Sovid-19: Alǵy sheptegi dárigerler ne deıdi?

Aýrýhana qyzmetkerlerinde esh tynym joq. Kúndelikti dárigerlerdiń tekserýi, kezekshi dárigerdiń qadaǵa­laýy, prosedýralardyń úzbeı júrgizilýi, satýrasııa men qan qysy­my, dene qyzýyn ólsheý, kúnine ne­she mezgil tazalyq jumystarynyń atqarylýy, tolyp jatqan taldamalar alý, ózge de apparattyq zertteýler júrgizý – ne kerek, pasıenttermen aradaǵy baılanysta esh kidiris bolmaıdy. Onyń ústine jaǵdaıyna qaraı birde ana naýqas, birde myna naýqasqa kómek qajet. Sonyń birine de qabaq shytpastan, ústindegi qorǵanysh kıimderiniń yńǵaısyzdyq týǵyzatynyna qaramastan, zyr júgirgen úlkendi-kishili medısına qyzmetkerleriniń erlikke parapar isine rıza bolasyń.

Osy aýrýhananyń «B» blogy­nyń da kúndelikti tynymsyz ómi­riniń barlyq bólimderden aıyrmasy bolmaǵanymen, mundaǵy dári­gerler – bir shamadaǵy jap-jas qazaqtyń jigitteri. Olardyń kóp ýaqyty «qyzyl aımaqta» ótetin bolǵandyqtan, áńgimelesý úshin aýrýlar tarıhyn toltyryp, emdelip shyqqandardyń qujattaryn daıar­laıtyn «taza aımaqtaǵy» dáriger­lerdiń ordınatorlyq bólmesine ótýin tosýǵa týra keldi.

– Jalpy jurtshylyq ańǵarma­ǵanymen, kúndelikti bul aýrýdyń qaı kezde órship, qaı kezde báseńdeıtinin osyndaǵy qyzmetkerler jaqsy biledi. Máselen, qalada shekteý mer­zimi báseńdegende, ıá aıaqtalǵanda nemese halyq kóp jınalatyn mereke, aýyzashar, aıt bolǵan soń 14 kúnnen keıin aýrýlar kóptep túse bastaıdy. Biz ár mereke ótken saıyn kúnderdi sanap daıyn otyramyz. Bul – halyqtyń áli de saqtanbaıtynyn, aýada taraıtyn vırýs bar ekenin bile tura maska taqpaıtynyn, qa­shyqtyqty eseptemeı, aralas-qu­ralastyqty úzbeıtinin kórsetedi. Bylaısha aıtqanda, mańaıyn da, ózin de aýrýdan saqtaıyn degen jaýapkershiliktiń kemshindiginiń kórinisi. Negizi Sovid-19 burynnan sozylmaly, ásirese qantty dıabet-sýsamyr, qan aınalym júıesinde aýrýlary bar adamdarda aýyryraq, túrli asqynýlarmen ótedi. Al sozylmaly dertti jandardyń kóbi úlken adamdar ekeni aıan. Sondyqtan kimniń boıynda sozylmaly aýrýy bolsa sol jandar kúndelikti taǵaıyndalatyn preparattaryn iship, tobanaıaqtanyp qalmaı bel­sendi túrde júrip-turýy, dıetany qadaǵalap, densaýlyqtaryn ba­qylaýda ustap otyrǵany jón. Áıtpegende, aǵzaǵa túsken vırýs sol aýrý bar jerdi odan saıyn qozǵap, emdi qıyndatatyndar óte kóp. Bizge sondaı ár jannyń emdelip shyqqany kóterińki kóńil-kúı syılaıdy. Sol kúni jumysyńa qanattanasyń, al pasıentten aıyrylyp qalý eńseńdi túsiredi, saǵan ǵana emes, búkil áriptesterińe áser etedi, – deıdi dáriger Erlik Serkesh.

Onyń áńgimesin ilip áketken áriptesi Serik Kóptibaı myna bir jaıtqa nazar aýdarǵan.

– Vırýs juqtyryp alǵandar ádette úılerinde óz betinshe emdeýdi bastaıdy. Halyqtyń arasynda aýrýdy jeńý úshin tamyrdan tamshylatyp suıyqtyq berý óte tıimdi degen túsinik bar. Sony esepke alyp, bas salyp eritindiler quıdyra bastaıdy. Al onyń zııan, qaýipti jaǵy bar. О́ıtkeni vırýs ókpeni jaılaǵanda ol isinip ketedi, ókpege suıyqtyq jınalyp, ózdiginen dem ala almaı, aqyrynda ókpeni jasandy demaldyrý qurylǵysyna qosýǵa týra keledi. Sondyqtan oqyrmandar eger KT kórsetpese, dene qyzýy kóterilip, tal­damalar kórsetpese, suıyqtyq quıdyrýǵa múldem bolmaıtynyn eskerse eken. Sosyn taǵy bir qaýipti nárse – aýrý belgisi bilinisimen antıbıotıkter qabyldaýdy bastap jiberý aǵzanyń ımmýndyq qabiletin tómendetip, aýrýǵa qarsy kúresýin tejeıdi. Vırýstyq aýrýǵa mundaı em kómektespeıdi, al an­tıbıotıkterdi vırýstyq aýrýǵa bak­terıalyq flora qosymshalyq jasaǵanda, túrli zertteýlerge, klınıkasyna qarap, dozasyn eseptep baryp qoldanamyz. Úıde emdelgende neǵurlym qymbat, qýatty dárini alsaq, sonshalyqty tıimdi degen qate túsinikten arylý qajet. Kim ózine zııan keltirsin, osynyń barlyǵy bilmestikten bolyp jatyr. Máselen, vırýsty pnevmonııada tynys alý jattyǵýlary kómektesedi dep aýrý óte belsendi demigip, onyń ústine qyzýy kóterilip, klınıkalyq belgiler óte aıqyn kezinde jasaǵan jattyǵýdyń paıdasynan zııany kóp. Sondyqtan úıde emdelip jatqandar osyny jadynda ustaýy kerek, – deıdi ol.

Mamandarmen áńgimeden biraz jaıtqa qanyqtyq. Máselen, aýyryp, emdelgen jannyń boıynda 14 kún men 6 aıdyń ishinde antıdene túzilýi júredi eken. Sondyqtan dári­gerler jazylyp shyqqan soń da 14 kún men 20 táýlik ishinde úıde oqshaýlanýdyń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Áıtpegende aýrýdan álsirep, ımmýnıteti tómendegen adamnyń vırýsty qaıta juqtyrýy nemese ózge shtamyn iliktirip alý qaýpi óte joǵary kórinedi. 14-20 kún ótken soń antıdeneler túzilý júrip jatqanda syrtqa shyǵý – ár pa­sıent úshin mańyzdy. Ǵalymdardyń zertteýine qaraǵanda, Sovid-19-ben aýyryp shyqqandardyń 70 pa­ıyzynda 20-kúnnen bastap antıdene túzilýi qarqyn alady.

Áńgimege dáriger Mereı Rahym­baev qosyldy. Onyń aıtýynsha, KVI juqtyryp, ol pnevmonııaǵa ulasqan adamdardyń prompozısııany ustaýy, ıaǵnı etbetinen jatqany jón. Negizi ókpeniń úlken úlesi arqada. Aýa jeńil bolǵandyqtan et­betinen jatqanda ókpede aýa almasý úderisi jaqsarady, sol sebepten de pasıentterdiń arqasynan aqyryndap saýsaqtyń ushymen so­ǵyp qoıamyz. Ol ókpedegi aýa al­masýǵa kómektesedi. Sondyqtan bulaı jatýdyń paıdasy zor, shal­qadan jatýǵa bolmaıdy.

Máselen, denege qandaı da jara­qat tússe, ornynda tyrtyq qa­lýy múmkin, sol tárizdi ókpede de fı­brozdar bolýy ǵajap emes, al oǵan jibermeý úshin kóp qozǵalý, tańǵy taza aýamen demalý mańyzdy. Qan aınalymynda kinarat bolyp, qoıýlanyp, tromboz túzilmeýi úshin qan suıyltatyn preparattardy alýdy qaperde ustamasa, vırýs zardaby aýyryraq tııýi múmkin. Eń bastysy – vaksına saldyrý. Onyń qajettiligi sonda, túbinde qo­ǵamdyq ımmýnıtetti, aýrýǵa qo­ǵam bolyp qarsy turýǵa alyp keledi. Sebebi vaksına alǵan adamǵa vırýs soqtyqqanda, ol ári qaraı damymaıdy, onyń qorǵanysh qabileti, antıdeneleri ony eleń etpeıdi de, vırýstyń taralýyndaǵy tizbek úziledi. Al qoǵamda sondaı tizbek úzý­shilerdiń qatary kóbeıgen saıyn, aýrý jeńiledi, óıtkeni taratýshylar azaıady.

– Bizdiń bárimiz vaksına aldyq, endi el turǵyndary vaksınalaýdan ótip, qalypty tirshilikke kóshsek deımiz. Bizdiń «qyzyl aımaqqa» kún­delikti kirýimizdiń ózi ýaqyt alady, qorǵanysh kıimderdi bir-birimizge kómektesip kıinemiz, shyq­qan soń jýynamyz, al qansha úı­rendik desek te, pandemııamen kúresten shar­shap kettik. Qanshama adam kóz jumdy. Árbir joǵaltýdan jú­regimizge qansha salmaq tústi? Ony tek bastan keshkender ǵana túsi­nedi. Al pasıent «Men myna jal­ǵannan kúderimdi úzip, qoshtasyp qoıǵan edim, sizderge raqmet, Allaǵa shúkir», dep kózderine jas alǵanyn kórgende jep-jeńil bolyp ushyp keterdeı kúıge túsemiz. Qudaıǵa táýba, ondaı jandar da kóp. Biraq aýrý tyıylsynshy, «vaksına sal­dyryńyzdar» dep qoımaı jaza berińiz­­dershi, – deıdi alǵy shepte aýrý­­men aıqasqan abzal jandar.