О́zin ózi taný – izgilik pen gýmanızmniń bastaýy

– Elena Nıkolaevna, Qazaqstanda Sara Nazarbaeva qurǵan «О́zin-ózi ta­ný» baǵdarlamasy erekshe ekenin siz úne­mi aıtyp júrsiz. Al onyń bire­geı­ligi men ereksheligi nede?

– Birinshiden, bul – adamnyń ómirin­de­gi qýanyshty jáne baqytty sát re­tin­degi baldáýren – balalyq shaqtyń absolıýtti qundylyǵy týraly ıdeıa. Onyń negizinde balanyń barlyq rýhanı kúshteri men qabiletterin úılesimdi damytý, ar-ojdanǵa saı ómir súrýge degen umtylysty tárbıeleý ıdeıasy jatyr. Ekinshiden, bul – qoǵamdy qaıta qurýdyń jáne qoǵamdyq sanada jalpy adamzattyq qundylyqtardy jańǵyrtýdyń bas­ty joly retinde tárbıege degen kóz­qaras. Iá, bizdiń «О́zin-ózi taný» bi­lim berý baǵdarlamasyn ǵylymı-praktıkalyq ázirleý «Bóbek» ortalyǵy qyzmetiniń jetekshi baǵyttarynyń biri bolyp tabylatynyn únemi aıtyp júrgenimiz ras. Ideıa avtorynyń aıtýynsha, kez kelgen qaıyrymdylyq baǵdarlamalar moraldik-rýhanı aǵar­tý jáne adamgershilik rýhyndaǵy tár­bıe­men tolyqtyrylmaǵan jaǵdaıda ol qysqa merzim aralyǵynda ǵana nátıje beredi. Búgingi tańda balanyń ómirdegi alǵashqy qadamdardan bastap, ózin-ózi tanýǵa, taǵdyryn túsinýge, boıyndaǵy qarym-qabiletin utymdy paıdalanýǵa kómektesetin jalpyadamzattyq qundy­lyq­tar týraly bilim berý asa qajet. Sondyqtan da, bizdiń pedagogıkalyq júıemizdiń máni – kóne zamannan kele jatqan halyq danalyǵyna negizdelgen densaýlyq saqtaý pedagogıkasy. Adam baqyty men ómirlik sáttiliktiń qupııasy bir jaǵynan óte kúrdeli, ekinshi jaǵynan qarapaıym bolyp kórinedi. «О́z-ózińizben úılesimdilik», «Tabıǵatpen úılesimdilik» jáne «Qoǵammen úılesimdilik»» sekildi qundylyq baǵdarlary arqyly adamnyń tutas tabıǵaty men onyń densaýlyǵynyń rýhanı negizine tereń boılaýǵa bolady. Osy qundylyqtar «О́zin-ózi taný» ınnovasııalyq jalpyǵa mindetti oqý pániniń negizin qurap otyr. Onyń mıssııasy – balalar men jastardy baqytty ómirge baǵyttaýǵa basshylyq jasaý.

– Sara Alpysqyzynyń balalar ómirin jaqsartýǵa qosqan úlesin qalaı baǵalaısyz? Osy kúnge deıin ne isteldi jáne ne isteý kerek?

 – Kúni búginge deıin osy baǵytta óte aýqymdy sharalar atqaryldy. Eń birinshi kezekte, Sara Nazarbaeva qoǵamda jalpyadamzattyq qundylyqtardy bekitý úshin qýatty qozǵalys uıymdastyrǵanyn aıta ketken abzal. Bul Nazarbaeva ha­nym­nyń óz halqy men búkil adamzat aldyndaǵy orasan zor eńbegi ekeni esh daý týǵyzbaıdy. Sara Alpysqyzy óziniń búkil ómirlik ustanymy jáne is-áreketimen keleshek urpaqqa qyzmet etýdiń shynaıy úlgisin kórsetýde. Ol balalar ómirdiń eń úlken syıy ekenin únemi aıtyp júr. Bizdiń mindetimiz – ár jetkinshektiń súıe­tin jáne súıe alatyn, meıirimdi jáne janashyr, ózara túsinistikke daıyn, baqytty ómirdiń ár sátinen qýa­nysh­ty sezinetin shynaıy adam bolyp qalyptasýyna kómektesý. Aınalasyna shýaǵyn shashyp, qaıyrymdylyq jasaý, qamqorlyq kórsetý jáne qandaı da bir ıgi-sharalardyń basy-qasynan tabylý Sara Nazarbaevanyń ómirlik qaǵıdattarynyń biri. Sondyqtan Sara Alpysqyzy birinshi hanym dárejesinde jasaǵan eń alǵashqy qadamy – ata-ananyń qamqorlyǵynsyz qalǵan, meıirim men úı jylýynan aıyrylǵan balalarǵa kómek kórsetý maqsatynda «Bóbek» qoryn qurýy. Qordyń prezıdenti balalardy shyn máninde súıip, olardyń myqty ári derbes bolyp qalyptasýyna septigin tıgizýde. Demek, ósip kele jatqan adam úshin shynaıy ıgilik – tabıǵı talanty men ómirsheńdigin damytý, oı men sózi jáne is-áreketteri úshin jaýap­kershilikti qalyptastyrý. Nazarbaeva hanym­nyń qyzmetiniń mańyzdy baǵyty «Bóbek» maman­dan­dyrylǵan oqý-saýyqtyrý orta­ly­ǵyn qurý edi. Sonyń nátıjesinde ata-ana qamqorlyǵynan aıyrylǵan balalar oqý men demalý, densaýlyǵyn jaqsartý jáne shyǵarmashylyqpen aınalysý, óz qabiletterin damytý múm­kin­dik­te­rine ıe bolyp otyr. Jalpy, «Bóbek» izgilikti pedagogıka men balalyq shaqty qoldaý pedagogıkasynyń úzdik dástúrleri negizinde quryldy. S.Nazarbaeva árbir adamı qundylyqtardy ana beınesimen baılanystyrady. Rýhanı kóshbasshy jáne ulttyq aýqymdaǵy qoǵam qaıratkeri retinde ol balany qorǵaýdyń tutas áleýmettik-pedagogıkalyq júıesin qu­ryp, ony asa mańyzdy áleýmettik ınstıtýt pen memlekettik basymdyqqa aınal­dyrdy. Sol sebepti de, Nazarbaeva ha­nym úzdiksiz bilim berý júıesindegi adam­nyń úılesimdi damýynyń biregeı peda­gogıkalyq júıesiniń ıdeıalyq shabyt berý­shisi bolyp tabylady.

Sara Alpysqyzy elimizde ǵana emes, búkil álemde gýmanıstik qundylyqtardy, izgilik pen ádildik murattaryn bekitýge eleýli úles qosyp otyrǵan jahandyq aýqymdaǵy rýhanı kóshbasshy jáne qoǵam qaıratkeri retinde biraýyzdan moıyndaldy. Osy saladaǵy eren eńbegi úshin ol joǵary halyqaralyq nagradalarmen marapattaldy. Alaıda S.Nazarbaeva hanym úshin eń joǵary marapat – balalardyń baqyty. Sol sebepti de Sara Alpysqyzy ár jetkinshektiń ózin-ózi tanýy, úılesimdi damýy jáne ózin-ózi tolyqqandy júzege asyrýy úshin qolaıly jaǵdaıdyń barlyǵyn jasady. Ol kisiniń tulǵalyq fenomenin sıpattaı otyryp, S.Nazarbaevanyń jetekshiligimen júzege asyrylǵan qoǵamdyq bastamalarynyń negizgi kezeńderin bólip te kórsetýge bolady: «Bóbek» qaıyrymdylyq qoryn qurý, «SOS Qazaqstannyń balalar aýyldary» jobasyn uıymdastyrý, mektep baǵdarlamasyna «О́zin-ózi taný» pánin engizý... Búgingi tańda bul bastamalar jaqsy jumys istep jatyr jáne de ol keleshek urpaqty tárbıeleý salasyndaǵy baǵa jetpes qundylyqtar dep baǵalanýda.

– «Qazaqstandaǵy SOS balalar aýy­ly» – el tarıhyndaǵy jetim bala­lardy qoldaýdyń mańyzdy joba­larynyń biri ekeni sózsiz. Osy áleý­met­tik jobany júzege asyrýdaǵy ne­gizgi jetistikterińiz qandaı?

– 2000 jyly elordada «SOS Balalar aýyly» ashylsa, 2004 jyly Temirtaýda dál sondaı aýyl paıda boldy. Ýaqyt ozǵan saıyn Sara Alpysqyzy bastaǵan ıgi is odan da kóp balalardy qamtydy. Búldirshinderdiń taǵdyryna beı-jaı qaramaıtyn seriktesterdiń de sany kúrt ósti. Osy oraıda, memlekettik organdar tarapynan da belsendi qoldaý kórsetilip otyrǵanyn aıta ketken jón. 2014 jyly Sara Alpysqyzy jetim balalar men ata-ana qamqorlyǵynsyz qalǵan jandardy qoldaý úshin taǵy bir áleýmettik baǵdarlama usyndy. Atap aıtsaq, birinshi maýsymda ol memlekettik bilim berý jınaqtaý júıesi (MBJJ) baǵdarlamasy sheńberinde bilim berý uıymdarynyń tárbıelenýshilerine nysanaly qaıyrymdylyq kómek kórsetý boıynsha kelisimge qol qoıdy. Sonyń nátıjesinde Qazaqstannyń barlyq balalar mekemelerinen júzdegen myń túlek arnaýly orta jáne joǵary bilim alý úshin depozıt aldy. Bilim berý depozıtteri ıegerleriniń qatarynda «SOS balalar aýylynyń» tárbıelenýshileri de bar. Sara Alpysqyzy «SOS balalar aýyldaryn» únemi qoldaıdy – syılyqtar jiberedi, únemi júzdesip, tildesip tu­ra­dy. 2020 jyly koronavırýske baılanasty karantın jarııalanǵan kezinde Sara Alpysqyzy alǵashqylardyń leginde jas jetkinshekterge qoldaý kórsetti. Osyndaı qamqorlyqtyń nátıjesinde «SOS Balalar aýyldary» dári-dármek, dezınfeksııa men qorǵaý quraldarynyń jetkilikti qoryna ıe.

Qazaqstannyń qoǵamdyq ómiri men Sara Nazarbaevanyń jeke taǵdyry tarıhyndaǵy sheshýshi sát – «Otbasylyq balalar úıleri men jasóspirimder úıleri týraly» Zańnyń qabyldanýy. Ol problemalardy sheshý men balalyqty áleýmettik qoldaý úshin memlekettiń jaýapkershiligin resmı túrde bekitti. Qoǵam qaıratkeri Sara Alpysqyzy belsendiligin arqa­syn­da Qazaqstandaǵy balalyq shaqty áleýmettik-pedagogıkalyq qoldaý ıns­tı­týtynyń tolyq ári naqty uıym­das­tyrýshylyq bezendirilýine qol jet­ki­zil­di. Bilim jáne ǵylym mınıstr­li­giniń qurylymdarynda balalar quqyq­ta­ryn qorǵaý komıtetiniń jáne balalardy qorǵaý jónindegi oblystyq de­par­ta­mentterdiń qurylýy arqyly jas qazaqstandyqtarǵa memlekettik qor­ǵan­shy­lyq júıeli sıpatqa ıe boldy. Endi bizdiń aldymyzda basty mindet tur – qoǵamdaǵy ár túrli mamandyq ıeleri, bıznes ókilderi jáne shyǵarmashylyq ıntellıgensııany jumyldyra otyryp, adamgershilik-rýhanı bilim berý baǵdarlamasynyń ıdeıalaryn ilgeriletý. О́ıtkeni, biz qandaı da mamandyqtyń ıesi bolǵanymyzǵa qaramastan, eń birinshi kezekte, balalarǵa baqyt tileıtin ata-ana ekenimizdi umytpaıyq.

Sara Alpysqyzy bastaǵan «О́zin-ózi taný» adamgershilik-rýhanı bilim berý baǵdarlamasy qazirgi zaman tala­byna saı óz mıssııasyn abyroıly atqarýda. Bul ıdeıanyń negizinde jan-jaǵyna jaqsylyq jasaý, meıirimdi ári adal bolý, barsha jaratylys ıeleri men aına­lań­daǵy adamdarǵa mahabbat kózimen qaraý, olardyń ıgiligine járdemdesý, týǵan jerin shyn júrekten jáne jan-tánimen súıý, onyń órkendeýine qyzmet etý sekildi máńgilik aqıqat jatyr. Mine, adamdy adam etip, azamat ári tulǵa retinde qalyptastyratyn osy qasıetter.

– Áńgimeńizge raqmet!

Áńgimelesken

Ǵalym SÚLEIMEN,