Jıynda sóz alǵan Til saıasaty komıtetiniń tóraǵasy Ádilbek Qaba til úıretýde tıimdi tásil tańdaı bilýdiń mańyzdylyǵyna toqtaldy.
«Úırenýshiniń tildi tez meńgerýine nátıjeli ádistiń oń áser eteri sózsiz. Sondyqtan til úıretýde, eń bastysy, tıimdi tásil tańdaı bilýimiz qajet. Ámbege aıan, buryn bekitip bergen úlgiden aýytqýǵa tyıym salynatyn, qazir birdi-ekili ádistememen shektelip otyratyn kez emes. Aýdıtorııamyzdyń ózi – san alýan. Sandyq dáýirdiń jedel damyǵany sonshalyq, ınternettiń ózi qalyp, gadjetke aýysyp jatyr. Bul damý kóshi úrdisinen keıin qalýǵa bolmaıdy», dedi komıtet tóraǵasy.
Onyń aıtýynsha, ótkizilip otyrǵan semınar tájirıbe jınaqtaý maqsatynda oqytýshylar men ádiskerlerge til úıretý ádistemesi boıynsha avtorlyq ádistemelerdi ázirleý jáne qalyptastyrý jaıly mol málimet berýdi, úzdik ádistemelik ıdeıalardy alqaǵa salý men ádistemeni jetildirýdi kózdeıdi.
Y.Altynsarın atyndaǵy Ulttyq bilim akademııasynyń bas ǵylymı qyzmetkeri, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor Jaýynbaı Qaraev«Fýnksıonaldyq saýattylyqty qalyptastyrýdaǵy pedagogıkalyq tehnologııalardyń mańyzy» atty baıandamasynda bilim berý júıesinjańartýǵa septigin tıgizetin oqytýdyń úshólshemdi ádistemelik tehnologııasynyń ereksheligi jaıly óz ıdeıalaryn jetkizdi.
«Qazirgi kezde bilim salasynda ártúrli reformalar júzege asyrylyp jatyr. Biraq qoǵamda onyń nátıjesi jetkiliksiz ekeni jıi aıtylady. Sebebi reformalardyń taqyryptyq ǵylymı negizi tereńinen júrgizilmeıdi.
Búgingi zaman talabyna saı oqýshylar óz betimen izdenip, bilim alýy tıis. Biraq bul ońaı is emes. Odan bólek komandalyq ádispen bilim alýdy shyńdaý kerek. Komandalyq ádispen jeke ádisti ushtastyra otyryp oqýshyny bilimge jeteleý – qazaq mektepterinde aqsap turǵan, aktýaldy másele. Ǵylymı negizge qurylǵan, úsh ólshemdi júıeni qoldanysqa engizsek, oqýshylarda sabaqqa degen qyzyǵýshylyq arta túser edi. Bul qazaq tiliniń damýyna da úles qosady», deıdi J.Qaraev.
Al Gúlmıra Ábilmájinqyzy qazaq tilin shet tili retinde oqytý tájirıbesinde qalyptasqan kóp jyldyq synaqtan ótken avtorlyq ádistemesimen tanystyrdy. Onyń ádistemesi árbir til úırenýshiniń qazaq tilin meńgerýge degen qyzyǵýshylyǵyn oıatýǵa baǵyttalady. G.Ábilmájinqyzynyń aıtýynsha, til úırenýshiniń tildi úırenýdegi qabileti men ereksheligin anyqtaý arqyly grammatıkalyq jáne leksıkalyq oqý materıaldaryn «túsiný-qabyldaý-ana tilimen salystyrý» mehanızmine negizdep oqytý nátıje beredi.
«Ár qazaq tili muǵaliminiń artynda búkil ult tur. Qonaev atamyz aıtqandaı, qazaqtyń rýhy men namysyn saqtaý –ustazdardyń qolynda.Degenmen olarǵa de ádistemelik, kásibı jaǵynan qoldaý kerek. О́z kezegimde osy semınarda 5 túrli avtorlyq oqýlyǵymda qoldanylǵan qazaq tilin jeńil úıretýge septigin tıgizetin ádis-tásilderge toqtalǵym keledi. Birinshi, dybystardy durys aıtýdan bastaımyn. Qazaq tilinde birneshe áripterdiń ártúrli dybystalýy men jazylýy bar. Osy nárselerge birinshi sabaqtarda basa nazar aýdarylady.
Ekinshi, eseptik san esimderge toqtalý jáne mátinde san esimderdiń qoldanylýy.
Úshinshi, kóptik jalǵaýlary jalǵanbaıtyn sózderdi qarastyrý. Orys tilinde qoldanylatyn kóptik jalǵaýlarynyń qazaq tilinde ózgeristerge ushyraıtynyn eskertý.
Tórtinshi, táýeldik jalǵaýlary. Táýeldik jalǵaýlar men esimdikter – qazaq tiliniń «ata-anasy». Balalarǵa sózdikpen jumys jasatý da óte mańyzdy. Jáne jattaý, jattatý kóp jaǵdaıda durys emes, oqýshylarǵa este saqtatý arqyly qaıtalatqan durys.
Ár sabaq ashyq sabaq retinde ótýi tıis. Eger jaýapkershiligin sezinsek, qazaq tili – eń ońaı til. Tildiń damýy bizben sizge baılanysty», deıdi G.Ábilmájinqyzy.
Nurbıbi QADYR,
L.Gýmılev atyndaǵy EUÝ«Jýrnalıstıka» fakýltetiniń stýdenti
