kýáligi bolyp tabylady.
«Bóbek» qazirgi kezde – ǵylymı-praktıkalyq, bilim berý jáne saýyqtyrý qyzmetin júzege asyratyn kópsalaly uıym. «Bóbek» Ortalyǵynyń bilim berý júıesindegi róli Sara Nazarbaevanyń «О́zin-ózi taný» adamgershilik-rýhanı bilim berý baǵdarlamasynyń jetekshi moderatory bolyp tanylǵanynda.
– Otandyq jáne dúnıejúzilik bilim berý júıesi úshin «О́zin-ózi taný» baǵdarlamasynyń jańashyldyǵy men ereksheligi nede?
– Baǵdarlamanyń jańashyldyǵy jaqyn jáne alys shet memleketterdiń tanymal pedagogıkalyq tájirıbesinde mundaı modeldiń joqtyǵynda. Basty maqsatymyz – jalpy adamzattyq qundalaqtar negizinde balalar men oqıtyn jastardyń tutas adamgershilik-rýhanı jáne ıntellektýaldyq damýyna baǵyttalǵan, barlyq deńgeıdegi bilim berý mekemeleriniń tárbıe júıesin jańǵyrtý bolyp tabylady. «Bóbek» ortalyǵy «О́zin-ózi taný» baǵdarlamasynyń damýy arnasynda órkendeýde. Zamanaýı kezeńde «О́zin-ózi taný» baǵdarlamasy ulttyq bilim berý júıesiniń barlyq deńgeılerinde júzege asyrylady, sondaı-aq elimizdiń bilim berý mekemelerinde jalpy adamzattyq qundylyqtar negizinde oqytý jáne tárbıeleý júıesi jetildirilýde.
«Bóbek» ortalyǵy kóptegen jyl boıy adamgershilik-rýhanı bilim berý salasyndaǵy bedeldi halyqaralyq jáne sheteldik uıymdarmen tyǵyz yntymaqtastyqta. Ortalyq qyzmetkerleri halyqaralyq semınarlarda, pedagogıkalyq jáne ata-analar oqýlarynda jasóspirimderdiń adamgershilik-rýhanı tárbıesi jónindegi tájirıbesimen bólisýde. «О́zin-ózi taný» baǵdarlamasyn júzege asyrý tájirıbesi álemdik pedagogıkalyq qaýymdastyqtyń qyzyǵýshylyǵyn týdyrady. О́ıtkeni, jalpy adamzattyq qundalyqtar negizinde tulǵanyń úılesimdi ıntellektýaldy jáne adamgershilik-rýhanı damýynyń júıesin qurý biregeı bolyp tabylady. Bizdiń ortalyq uıymdastyratyn pedagogıkalyq forýmdarǵa belgili sheteldik ǵalymdar belsendi qatysýda. Mysaly, byltyr Respýblıkalyq tamyz konferensııasyna Shalva Amonashvılı, Elhan Beılıarov jáne Rıza Halılov syndy gýmandyq pedagogıkanyń kórnekti ókilderi qatysty. Olar «О́zin-ózi taný» baǵdarlamasy negizinde qyzmet jasaıtyn qazaqstandyq pedagogterdiń kásibı jetistikterine tań qaldy. Qazir bizdiń qazaqstandyq adamgershilik-rýhanı bilim berýdi júzege asyrý tájirıbemiz basqa elderge de tanymal ekenin aıta ketý qajet. «Bóbek» ortalyǵynyń qyzmetkerlerine, ǵalymdar men pedagogterine iri halyqaralyq alańdarda jyl saıyn ony kórsetýge múmkindik týady jáne ortalyqtyń tájirıbesi men «О́zin-ózi taný» baǵdarlamasyn kóptegen memleketterdiń ǵalymdary, pedagogteri moıyndady.
Áıgili pedagog Shalva Amonashvılı «О́zin-ózi taný» baǵdarlamasyna tańyrqap: «Biz adamdy ǵana emes, tulǵany tárbıelegimiz kelse, tulǵa ózin-ózi tanýsyz qalyptaspaıtynyn bilýimiz kerek. О́zin-ózi tanýsyz, erkinsiz, maqsatsyz jáne ómir mánsiz bolǵan kezde, biz bul taqyrypty qozǵaı almaımyz. Barynsha bilimdi bolsa da, adam bul qundylyqtarsyz tulǵa bola almaıdy. О́zin-ózi taný – bul oqýshylardyń dúnıetanymyn, sezimi men sanasyn keńeıtetin kýrs. Qazaqstannyń tájirıbesi biregeı. Sol sebepti de olardan úlgi alý kerek», deı kele, bul baǵdarlama barlyq jastaǵy barlyq ult ókilderin jáne túrli kózjetimdi tulǵalardy biriktiretinin atap ótti. Sheteldik áriptesterimizdiń úlken tanymy men osyndaı joǵarǵy baǵasynyń belgisi nede deısiz be? Bul – ulttyq bilim berý júıesiniń barlyq deńgeılerinde «О́zin-ózi taný» baǵdarlamasyn engizý, qoldaý jáne damytý arqyly qamtamasyz etiletin, adamgershilik-rýhanı tárbıege degen kólemdi, memlekettik kózqaras, onyń úzdiksizdigi men tutastyǵy.
– Baǵdarlamany mektepterde engizý úshin pedagogterdi oqytý qajet. Sizder mektep muǵalimderin oqytasyzdar ma?
– Iıa, durys aıtasyz. Pedagogterdi Adamnyń úılesimdi damýy ınstıtýty (osy jyldyń aqpan aıynan bastap, «Adamnyń úılesimdi damýy ulttyq ınstıtýty» KeAQ) oqytady. Instıtýt qyzmetiniń basty baǵyttary – pedagogterdiń biliktiligin arttyrý jáne jyl saıyn respýblıkalyq semınarlar men konferensııalar arqyly jasalatyn Qazaqstannyń túpkir-túpkiriniń pedagogterine ádistemelik qoldaý kórsetý. Sonymen, «Bóbek» ortalyǵynyń tájirıbesinen jalpy adamzattyq qundylyqtar negizinde tárbıeleý jáne oqytýdyń tutas júıesiniń qurylýy men damýyn kórýge bizdiń múmkindigimiz bar. Bul da «О́zin-ózi taný» baǵdarlamasynyń jáne bizdiń ortalyqtyń ári qaraı damýynyń strategııalyq baǵyty.
Qazaqstandyq bilim berý salasyndaǵy kólemdi ózgerister biryńǵaı memlekettik bilim berý saıasaty arnasynda bilim berý mekemelerinen óz damýynyń mobıldigin, ıkemdiligin jáne vektorlarynyń aıqyn anyqtalýyn talap etedi. Elimizde qandaı resýrstar bar ekenin, pozıtıvti, sapaly qaıta qurylý úshin qandaı potensıaldyń bar ekenin biz ǵana emes, ózge de jurttar bilýi tıis.
– Áńgimeńizge kóp raqmet!
– Sizge de ýaqytyńyzdy bólip, bizdi tyńdaǵanyńyzǵa zor alǵysymdy bildiremin! Barshańyzǵa Jaqsylyq, Súıispenshilik jáne Shabyt tileımin!
