Qymbatshylyq pen qýańshylyq máselesi qalaı sheshilip jatyr?

2021 jyldyń 5 aıynda óńir­lerdiń damý qorytyndysyna sáı­kes Mańǵystaý oblysy óte jaq­sy kórsetkish kórsetip otyr. Al­dymen osydan bastaǵan Serikbaı Tru­movtyń aıtýynsha, óńir óńdeý ónerkásibi, ınvestısııa, aýyl sharýashylyǵy, qurylys jumys­tary jáne turǵyn úıdi iske qosý saýda, kólik qatynasy, ıaǵnı eko­no­mıkanyń barlyq 7 baǵyty bo­ıynsha oń ósimge qol jetkizdi.

– Bıyl 5 aıda óńdeý óner­ká­sibin damytý salasyndaǵy óndiris kólemi 4,5% ósip, 63,5 mlrd teńgeni qurady. Mysaly, mıneraldy tyńaıtqyshtar, bıtým, munaı ónimderin óndirý birshama ósti. Aqtaýdaǵy Kaspıı bıtým zaýyty atalǵan merzimde jalpy elimizde óndirilgen jol bıtýmynyń 48%-yn qamtyp otyr. Bıyl bul salada jalpy quny 21 mlrd 700 myń teńge bolatyn 8 jańa joba iske asyrylýda. Nátıjesinde, 200-den asa jańa jumys orny qurylady dep kútilýde. Sonymen qatar Mańǵystaý oblysy – ınvestısııa kózderin tartý boıynsha úzdik aımaqtar qatarynda. Júıeli jumystyń nátıjesinde oblysqa tartylǵan ınvestısııa kólemi 5 aıda 12,9%-ǵa artyp, 216,1 mlrd teńgeni qurady. Bıyl oblysta 270 mlrd teńgege jýyq qarjyǵa 12 ınvestısııalyq jobany iske asyrý josparlanyp otyr. Osy arqyly 2 600 adamdy jumyspen qamtý kózdelgen. О́ńirge ınvestısııa tartýda arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń úlesi zor. Arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy ashylǵaly 200 mlrd teńgeden asa ınvestısııa tartyldy. Búginde bul aımaqta 19 óndiris oshaǵy jumys istep tur. Onda 1 800-ge tarta adam eńbek etýde. Aldaǵy ýaqyt­ta sheteldik jáne otandyq ınves­tor­lardyń qatysýymen taǵy 5 joba júzege asyrylmaq. Mem­leket basshysynyń arnaıy eko­nomıkalyq aımaǵynyń tıimdiligi men tolymdylyǵyn qamtamasyz etý boıynsha tapsyrmasyna sáı­kes sapaly jobalardy júzege asyrý jumystary jalǵasýda, – dedi S.Trumov.

Onyń aıtýynsha, Mańǵystaý – Qazaqstandaǵy týrızmdi damytýǵa qolaıly aımaqtardyń úzdik ondy­ǵyna kiredi. Aqtaý qalasynda jaǵa­jaı týrızmin, al aýdandarda eko, etnotýrızmdi damytýǵa múm­kindik zor. Bul maqsatta ke­shendi jos­par jasaqtalyp, sala­ny jetil­dirý baǵyttary aıqyn­daldy. Byltyr óńirge 160 myńnan asa týrıst kelgen. Bıyl Mańǵystaýǵa 200 myńǵa jýyq adam keledi dep kútilýde. Byltyr teńiz jaǵalaýynda «Rıksos» týrıstik kesheni iske qosylǵan. Kúni búginge deıin bul qonaqúıge 124 myńnan asa adam demalýǵa kelgen. Al bıyl jyl basynan beri 46 myńnan asa adamdy qa­byl­dady. Bul qonaqúıge 600-den asa turǵyn jumysqa ornalas­ty, birneshe jergilikti taýar óndirýshiler jáne qyzmet kórse­tý­shilermen kelisimsharttar jasal­dy. Bul kelisim oblystaǵy shaǵyn jáne orta kásiptiń jandanýyna septigin tıgizip otyr.

Qazirgi ýaqytta Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyna sáıkes Úkimettiń qoldaýymen qarjy bólinip, Aqtaý qalasynyń irgesindegi jyly jaǵajaıdy ınfraqurylymmen qamtý jobalaryn iske asyrýdyń ekinshi kezeńi jalǵasýda. Kýrort­tyq aımaqty damytýdyń 2-ke­zeńi aıasynda iri kompanııalar jańa qonaqúıler, golf-klýb, otba­sylyq oıyn-saýyq saıaba­ǵyn­yń qurylysyn júrgizýde. Bul jo­balarǵa 180 mlrd teńgeden asa ın­vestısııa tartý arqyly 1600-ge jýyq jańa jumys ornyn ashý kózdelip otyr. Búginde ishki týrızm­­­­ge eldiń qyzyǵýshylyǵyn já­ne memlekettiń qoldaýyn sezin­gen jergilikti kásipkerler de «Jy­ly jaǵajaı» aýmaǵynda ın­ves­­tı­sııalyq jobalaryn iske asyrýda.

– О́ńir ekonomıkasyn ártarap­tandyrýdyń taǵy bir mańyz­dy baǵyty – aýyl sharýa­shylyǵyn damytý. Bıyl 5 aıda aýyl sharýa­shylyǵynyń 5,1 mlrd teńgeniń ónimi óndirilip, 3% ósim qam­tamasyz etildi. Osy jyly aýyl sharýashylyǵy salasynda jalpy 8 mlrd teńge bolatyn 10 joba­ny júzege asyrý arqy­ly 200-ge jýyq jumys ornyn qurý jos­parlanyp otyr. Bıylǵa jospar­lanǵan ınvestısııalyq jo­ba­lardyń ishinde jaqynda qus fab­rıkasy ashyldy. Bul fab­rıkada jylyna 5 myń tonna taýyq eti óndiriledi. Atalǵan kásiporyn bolashaqta taýyq etine degen ishki suranystyń 50%-yn qamtamasyz ete­di dep kútilýde. Sonymen qatar Munaıly aýdany 15 myń ton­na qurama jem óndiretin zaýytty iske qosty. Jyl saıyn jyly­jaılar alańyn 7 gektarǵa ulǵaıta otyryp, baqsha jáne kókónis ónimderin 10%-ǵa deıin kóbeıtýdi josparlap otyrmyz. Osy maqsatta qazirgi tańda Aktau Green House kompanııasy men jergilikti kásipkerlerge jylyjaı alańdaryn kóbeıtý úshin arnaıy jer telimderi berilip, arnaıy jumystar bastalyp ketti. Atalǵan jylyjaı iske qosylǵan jaǵdaıda keminde 22 myń tonna ónim alýǵa bolady. Bul ishki naryqty 35-40%-ǵa deıin ónimmen qamtamasyz etýge múmkindik beredi, – dedi oblys ákimi.

Sonymen qatar ákim óńirde azyq-túlik qaýipsizdigin qamta­masyz etý maqsatynda jyl saıyn áleý­mettik mańyzy bar taýarlar­dy turaqtandyrý qory qalyp­tasyp jatqanyn atap ótti. Qazirgi ýa­qytta áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik ónimderiniń 11 túri bo­ıynsha 2 myń tonna qor jasaq­­­taldy. Atalǵan azyq-túlik ba­­­ǵalaryn tómendetý jáne ustap turý maqsatynda oblysta bar­lyq saýda jelilerimen memo­randýmdarǵa qol qoıyldy. Saýda oryndarynda qoljetimdi baǵamen satylatyn «Áleýmettik burysh» jobasy iske qosyldy.

S.Trumovqa jýrnalıster tarapynan qoıylǵan suraqtardyń ishinde qýańshylyq máselesi jıi qozǵaldy. О́z kezeginde óńir basshysy bul jaǵdaıdy barynsha retteý amaldary jasalyp jatqanyn aıtty.

– Bıyl qysta qardyń, kóktem­de jaýyn-shashynnyń túspeýi mal ósirip otyrǵan sharýalarǵa qıyn­dyq týdyryp otyr. Osyǵan oraı ar­naıy jumys toby quryldy. О́lke­niń jeke sharýashylyqtaryn mal azy­ǵymen qamtamasyz etý úshin jaqyn ornalasqan Aqtóbe ob­lysymen kelissózder júrgizil­di. Onyń ishinde mal azyǵyn qa­jetti mólsherde jetki­zýge jáne Mańǵystaý oblysy­nyń sharýa­shy­lyqtaryna jaıy­lymdyqqa, shabyndyqqa jer ýchas­kelerin berýge kelisildi. Búgingi tańda bul jumystardy bastap ket­tik. Jergilikti bıýdjetten mal azyǵy qoryn qalyptastyrý maqsa­tynda 200 mln teńgeden astam qarajat bólindi. Kórshi oblystardan tıelgen jem-shóp óńir sharýalaryna jetkizilýde. Sony­men qatar oryn alǵan jaǵdaı­ǵa baılanysty quramynda Aýyl sha­rýashylyǵy, Eko­logııa mınıstrligi ókilderi, Májilis depýtattary, respýb­lıkalyq «Qazgıdromet» basshy­sy, jergilikti atqarýshy organ­dar­dyń qyzmetkerlerinen tu­ra­­tyn arnaıy jumys toby qu­ry­­lyp oblystyń qazirgi jaǵ­daıymen tanysty, jergilikti halyqpen kezdesti. Nátıjesinde, memlekettik qol­daý­larǵa ózgeris­ter engizý, Úkimet tarapynan qol­daý kórsetý qajettigi boıynsha usynys berilip jumys jal­ǵa­sýda. Osy jumystar aıasynda «Azyq túlik kelisim-shart korporasııasy» AQ arqyly 1 700 tonna arzan baǵada arpa aldyrý jos­parlanyp otyr. «Qazgıdromet» RMK málimetinshe, Mańǵystaýda jaýyn-shashynnyń mólsheri qa­jet­ti normanyń 17% qurap otyr, – dedi S.Trumov.

Onyń aıtýynsha, Azyq-túlik korporasııasynan jem-shóp alý boıynsha tıisti qarajat bólindi, 15-20 maýsymǵa deıin 10 vagon jem jetkizilip, sharýashylyqtarǵa jeńildetilgen baǵamen usy­ny­lady. Resmı málimetterge sáı­kes, kóktemde 1 myńnan asa mal basy ólgen. Bul jaǵdaılar bo­ıynsha saraptamalyq komıssııa jumys isteýde, tıisti sheshimder qabyldanady.