– Álbette, jyl saıyn qıyndyǵy men kúrdeliligi mol kúzgi-qysqy kezeń bastalǵannan-aq energetıkter qaýymy osy mashaqaty kóp aılardyń sátti ótýine alańdaıdy. Jyl saıyn jylytý maýsymynyń sátti aıaqtalǵany jóninde habar berip otyrǵanymyzǵa qýanyshtymyz, – deıdi Baqythan Medeǵalıuly. – Árıne, qysqy kezeńge daıyndyq erte kóktemde bastalady. Máselen, byltyrǵy daıyndyq jumystaryn 2020 jyldyń sáýir aıynda bastap, «KEGOS» AQ energııa nysandaryn aldaǵy qysqy kezeńge daıyndaýǵa kirisken bolatynbyz. О́tken jyly jalpy 603 elektr jelisi nysany jóndeýden ótti. Sonyń ishinde – 95 elektr berý jelisi, 56 qosalqy stansa jabdyqtary, 100 ǵımarat pen qurylystar, 352 avtokólik jáne arnaıy mehanızmder bar. Nátıjesinde, biz josparlanǵan is-sharalardy 100 paıyz oryndap shyqtyq. Sonymen qatar shyǵyn materıaldarynyń, qosalqy bólshekterdiń, konstrýksııalardyń avarııalyq qoryn qalyptastyrý sııaqty mańyzdy sátter eskerildi, sondaı-aq janar-jaǵarmaı materıaldarynyń túrleri jáne qajetti kólemi satyp alyndy.
Nátıjesinde jumystardyń negizgi kólemi josparlanǵan merzimde aıaqtaldy. 22 qazanda Energetıka mınıstrliginiń Atomdyq jáne energetıkalyq qadaǵalaý men baqylaý komıteti kompanııamyzǵa – «KEGOC» AQ-na 2020-2021 jyldarǵy kúzgi-qysqy kezeńdegi jumysqa ázirligi jóninde pasportyn tapsyrdy.
– Baqythan Medeǵalıuly, respýblıkada bir jyl buryn engizilgen karantındik shekteýler energoholdıngtiń jumysyna qalaı áser etti?
– 2020-2021 jyldary kúzgi-qysqy kezeńde kompanııa ujymy qysqy mezgildiń qatań ári jaǵymsyz faktorlarymen betpe-bet kelgeni belgili. Sondaı-aq elimizde koronavırýs ınfeksııasynyń keń taralýyna jol bermeý úshin karantındik sharalar jaǵdaıynda elektr energııasymen úzdiksiz qamtý jumystaryn uıymdastyrýǵa týra keldi.
Sondyqtan josparly jóndeý-aldyn alý jumystary eldegi epıdemııalyq jaǵdaıdy eskere otyryp jasalǵan keste boıynsha júrgizilgenin eske salǵym keledi, barlyq jumystar kásibı deńgeıde jáne josparǵa sáıkes júrgizildi.
– Jańa jyldyń alǵashqy kúnderi Qazaqstannyń batys óńirlerinde elektr energııasynyń apattyq óshýi oryn alǵan bolatyn. Osy jaıynda keńirek aıtyp bere alasyz ba?
– О́kinishke qaraı, 2021 jylǵy 10 jáne 15 qańtarda «KEGOC» AQ-nyń Atyraý jáne Mańǵystaý oblystarynda ornalasqan fılıalynda – «Batys JET» 110-220 kV joǵary voltty jabdyqtyń jappaı ajyratylýy oryn aldy. Nátıjesinde, Qazaqstannyń batysyndaǵy birqatar tutynýshylar men birneshe aýdan turǵyndary biraz ýaqytqa elektr qýatynsyz qaldy, bul halyqtyń ádil narazylyǵyn týdyrǵan bolatyn.
Oqıǵanyń sebebin anyqtaý úshin memlekettik komıssııa quryldy. Sarapshylardyń qorytyndysyna sáıkes, tehnologııalyq buzylystar oqshaýlaýdyń quramynda sýlfat pen hlorıd qospalary bar elektr ótkizgish shógindilerdiń saldarynan buzylýyna baılanysty týyndaǵan.
Apat sebepterin táýelsiz zertteý jumystaryn G.Dáýkeev atyndaǵy Almaty energetıka jáne baılanys ýnıversıtetiniń mamandary da júrgizdi. Sonymen, apattyń sebepteri tabıǵı qubylystardyń saldary ekendigin mamandandyrylǵan ýnıversıtettiń sarapshylary da rastady. Iаǵnı tabıǵat qubylysynyń áserinen arnaıy jabdyqtyń elektr oqshaýlaǵyshy buzyldy. Qalyń tuman men mol jańbyr saldarynan atmosferalyq ylǵal oqshaýlaǵyshtardyń betinde jınalyp, sonyń saldarynan toq ótkizetin qabat paıda boldy. Bul ókinishke qaraı, kompanııanyń energııa obektilerinde kóptegen jáne jappaı «táj razrıadtar» týdyryp, avarııalyq ajyratýlarǵa ákeldi.
«KEGOC» AQ ujymy osyndaı qubylysqa alǵash ret tap boldy jáne buryn mundaı avarııalardy joıý tájirıbesi bolǵan emes. Biraq energetıkter synı-qaterli sátti abyroımen atqaryp, tutynýshylarymyzdy elektr energııasymen qamtýdy qalpyna keltirdi. Tipti Energetıka mınıstri Nurlan Noǵaev eki apattyń saldaryn joıý boıynsha qatardaǵy energetıkterge jumys isteýge týra kelgen kúrdeli jaǵdaılardy atap ótip, olardyń qajyrly eńbegi úshin alǵys bildirdi.
О́tken kúzgi-qysqy kezeńde «adamı faktor» dep atalatyn avarııalar baıqalmaǵanyn erekshe atap ótkim keledi. Kerisinshe, barlyq qurylymdyq bólimsheler men barlyq deńgeıdegi qyzmetkerlerdiń úılesimdi jumysy avarııalyq-qalpyna keltirý jumystaryn qysqa merzimde aıaqtaýǵa múmkindik berdi. Bul úshin áriptesterime alǵys bildirgim keledi.
– Bolashaqta osyndaı oqıǵalardyń qaıtalanýyna jol bermes úshin qazirgi ýaqytta qandaı sharalar atqarylýda?
– Kez kelgen shtattan tys jaǵdaı árdaıym muqııat tergeý taqyrybyna aınalady. Maqsat – bolashaqta negizgi uıymdastyrýshylyq jáne tehnıkalyq sharalardy ázirleý. Qazirgi ýaqytta «KEGOC» AQ tutynýshylardy energııamen úzdiksiz qamtamasyz etý jónindegi mindetterdi sheshý aıasynda Atyraý jáne Mańǵystaý oblystarynda ǵana emes, sondaı-aq barlyq óńirde ónerkásiptik tutynýshylar men halyqty elektrmen jabdyqtaýdyń senimdiligin arttyrý boıynsha qosymsha is-sharalar júrgizýde.
Kompanııa «Qazaqstan BEJ Batys aımaǵynyń elektr jelisin kúsheıtý. Elektr jelilik obektilerdi salý» jobasyn iske asyrýda. Atalǵan jobany júzege asyrý respýblıkanyń BEJ Batys aımaǵynyń – Atyraý, Mańǵystaý, Batys Qazaqstan oblystarynyń tutynýshylaryn elektrmen jabdyqtaýdyń ótkizý qabileti men senimdiligin keminde eki ese arttyrady. Bylaısha aıtqanda, jalpy uzyndyǵy 775 shaqyrymdyq 220 kV «Oral – Inder – Qarabatan – Teńiz» ekinshi tranzıtiniń qurylysyn josparladyq, sondaı-aq 220 kV «Oral» qosalqy stansasy qaıta jóndeýden ótkiziledi, 220 kV «Qulsary», «Teńiz», «Inder», «Beıneý» qosalqy stansalary keńeıtiledi, «Qarabatan» taratý pýnkti salynady. Aýqymdy joba sheńberinde jergilikti elektr stansalarynda generasııalaıtyn qýattardyń eleýli kólemin avarııalyq ajyratý kezinde rezervteý esebinen jeliniń ótkizý qabiletin arttyratyn birqatar basqa da is-sharalardy iske asyrý boljanyp otyr.
– Estýimizshe, bul kompanııada ulttyq energııa júıesiniń senimdiligin arttyrýda júzege asyrylyp jatqan jalǵyz joba emes?
– Shynynda da, qazirgi ýaqytta KEGOC mamandary kompanııanyń barlyq fılıalynda áýe jelilerin (ÁJ) merziminde qaıta jańartý jumystaryn júrgizýde. Mysaly, «Aqtóbe JET» jáne «Batys JET» fılıaldarynyń 24 obektisiniń 18-ine qurylys-montajdaý jumystary jasalýda. Joba júzege asyryla bastaǵaly beri 2029 shaqyrym ÁJ-niń 950 shaqyrymy, onyń ishinde bıyl – 100,7 shaqyrymy qaıta jóndeýden ótti.
Kestege sáıkes, «Aǵadyr», «Almaty», «Atyraý», «Beıneý», «Boran», «Jezqazǵan», «Qarataý», «Qulsary», «Teńiz», «Oral», «Kentaý» jáne OQMAES qosalqy stansalarynda joǵary voltty jabdyqtardy aýystyra otyryp, taratý qurylǵylaryn rekonstrýksııalaý boıynsha jumystar iske asyrylýda.
Kórip otyrǵandaryńyzdaı, Qazaqstan Ulttyq elektr toraby qyzmetiniń senimdiligin arttyrýǵa jáne elimizdiń barlyq óńirlerindegi tutynýshylaryn elektr energııasymen qamtýǵa irkilister men kedergiler ákelýi múmkin tehnologııalyq avarııalarǵa jol bermeýge baǵyttalǵan jumystardyń úlken kólemi júrgizilýde.
Sóz sońynda, qazirgi ýaqytta «KEGOC» AQ 2021-2022 jyldarǵy kúzgi-qysqy kezeńdegi jumysqa daıyndyq boıynsha jóndeý-aldyn alý jumystaryna kiriskenin jáne kompanııa ujymy barlyq qazaqstandyqtardy ómirlik qajetti elektr energııasymen qamtamasyz etý úshin qoldan kelgenniń bárin jasaıtynyn aıtqym keledi.
Áńgimelesken
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
