Benzın baǵasy nege baǵynbaıdy?

Janar-jaǵarmaı quıý stan­salaryndaǵy benzın baǵasy osy jyldyń naýryz aıynan bastap kóterile bastady. Bul týraly buqaralyq aqparat quraldarynda da, áleýmettik jelilerde de jıi jazylyp, táýir-aq talqylandy. Máselen, Nur-Sultan qalasynda kóligi barlar jıi paıdalanatyn AI-92 benzıniniń 1 lıtri 150 teńgeden 176 teńgege deıin qym­battady. FinReview.info sarapshy­lary osyǵan taldaý júrgizip kórgen eken.

Eń aldymen, benzın baǵasy-

nyń qalaı qalyptasatynyna nazar aý­daraıyq. Eldegi munaı óńdeý zaýyttarynyń qaıta jańǵyr­tylǵany belgili. Tek osydan keıin ǵana otandyq kásiporyndar ishki naryqtyń suranysyn tolyǵymen qanaǵattandyratyn deńgeıge jetti. 2018 jyldan bastap bizdiń zaýyttar naryq qajettiliginen 24 paıyzǵa artyq benzın shyǵarýǵa qabiletti. Osyny eskersek, 2032 jylǵa deıin Qazaqstanda benzın tapshylyǵyna qatysty másele týyndamaýy kerek. Álbette, bul respýblıkanyń munaı-gaz sektory úshin mańyzdy. О́ıtkeni osynyń nátıjesinde shetelden jetkiziletin qymbat benzınniń úlesi 32 ese tómendedi.

Demek qarapaıym qısynǵa salsaq, Qazaqstan ishki naryq­taǵy benzın baǵasyn ózi-aq qalyp­tastyra alady ári eldi arzan otynmen qamtamasyz etýge qaý­qarly. Alaıda is júzinde jaǵ­daı ázirshe biz oılaǵandaı bol­maı tur. Sońǵy úsh jylda munaı baǵasy aıtarlyqtaı ózgerdi. Birese tómendeıdi, birese ósedi. Áıteýir, turaqty bolǵan joq. Tıisinshe, benzın baǵasy birtindep ózgeriske ushyrady. Bul da zańdylyq.

– Munaı óndirýshi kompanııalar ishki naryqqa qara altynnyń 30-50 paıyzyn ózindik quny bo­ıynsha, ıaǵnı bir barreldi 25-30 dollarǵa jetkizedi. Al benzınniń bólshek saýdadaǵy quny onyń mu­naı óńdeý zaýytyndaǵy kóterme baǵasyna baılanysty qalyp­tasady. Bul jerde zaýyttan janar-jaǵarmaı quıý stansasyna jet­kizýge deıingi shyǵyndar tolyq eskeriledi. Atalǵan shyǵyn­darǵa ónimdi munaı bazasynda saq­taý, operasııalyq shyǵystar, salyq­tar, banktik qyzmet kór­setý, qo­sylǵan qun salyǵy, jumys­shy­lardyń eńbekaqysy, alys-beris marjasy jatady. Bul rette baǵa belgileýdegi munaıdyń úlesi bar-joǵy 11-14 paıyzdy ǵana qu­raıdy. Al janar-jaǵarmaı quıý stansalarynyń marjasy nemese taza paıdasy lıtrine nebári 1-3 teńgege zorǵa jetedi. Iаǵnı kásip­oryndar ishki naryqtyń benzınge degen joǵary suranysynan ǵana tabys taýyp otyr, – deıdi FinReview.info sarapshylary.

Osylaısha, sarapshylar benzın baǵasyna áser etken negizgi tórt faktordy anyqtaǵan eken.

Birinshiden, benzın taýar bırjasynda satyla bastady. Bul otyn naryǵyn úılestirýge jol ashady. ETS taýar bırjasyn­da benzın saýdasyn iske qosý or­ta­lyqtandyrylǵan saýda ın­f­ra­q­urylymyn damytý jáne otyn-energetıka sektorynyń na­ryqtyq ekonomıkaǵa kóshýi sheńberinde júrgizilgeni belgili. Bastapqy kezeńde elde óndiriletin benzınniń shamamen 10 paıyzy bırja arqyly satylatyn bolady. Keıinnen onyń kólemi 15-20 paıyzǵa deıin ulǵaıtylmaq. Bır­jadaǵy birinshi sessııa bas­tal­ǵannan beri saýda-sattyq naryqqa qatysýshylar tarapynan joǵary suranystyń baryn baıqatty.

Máselen, alǵashqy jeti sessııada AI-92 jáne AI-95 markaly benzınniń 19 myń tonnasy satylǵan. Atalǵan otyn bo­ıynsha jalpy aınalym 4 mlrd teńgeden asty. Osylaısha, benzınge qatysty alǵashqy baǵa ındıkatorlary qalyptasty. Saýda-sattyq jalǵasatyn bir aptada otyn quny 169 myń teńge kólemindegi bastapqy baǵasynan 39 paıyzǵa, ıaǵnı tonnasy 234,9 myń teńgege deıin ósti. Demek lıtri 125 teńgeden 174 teńgege qymbattady degen sóz. 12 sáýirde ótken saýda sessııasynda AI-92 baǵasy lıtrine 155 teńgeden 174 teńgege deıingi aralyqta qu­byldy. Tıisinshe, janar-jaǵar­maı quıý stansalaryndaǵy bólshek saýda quny da kóterildi.

Ekinshiden, munaı óńdeý zaýyt­taryndaǵy jóndeý jumys­tary kezinde elde benzın tap­shy­­ly­ǵy oryn alýy múmkin. Osyn­daı qaýip týyndaıtyny ras. Má­se­len, Atyraý munaı óńdeý zaýy­tyndaǵy jóndeý jumys­tary elektr ener­gııa­syn jetkizý­degi irki­lis­terge baılanysty ýa­qy­ty­nan buryn bas­taldy. Bul keıbir teh­no­logııalyq qondyrǵylardyń apat­tyq toq­taýyna alyp keldi.

О́ndiristi jospardan tys ýa­qyt­ta toqtatý Batys Qazaqstan ob­ly­synda otyn qorynyń tap­shy­lyǵyn týdyrdy. Al odan týyn­daǵan dúrbeleń benzın tap­shylyǵyn kúsheıtip, óńirdegi bólshek saýda baǵasynyń ósýine alyp keldi. Ishki naryqty suıyq otyn­men qamtamasyz etý úshin Pav­lodar jáne Shymkent munaı óń­deý zaýyttaryndaǵy josparly kúrdeli jóndeýler merzimi she­ge­rildi. Dese de bul jumystar bıyl qalaı da júrgiziledi. Demek, jı­naq­talǵan qordaǵy benzınniń jetisp­eý­shiligine qatysty másele taǵy da týyndaýy yqtımal, – de­lin­­gen FinReview.info sholýynda.

Úshinshiden, benzın baǵasy suranys/usynys qatynasyna baı­lanysty qalyptasady. Otyn baǵasy 2015 jylǵa deıin mem­le­kettik turǵydan rettelip keldi. Bastapqyda ákimshilik baqylaý sha­ralary otynnyń bosatý qu­nyn tikeleı anyqtaýdan ǵana turdy. Biraq 2011 jyldan bas­tap olar benzınniń eń joǵary qunyn belgileýmen shekteldi. О́tken onjyldyqtyń ortasynda bul sharalar joıylyp, naryq memlekettiń baqylaýynda bola tura, erkin aınalymǵa kóshti. Mysaly, munaı óńdeý zaýyttaryna munaı jetkizý naryq­tyq baǵamen emes, burynǵydaı ózindik qun boıynsha júzege asyrylady. О́z kezeginde, naryqtyń erkin aınalymy túpkilikti baǵa suranys pen usynys kólemi­nen qalyp­tasaty­nyn kórsetti. Memleket bul pro­seske aralas­paıdy jáne bul salaǵa sýbsıdııa da qaras­tyrylmaǵan.

Tórtinshiden, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasyndaǵy munaı men munaı ónimderiniń ortaq naryǵy 2025 jylǵa qaraı tabys ákele bastaýy tıis. Or­taq naryq qurý EAEO-ǵa múshe elder úshin energııa resýrstary­nyń qolje­timdiligin arttyrýǵa jáne otan­dyq óndirýshiler úshin ót­kizý naryǵyn keńeıtýge múmkin­dik be­redi. Nátıjesinde, Odaq kóle­min­degi benzınniń quny teńes­ti­rile­di. Demek bul jaǵdaıda Qazaqstan baǵany taǵy da kóterýi kerek. О́ıtkeni EAEO elderi arasynda eń tómengi baǵa bizdiń respýblıkaǵa tıesili. Atap aıtqanda, Reseıde AI-92-niń 1 lıtri shamamen 250 teńge turady. Tıisinshe, bizdegi benzınniń quny 50 paıyzǵa ósýi múmkin. Tek sonda ǵana Reseı men Qazaqstandaǵy baǵa teńe­sedi, – deıdi sarap­shylar.

Sondyqtan munaı-gaz sektoryn damytý jáne baǵany tejeý Qazaqstan úshin ózekti másele bolyp qala bermek. Bul rette jaǵdaıdy ońaltýdyń birden-bir joly – munaı óńdeýge barynsha ınvestısııa tartý. О́ıtkeni buǵan salynǵan ınvestısııalar benzınniń ózindik qunyn tómen­detýge oń áser etpek.

Benzın – áleýmettik mańyzy joǵary ónim. Onyń baǵasy basqa taýarlardyń qunyna birden áser etedi. Iаǵnı baǵanyń ósýi h­alyq­tyń tutyný qabiletiniń tómen­deýine alyp keledi. Bul ekono­mıka úshin tıimsiz, álbette. Son­dyqtan munaı-gaz sektoryn damytý – bizdiń el úshin mańyzdy strategııalyq mindet. Alaıda óner­kásiptik óndiristi ulǵaıtý úshin qarajat qajet.

2021 jylǵy sáýir aıynyń so­ńyn­daǵy jaǵdaı boıynsha ón­diristik qýattardy ulǵaı­týǵa baǵyttalǵan aınalym qaraja­­ty­nyń 40 paıyzy bank jáne bank­tik emes sektorlardyń qaryz­dary­nan turdy. Bul degenimiz – nesıe. De­mek kásiporyndardyń al­ǵan ne­sıesi benzınniń ózin­­dik qu­nynda min­detti túrde eske­ri­ledi. О́kinish­ke qaraı, bul biz­diń naryqty kez kelgen jergilikti jáne syrtqy faktorlarǵa jyǵyp bermek.

Bul jaǵdaıda Qazaqstan kre­dıttik júktemeniń benzınniń ózin­dik qunyna qatysty áserin azaıtýy qajet. Ol úshin otan­dyq munaı óńdeý zaýyttary syrtqy naryq­tarǵa otyn ótkizý geografııa­syn keńeıtý arqyly ka­pı­taldy ulǵaıtýy kerek. Bu­dan bólek, óndiris kólemin ósirý­ge múmkindik beretin ınvestısııa tartý mańyzdy. О́ıtkeni benzın­niń álemdegi eń tómengi baǵasy Qazaqstanǵa tıesili. Demek benzın eksporty ınvestorlar úshin aıtarlyqtaı paıdaly.