Úkimet • 02 Maýsym, 2021

Epıdahýal jaqsarǵanymen, erkinsýge áli erte

90 ret kórsetildi

Premer-Mınıstr Asqar Mamınniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda eldegi sanıtarlyq-epıdemııalyq jaǵdaı, Túrkistan oblysyn áleýmettik-ekonomıkalyq damytýdyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospary jáne balalardyń quqyqtaryn qorǵaý jáne qaýipsizdigin qamtamasyz etý jónindegi sharalar týraly máseleler qaraldy.

Birinshi másele boıynsha baıandama jasaǵan Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soıdyń aıtýynsha, búginde álemde KVI-diń 171 mln-nan astam jaǵdaıy tirkelgen, táýligine 392 myńnan astam jaǵdaı esepke alynýda. 3,5 mln-nan astam adam qaıtys boldy. О́lim-jitim kórsetkishi – 2,1%. Álemdik reıtıngke sáıkes  Qazaqstan 221 eldiń ishinde syrqattanýshylyq kórsetkishi boıynsha 104-orynda, al ólim kórsetkishi boıynsha sońǵy tórt aptada Qazaqstannyń pozısııa­sy 5 birlikke jaqsardy – 107-orynnan 112-orynǵa aýysty.

Mınıstr habarlaǵandaı, Qazaqstanda 1 maýsymǵa COVID-19-dyń oń nátıjesimen 387 672 naýqas jáne KVI-diń teris nátıjesimen 55 263  jaǵdaı tirkeldi. Qazaqstan Respýblıkasy «sary aımaqta» tur. Jalpy, respýblıkada koronavırýs ınfeksııasyn juqtyrý kórsetkishi tómendep keledi. Sońǵy aptada  KVI jaǵ­daılarynyń sany 15 myńnan 12 myńǵa deıin nemese ótken eki aptamen salys­tyrǵanda 21%-ǵa tómendedi. Sońǵy aıda syrqattaný 1,6 ese azaıdy.

О́ńirler bólinisinde tósek-oryndarmen qamtylýǵa júrgizilgen kún saıynǵy monıtorıngke sáıkes bıyl 1 maýsymdaǵy jaǵdaı boıynsha respýblıkada ınfek­sııalyq tósektik oryndarmen qamtý – 28% (9 984 tósektik oryn), reanı­masııalyq tósektik oryndarmen qamtý 24%-dy (777 tósektik oryn) qurady. Sońǵy 2 aptada em qabyldap jatqan naýqastar sanynyń 12 myńǵa azaıǵany baıqalady.

Halyqty KVI-ge qarsy vaksınalaý jalǵasýda. «Búginge deıin vaksınanyń 3,2 mln dozasy paıdalanyldy, onyń birinshi komponenti boıynsha 2 131 519 adam egildi, bul egilýge josparlanǵan halyqtyń 21%-yn quraıdy. Ekinshi komponentpen
1 074 954 adam qamtyldy.

Búginde egý pýnktterinde vaksınanyń sany jetkilikti, birinshi komponentten 330 myń doza, ekinshi komponentten 811 myń doza vaksına bar. Maýsym aıynda KVI vaksınasynyń 2 mln-ǵa jýyq qosarly dozasy jetkiziledi dep kútilýde, CoronaVac vaksınasynyń 500 myń dozasy alyndy. Osylaısha, Qazaqstanda 4 vaksına qoljetimdi bolady», dedi ol.

Ashyq jobasyn masshtabtaý búkil el boıynsha júrgizilip jatyr. Joba qatysýshylarynyń sany 8 myńnan asty jáne sońǵy eki aptada 2 myńǵa ósti. Paıdalanýshylardyń sany 2 aptada 1,4 mln-nan 2 mln-ǵa deıin artty. Sonymen qatar Ashyq engizilgennen bastap PTR testiniń oń nátıjesi bar 3 556 naýqas jáne aýrýdy juqtyrǵandarmen baılanysta bolǵan 3 012 adam anyqtaldy. «Bul statıstıka, ókinishke qaraı, keıbir azamattar úıde oqshaýlaný rejimin saqtamaıtynyn, halyq kóp jınalatyn oryndarǵa baratynyn, osylaısha basqa kelýshiler men ushaq jolaýshylaryna aýrý juqtyrý qaýpin týdyratynyn kórsetip otyr. Jobany engizgennen oń nátıjesin eskere otyryp, «Atameken» UKP-men birigip, jobanyń kóshbasshylaryn madaqtaý krıterııleri ázirlendi», dedi mınıstr.

Jobanyń kóshbasshylary qyz­met túrine baılanysty obektide eki ap­ta boıy tirkelý sany boıynsha anyq­talady. Bul tásil astananyń jáne res­pýb­lıkalyq mańyzy bar qalalardyń erekshe­ligin eskeredi. Ashyq jobasy­nyń kóshbasshysy mártebesin alǵan qatysýshylar jumys ýaqyty jáne sharty boıynsha qosymsha jeńildikter alady. Sonymen qatar Ashyq jobasyna týrıstik sala obektilerin, oqytý ortalyqtaryn, balalardy saýyqtyrý uıymdaryn qosý máselesi qarastyrylýda. «Búginde respýb­lıkada koronavırýs ınfeksııasy boıynsha epıdemııalyq jaǵdaıdyń turaqtalýy, óńirlerdiń birtindep «qyzyl aımaqtan» shyǵýy baı­qalyp jatyr, boljam boıynsha syrqattaný shynaıy ssenarııde kórinis berýde», dep túıindedi A.Soı.

 Sanıtarlyq-epıdemııalyq jaǵdaı túzelip keledi

Máseleni Úkimet basshysy Asqar Mamın qorytyndylady. Qazaqstanda sanıtarlyq-epıdemııalyq jaǵdaıdyń jaqsarǵany baıqalady. COVID-19 syrqattaný deńgeıi 20%-ǵa, vırýstyń reprodýktıvtik ındeksi 0,86-ǵa deıin, ınfek­sııalyq tósektik oryndardyń qamty­lýy 28 %-ǵa, reanımasııalyq tósektik oryndar 24 %-ǵa deıin tómendedi. 3 óńir «qy­zyl aımaqta» tur: Nur-Sultan qalasy, Aqmola jáne Qaraǵandy oblystary. «Sary aımaqta» 6 óńir: Almaty qalasy, Atyraý, Pavlodar, Batys Qazaqstan, Qostanaı, Soltústik Qazaqstan oblystary. Qalǵan 8 óńir «jasyl aımaqta».

Maýsym aıynda vaksınanyń birinshi komponentiniń 2 mln dozasy men ekinshi komponenttiń 2 mln dozasy qoljetimdi bolady. Úkimet basshysy Densaýlyq saqtaý mınıstrligi men ákimdikterge maýsym aıynda halyqty vaksınalaý qarqynyn edáýir arttyrýdy tapsyrdy. Densaýlyq saqtaý mınıstrligine Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligimen birlesip, Ashyq mo­bıl­di qosymshasynyń úzdiksiz jumys isteýin qamtamasyz etý, onyń qyzmet kórsetý sektorynda qoldanylýyn odan ári keńeıtý boıynsha sharalar qabyldaý tapsyryldy.

 Túrkistan oblysynyń ekonomıkasy 5 jylda
1,5 esege ósedi

Úkimet otyrysynda Túrkistan oblysyn áleýmettik-ekonomıkalyq damytýdyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospary qaraldy. Ulttyq ekonomıka mınıstri Áset Erǵalıev, Indýstrııa jáne ın­fraqurylymdyq damý mınıstri Beıbit Atamqulov, Energetıka mınıstri Nurlan Noǵaev, Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Maǵzum Myrzaǵalıev, Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soı, Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov, Mádenıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıymqulova, Aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri Aıdarbek Saparov, Túrkistan oblysynyń ákimi О́mirzaq Shókeev baıandama jasady.

Úkimet basshysy Túrkistan oblysyn áleýmettik-ekonomıkalyq damytýdyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan keshendi josparyn iske asyrý oblystyń damýyna jańa serpin berip, halyqtyń tur­mys sapasy men ál-aýqatyn arttyrýǵa yqpal etetinin atap ótti. Halyqty sýmen jabdyqtaý qyzmetterimen 100%, gazben jabdyqtaý qyzmetterimen 85,4% qamtamasyz etiletin bolady. AО́K salasynda bes jyl ishinde 100-ge jýyq jobany iske asyrý josparlanyp otyr, bul jalpy ónim kólemin 729 mlrd-tan 1,3 trln teńgege deıin arttyrýǵa jáne eńbek ónimdiligin 2,5 ese kóbeıtýge múmkindik beredi. Bes jyl ishinde 5 mln sharshy metr­ge jýyq turǵyn úı, 130 jańa mektep, 10 densaýlyq saqtaý nysany, rýhanı-mádenı ortalyq jáne basqa da áleýmettik sala nysandaryn salý josparlanǵan.

«Kólik jáne ınjenerlik-kommý­nı­ka­sııalyq ınfraqurylymdy damytý jobalary iske asyrylatyn bolady. Túrkistan, Shymkent jáne Tashkent qalalaryn baılanystyratyn joǵary jyldamdyqty temir jol magıstralin salý, Túrkistanda jańa temir jol jáne avto vokzaldar salý josparlanýda. Atalǵan sharalar jalpy óńirde ónerkásip kólemin 35%-ǵa, eńbek ónimdiligin 52%-ǵa arttyrýǵa jol ashady. Týrıster aǵyny jylyna 1,2 mln-nan 2,5 mln adamǵa deıin artady. Keminde 40 myń jańa jumys orny qurylady. Keshendi jospardy iske asyrýdyń 5 jyly ishinde 3,6 trln teńgege 142 is-shara oryndalady. Túrkistan oblysynyń ekonomıkasy 5 jylda 1,5 ese ósedi», dedi A.Mamın.

Premer-Mınıstr Túrkistan oblysyn áleýmettik-ekonomıkalyq damytýdyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan bekitilgen keshendi jospary is-sharalarynyń ýaq­tyly ári sapaly oryndalýyn qamtamasyz etýdi tapsyrdy.

 Barlyq nazar –
balalarǵa

Úkimet otyrysynda balalardyń quqyq­taryn qorǵaý jáne qaýipsizdigin qamta­masyz etý jónindegi sharalar qaral­­dy. Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov, Densaýlyq saqtaý mınıs­tri Alekseı Soı, Ishki ister mınıstri Er­lan Turǵymbaev, sondaı-aq IýNISEF ókil­diginiń basshysy Artýr van Dızen baıan­dama jasady.

Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aıma­ǵambetovtiń aıtýynsha, Qazaqstanda Memleket basshysynyń tapsyrmasy bo­ıynsha balalardyń quqyqtaryn qorǵaý salasynda 22 normatıvtik-quqyqtyq akt (2020 jyly), 83 zańnamalyq norma (2019-2020 jyldary) qabyldandy.

Búginde respýblıkada 23 063 jetim jáne ata-ana qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar bar, olardyń 18 myńnan astamy nemese 81,5%-y otbasynda turady. A.Aımaǵambetov atap ótkendeı, sońǵy 10 jylda respýblıkadaǵy balalar úıleriniń sany 2 esege qysqardy (10 jylda – 114 birlikke, 3 jylda – 42 birlikke.) Sondaı-aq balalar úıleri kontıngentiniń 3 ese qysqarǵany baıqalady. Qazirgi ýaqytta jetim balalarǵa arnalǵan 96 uıymda barlyǵy 4 myńnan astam tár­bıe­lenýshi bar. Ol úshin kelesi sharalar qabyldandy: 54 «Asyrap alýshy ata-analar mektebi» ınstıtýty ashyldy; Ashyqtyqty qam­tamasyz etý maqsatynda jetim bala­lardyń respýblıkalyq derekter bazasy quryldy; otbasylyq qurylystyń jańa formalary engizildi (qabyldaýshy jáne qonaq etýshi otbasylar); balalar úılerinde qamqorshylyq keńester quryldy; 18 balalar úıi Balalardy qol­daý ortalyqtaryna aınaldy.

Elimizde erekshe qajettilikteri bar balalarǵa jaǵdaı jasalýda. 2010 jyldan bastap ınklıýzıvti bilim berýdi da­mytý boıynsha josparly jumys júrgi­zilýde, onyń negizgi qaǵıdaty – tıisti jaǵ­daılar jasalǵan kezde jalpy bilim berý ortasynda deni saý qurdastarymen birlesip oqytýǵa erekshe bilim berý qajettilikteri bar balanyń quqyǵyn saqtaý. Mektep jasyndaǵy erekshe bilim berilýi­ne qajettiligi bar balalardyń sany 110 818-di quraıdy, onyń ishinde 83 916 (75,7%) oqýmen qamtylǵan. «Jan basyna qarjylandyrý tetigin engizýdiń nátıjesinde bıyldan bastap jalpy bilim beretin mektepte oqıtyn erekshe bilim berý qajettiligi bar balany qar­jylandyrý artady, bul shamamen 400 myń teńgeni quraıdy. Sondaı-aq bul ózgeris kóptegen erekshe balany ınklıýzıvti bilim berýmen qamtýǵa múmkindik beredi», dedi A.Aımaǵambetov.

Bilim mınıstri balabaqshalar men mek­tepterdiń 100%-y beınebaqylaýmen qam­ta­masyz etilgenin aıtty. Alaıda olardyń 21%-y talaptarǵa sáıkes kelmeıdi.

 Demografııalyq kórsetkishter jaqsardy

Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soı Qazaqstanda demografııalyq kór­set­kishterdiń oń serpini baıqalatynyn málimdedi. «Máselen, 2020 jyl bala týýdyń 4,7%-ǵa kúrt ósýimen sıpattalady, mundaı ósim sońǵy ret 1987 jyly bolyp edi» dep atap ótti DSM basshysy. Týý deńgeıiniń joǵary bolýy aıasynda, pandemııa jáne densaýlyq saqtaý júıesiniń shamadan tys júktelýi jaǵdaıyndaǵy qaýip-qaterlerge qara­mastan, náresteler ólim-jitiminiń kórset­kishin 7,1%-ǵa tómendetýge qol jetki­zildi. Balalar óliminiń kórsetkishi 12,1%-ǵa tómendedi.

2017 jyly mektepterde balalardyń densaýlyǵyn qorǵaý úshin bilim berý júıesinen 6 myńnan astam medısınalyq pýnkt qabyldandy. Mektep medısınasyn qarjylandyrý 2,6 esege artty. MÁMS sheńberinde 2019 jyldan bastap oqýshyǵa arnalǵan qosymsha jan basyna shaqqandaǵy normatıv engizildi, ol qazirgi ýaqytta 1,7 esege ulǵaıdy. Medısınalyq kabınetterdiń jaraqtandyrylýy 2017 jylǵy 52%-dan 2020 jyly 70%-ǵa deıin jaqsardy. Osy kezeńde dárigerlermen qamtylý 16%-ǵa artty.

Ishki ister mınıstri Erlan Turǵymbaev óz sózinde mektepterde qaýipsizdikti qamtamasyz etý máselesine basa nazar aýdardy. Zorlaý jáne seksýaldyq sıpattaǵy zorlyq-zombylyq áreketteri sııaqty qylmystardyń túrleri aýyr qylmystar sanatyna aýystyryldy, osylaısha taraptardy tatýlastyrý múmkindigi alynyp tastaldy. Jalpy, qabyldanǵan sharalardyń nátıjesinde sońǵy 5 jylda kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty qylmystar sany 30%-ǵa qysqardy.

Sonymen qatar byltyr baqylaýsyz­dyq­tyń saldarynan terezeden 108 bala qulap, 18 bala kóz jumdy. Jaǵdaıdy jaq­sartý úshin keshendi tásil jáne barlyq múd­deli organdar men jurtshylyqtyń qatysýy qajet, dep sanaıdy IIM basshysy.

 Balalar ıgiliginiń ındeksi
2022 jyly engiziledi

2020 jyly Qazaq­­standa balalardyń quqyqtaryn qorǵaý salasynda 22 normatıvtik-quqyq­tyq akt ázirlenip, qabyldandy. Bala quqyq­­taryn qorǵaýdy kúsheıtý, turmys­tyq zorlyq-zombylyqqa qarsy is-qımyl jáne jasóspirimder arasynda sýısıd máselelerin sheshý jónin­degi 2020-2023 jyldarǵa arnalǵan jol kartasy bekitildi. Terrorıstik áreket­ten zardap shekken balalardy áleýmettik ońaltý qaǵıdalary men merzim­deri qabyldandy. 2022 jyly balalar­dyń qaýipsizdigin, densaýlyǵyn, bilim alýyn, materıaldyq ál-aýqatyn, áleýmet­tenýin qamtıtyn balalar ıgili­giniń qazaq­standyq ındeksin engizý jos­par­laný­da. Osy ındekstiń kómegimen bala­lardyń jaǵdaıyn jaqsartý boıynsha mem­le­kettik organdar jumysynyń nátı­jeliligi qadaǵalanatyn bolady.

Máseleni qorytyndylaǵan Úkimet basshysy Asqar Mamın kóshede, bilim berý uıymdarynda, demalys kezinde balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti. Osyǵan baılanysty A.Mamın eki apta ishinde bilim berý jáne bos ýaqytty ótkizý salasy­nyń nysandaryn tıisti qaýipsizdik ınfraqurylymymen qamtamasyz etý jónindegi jol kartasyn daıyndaýdy tapsyrdy. «Beınebaqylaý júıeleri men onyń polısııanyń jedel basqarý ortalyq­tarymen ıntegrasııalanýyna, «dabyl túımesiniń» bolýyna jáne shuǵyl áreket etýge erekshe nazar aýdarý kerek. Barlyq is-shara oqý jyly bastalǵanǵa deıin aıaqtalýy tıis», dedi A.Mamın. 

Densaýlyq saqtaý mınıstrligine, ákimdikterge aýrýlardyń aldyn alý jáne erte dıagnostıkalaý, ońaltý, aýrýdy bala jastan baqylaý boıynsha sharalar qabyldaý, mektep medısınasyn, erte damý jáne skrınıng kabınetteriniń, balalar úıleriniń, balalar stasıonarlary men emhanalarynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jetildirý tapsyryldy.

Úkimet basshysy ákimdikterge sportpen aınalysatyn balalardyń sanyn arttyrý boıynsha sharalar qabyldaýdy júktedi.

Sońǵy jańalyqtar

Kaspıı teńizine úsh adam batyp ketken

Aımaqtar • Búgin, 21:18

Tekeli laı kóshkininen tazartylyp jatyr

Aımaqtar • Búgin, 19:53

Bıyl Almatyda myń jas baspanaly bolady

Aımaqtar • Búgin, 17:44

AQSh-ta shirkeýge shabýyl jasaldy

Oqıǵa • Búgin, 17:15

Batys Qazaqstanda jastar shtaby quryldy

Aımaqtar • Búgin, 16:23

Dollar qymbattady

Qarjy • Búgin, 15:55

Uqsas jańalyqtar