Tarıh • 06 Mamyr, 2021

Batyr ataǵyna usynylǵan ushqysh

896 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Uly Otan soǵysynyń qaharmany, aty ańyzǵa aınalǵan ushqysh Baıtursyn Esirkepovti bylaıǵy el bile bermeıdi. Qoldaǵy qujattarǵa súıensek, erjúrek jaýynger, gvardııa kapıtany 1917 jyly Almaty oblysy Taldyqorǵan aýdanynyń Taldyaryq aýylynda týǵan eken. Maıdan kezinde ol búıirinde «Sovettik Qazaqstan úshin» degen jazýy bar PE-2 bombylaýshy ushaǵyn basqarsa, onyń shtýrmany Kades Imashev, atqysh-radısti Tólebaı Tajıev degen azamattar bolypty.

Batyr ataǵyna usynylǵan ushqysh

B.Esirkepov Sývorov polkiniń 127-shi gvardııalyq bombalaýshy avıasııasynyń Borısov or­dendi eskadrılıa komandıriniń orynbasary mindetin atqaryp júrgen tusta, ıaǵnı ol 1945 jyly 7 maýsymda Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynylady. Res­mı qu­jatta: gvardııa kapıtany Esir­kepov 1941 jyldyń shil­de aıy­men 1945 jyldyń ma­myr aıy aralyǵynda 174 dúr­kin jaý she­bine ushyp shyǵyp, jaýyn­ger­lik mindetin oıdaǵydaı at­qar­sa, tapsyrmanyń 25 ushý min­detin «SB» ushaǵymen, 149 ushýdy «PE-2» ushaǵymen júzege asy­r­ǵany týraly málimet bar. Osyn­daǵy ushý mindetiniń 76-syn ushý tobynyń jetekshisi retinde atqarsa, 52 dúrkin to­ǵyzdyq qu­ramynda, 46 dúrkin óz ekıpajy­men tek jaý áskerin barlaý maqsatynda ushyp shyq­qan eken.

Osy oraıda, Esirkepov bir­neshe ret óz ekıpajymen ólim qaýpine tap bolsa da, alǵan beti­nen qaıtpaı, jaýyngerlik minde­tin oryndap shyqty. Ol óziniń ójet­tigi men tapqyrlyǵynyń ar­qasynda árdaıym jeńiske jetip, bólimshege qaıta oralyp, ja­ýyngerlik jumysyn jal­ǵas­tyrdy. Erjúrek ushqysh jaý ty­lyn barlaý kezinde áskerı qun­­dy málimetter alyp keldi. Oǵan qaqaǵan aıaz ben aptap ys­tyq Otan aldyndaǵy boryshyn atqarýǵa bóget bola alǵan joq.

Dańqty ushqysh 1941-1942 jyl­dary Mınsk, Gomel, Brıansk úshin bolǵan áýe shaıqastarynda kúnine 5-6 dúrkin jaýyngerlik mindet júktep, onyń bárin tyń­ǵy­lyqty atqaryp shyqty. 1943 jyly Stalıngrad túbinde nemis ásker­lerin talqandaý ke­zinde jáne Kýbanda, Msensk, Spas-Demensk, Elnıý, Smo­lensk qalalary úshin bolǵan shaı­qas­­tarda gvardııa kapıtany aıryq­sha erlik pen batyldyq tanytty.

1944-1945 jyldary Orsha, Vıtevsk túbeginde nemis ásker­­­lerin talqandaý kezinde jáne Borıs, Shaýlıaı, Mıtava, Memel, Kenıgsberg, Zemland túbeginde bolǵan shaıqastarda B.Esirkepov aldyna qoıylǵan jaýyngerlik mindetterdi joǵary deńgeıde oryn­dap, shynaıy ba­tyldyq tanytty.

Ásirese Orsha qalasyn azat etý kezinde PE-2 ushaqtary ko­­lon­nasynyń quramyndaǵy je­­tekshi býyn bolyp, 1944 jyl­dyń 25 maýsymynda nemis jaıaý ásker dıvızııasynyń shtabyn, janar-jaǵarmaı qoımasyn ­joı­dy, temir joldy isten shy­ǵardy. 1944 jyldyń 26 shil­desinde PE-2 ushaqtary to­ǵyz­dyǵy quramyn­da bólim je­tek­shisi mindetin at­qaryp, Eleıa pýnk­tinde temir jol jáne tas jol qıy­lysyn bombylady. 1944 jyldyń 15 qyrkúıeginde PE-2 ushaqtarynyń toǵyzdyq quramynda Iesava temir jol stansasynda ornalasqan jaýdyń tankterin 1300 metr bıiktikten bombylap, oq-dári bazasyn jardy. 1944 jyly 16 qyrkúıekte Esir­kepov basqarǵan ushý ekıpajy Týkýms temir jol stansa­syn bombylady. Nátıjesin­de, bul stansa uzaq ýaqyt boıy to­ly­ǵymen isten shyǵarylyp, temir jol qatynasy toqtatyldy. 1945 jyldyń 6-8 sáýiri kúnderi Kenıgs­berg qalasynda PE-2 ushaq­­tarynyń toǵyzdyǵyna je­tekshisi bolyp 4 ret tabysty ushý­­lar jasasa, 1945 jylǵy 13 sáýirde Zemland túbegindegi Va­shınen tirek pýnktin shabýyl­dady. 1945 jyldyń 15 sáýi­rin­de nemis dıvızııasynyń shtab-pá­teri ornalasqan folva­roh Brýh­­ty bombylaýǵa qatysty. 1945 jyly 24 sáýirde Pıllaý qala­synyń shet jaǵynda orna­lasqan jaýdyń tirek núktesin shabýyldady. 1945 jyly 8 mamyrda Kýrland túbegindegi Ilmaıa temir jol stansasyna sha­býyl jasady.

Sóıtip, Don, 3-shi Belarýs, 1-shi Baltyq jaǵalaýy jáne Le­nıngrad maıdandarynda kór­setken erligi úshin gvardııa ka­pıtany Esirkepovke Keńes Oda­ǵynyń Marshaly, Joǵarǵy Bas qolbasshysy joldas Sta­lın­­niń buıryqtarynda 12 ret jáne maıdan men armııa buıryq­tarynda 4 ret alǵys jarııalan­dy. Otan soǵysynda nemis basqyn­shylarymen shaıqastaǵy tapsyr­malardy úlgili oryndap, erli­gimen kózge túsken Esirkepov eń joǵary memlekettik marapat Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna laıyq delingenimen, bul ataq buıyrmaı «Qyzyl Tý» ordenimen marapattaldy.

 

Berik ÁBDIǴALIULY,

tarıhshy, Parlament Májilisiniń depýtaty

 

Sońǵy jańalyqtar