Sýretke túsirgen Marabeı Júnisbekov
Memlekettik syılyqtyń laýreaty, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Telqoja Januzaq til bilimi ǵylymynyń kórnekti ókilderiniń biri, ári biregeıi. Tildiń túren túspegen tyń salasy – onamastıka máselelerin tereńnen zerttep, osy ǵylym tarmaǵynyń el tarıhymen tamyrlasyp, órkendeýine ólsheýsiz eńbek sińirgen aıtýly ǵalym qalyń qazaqtyń qabyldaýymen «onamastıka atasy» atandy. Til bilimi tarlanynyń búgingi kún turǵysynan da ózektiligin joımaǵan jetpis jyldan astam jasampaz eńbegin laıyqty baǵalap, shyǵarmalarynyń jaryqqa shyǵýyna Halyqaralyq Túrki akademııasy jol ashyp otyr. Jıynnyń moderatorlyq tizginin qolyna alǵan Akademııanyń prezıdenti Darhan Qydyráli qatysýshylar aldynda ǵalymnyń súbeli eńbekteriniń qundylyǵy men mańyzyn atap ótti. Telqoja Januzaqtyń ǵylymdaǵy eńbekteri túrki álemi zertteýshileri tarapynan da tolyqtaı moıyndalǵan, bul tarapta Akademııa Túrkııanyń Egeı ýnıversıtetimen birlese otyryp aýqymdy halyqaralyq konferensııa ótkizip, ǵalymnyń qyzmetine arnalǵan jıynnyń tabysty ótkeninen kópshilikti habardar etti.
Jıynǵa QazUÝ Abaı ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory Janǵara Dádebaev, A.Baıtursynov atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń dırektory Anar Fazyljanova, belgili ǵalymdar Álimhan Júnisbek, Dandaı Ysqaqov, Rústembek Shoıbekov, Qyzdarhan Rysbergen, Bekjan Ábdýáli, sondaı-aq birqatar zııaly qaýym ókilderi qatysty.
«Qazaq onomastıkasy» atty jańa kitaptyń tusaýkeser rásimin atqarýǵa ortaǵa fılolog-ǵalymdar Janǵara Dádebaev pen Álimhan Júnisbekov shaqyrylyp, avtordyń qatysýymen jańa jınaqtyń lentasy qıyldy.
Akademııanyń usynysyna qoldaý bildirip, ál-Farabı atyndaǵy kitaphananyń tórin usynǵan Ulttyq ýnıversıtettiń Áleýmettik damý jónindegi prorektory Álııa Masalımova jer-sý ataýlarynyń ǵylymı negizdemesin jasap, irgeli ǵylym retinde qalyptasýy jolynda kóp eńbek sińirgen Telqoja Seıdinulynyń óz isin jaýapkershilikpen atqarǵanyna jáne ǵylymǵa sony jańalyq ákelgenine jan-jaqty toqtaldy. Tusaýkeser aıasyndaǵy jıyn 95 jyldyq mereıtoı qarsańynda ótkizilip otyrǵandyqtan til bilimi ǵylymynyń abyz aqsaqaly, qadirli tulǵasynyń ústine qurmetpen shapan jabylyp, laıyqty tartý jasaldy.
«Meni onamastıka deıtin oqshaý jatqan ǵylymnyń jolyna baǵyttap, ǵalym retinde baqyt syılaǵan túrkologııanyń bedeldi tulǵasy, akademık Sergeı Efımovıch Malov boldy. 1953 jyly 23 jasymda Lenıngradqa issaparǵa barǵan kezimde qazaq antroponımıkasy degen tyń taqyryp usynyp «osy máselemen shuǵyldanǵanyń jón» dep jolǵa salǵan edi. Keıin odaqtyq mańyzy bar konferensııalardyń birinde ustazym meni ataqty túrkitanýshy ǵalym Nıkolaı Baskakovpen tanystyrdy. Odaqtyń myqty ǵalymdarynyń birinen sanalatyn bedeldi tulǵa meniń shuǵyldanyp júrgen taqyrybymdy estı sala, arqamnan qaǵyp, birden qoldaý bildirip, batasyn berdi. Meni aspanǵa alyp shyǵarǵan osy taqyryp, qazaqtyń balasyn tárbıelegen osyndaı úlken ǵalymdardyń shynaıy yqylasy men kóńili, adamgershilik qasıeti. Men muny eshqashan umytpaımyn, rızamyn» deıdi bar sanaly ǵumyryn ultqa kerek máseleniń zertteýmen aınalysyp, tolyqqandy mektep qalyptastyrǵan Telqoja Seıdinuly.
Bes tomdyq jınaq – T.Januzaqtyń ǵylymı eńbekteriniń tańdaýly bir bóligi ǵana, kezegin kútip jatqan zertteý eńbekteri áli de kóp. Bul jınaqty ǵalym arnaıy tórt jyl ýaqytyn bólip, keıbir eńbegine jańa taraýlar engizip, tolyqtyryp, súzgi-saraptan ótkizip shyǵaryp otyr. Jınaq jaryqqa shyǵarýǵa tıisti mekemelerdiń sýyrmasynda uzaq ýaqyt kezegin kútip, nátıjesinde Túrki akademııasynyń muryndyq bolýymen oqyrmanǵa jol tartty.
Jer tarıhy – el tarıhy. Jer-sý ataýlaryn, adam esimderin, taıpa, ulys, halyq attary men aspan deneleri jáne ǵarysh keńistikteri ataýlarynyń shyǵý, paıda bolý jáne tek-tórkinderin jan-jaqty qamtyp zerttep kele jatqan ǵalymnyń bul eńbegi onamastıka máselesin osy zaman talabyna oraı ońtaıly sheshilýine de ıgi áserin tıgizedi.
ALMATY
