Sýbsıdııalaý: Ashyq jáne ádil júıe qajet

Taldaý – túıindi sheshý tásili

«Aýyl sharýashylyǵyn damytpaı, básekege qabiletti ekonomıka qurý múmkin emes». Bul – Mem­leket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń óz Jolda­ýynda aıtqan sózi. Baǵdarlamalyq qujatta Prezıdent bul salada sheshimin tappaı kele jatqan ózekti problemalarǵa jeke-jeke toqtalǵan edi. Alaıda búginde aýyl sharýashylyǵynyń aıaǵyna tusaý bolyp turǵan taǵy bir úlken másele bar. Ol – osy salaǵa bólinetin sýbsıdııa men basqa da memlekettik qarjylaı qoldaý kórsetý kezinde jasalatyn sybaılas jemqorlyq qylmys.

Osyǵan oraı Memleket basshysy Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigine eli­mizdegi agroónerkásiptik keshen­degi sýbsıdııalaý isine aýqymdy tal­daý júrgizýdi tapsyr­ǵan bola­tyn. Jaqynda Antı­kor osy ba­ǵyttaǵy jumys­tardy naqty qolǵa alǵanyn málim­dedi. Agenttik tóraǵasy Marat Ahmet­janov Aýyl sharýa­shyly­ǵy mınıstriniń birinshi oryn­ba­sary Aıdarbek Sapa­rov jáne qoǵam belsendileri qa­tysqan keńeı­tilgen apparat jıynynda aýyl sharýashylyǵy taýar ón­dirýshilerin sýbsıdııalaý salasyna qatysty sybaılas jemqorlyq derekteriniń jıi tirkeletinin ashyq aıtty.

«Sýbsıdııa berýde memlekettiń ózin­dik ustanǵan saıasaty, keshendi tu­jyrymdamasy bar. Aýyl sharýashy­lyǵyn qoldaý, jumys oryndaryn ashý úshin qosymsha qarajat bólinip, qa­­jetti jeńildikter jasalyp otyr. Osy­­nyń barlyǵyn úılestiretin tıisti mınıstr­likter, jergilikti atqarý organdary sýb­sıdııalaý isin qanshalyqty aıqyn ári ashyq júrgizip keledi? Memleket ber­gen qarjyny kimder, qalaı ıgerip ja­tyr? Sýbsıdııa men jeńildikter qara­paıym sharýalar úshin qoljetimdi me? Osy tektes suraqtarǵa naqty jaýap berý qıyn. Onyń ústine, sońǵy jyldary bul salaǵa qatysty ótinish-aryzdar kóptep túsýde. О́kinishke qaraı, bul salada qarajatty jymqyrý faktileri jıi tir­keledi. Sýbsıdııalaýda kemshilik kóp. Bizdiń basty maqsatymyz – sýbsıdııalaý barysynda júıeli túrde jasalatyn sybaılas jemqorlyqtyń sebep-saldaryn anyqtaý, osy qylmystarǵa qarsy turý», degen Marat Ahmetjanov keıingi bes jyl­da sýbsıdııalaýǵa 1 trln teńgeden astam qarjy bólingenin de eske saldy. Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, aýyl sharýashylyǵy boıynsha qozǵalǵan qylmystyq isterdiń jartysynan kóbi, ıaǵnı 54 paıyzy sýbsıdııany jymqyrýǵa qatysty eken. Ol bul baǵytta naqty qandaı is-sharalardyń iske qosylǵanyn da habarlady.

Aldaǵy ýaqytta Antıkor aýyl sharýa­shylyǵyn sýbsıdııalaýǵa baılanys­ty júıeli túrde jasalatyn sybaılas jem­qorlyqqa qarsy taldaý jumystaryn bas­tamaq. «Mundaǵy basty maqsat – sýb­sıdııa­lardy alý úshin ótinimderdi tapsyrý sátinen bastap, ony berýdiń ashyq ári ádil júıesin qamtamasyz etý, sybaılas jemqorlyq pen bıýrokratııa deńgeıin tómendetý, bıznes júrgizýge kedergi kel­tiretin ákimshilik kedergilerdi joıý bolyp tabylady», dedi agenttik basshysy. Ol úshin kúzge deıin barlyq normatıvtik qu­jattar, óńirlerde sýbsıdııalar berý­diń tájirıbesi, qylmystyq ister men sot sheshimderi, aýyl sharýashylyǵy óndi­rýshileriniń shaǵymdary men ótinishteri jan-jaqty zerttelip, taldanatyn bola­dy. Sondaı-aq osy baǵytta Aýyl sha­rýa­shylyǵy, Sıfrlyq damý, ınnova­sııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstr­likteri jáne basqa quzyrly organ ókil­deri engen arnaıy top óńirlerdegi, aýyl-aımaqtardaǵy jaǵdaıdy zerdeleý úshin turǵyndarmen kezdesýler de uıym­dastyrmaq. Antıkor osy máselege qatys­ty azamattardyń usynys-pikirlerin jı­naq­taý úshin arnaıy taldau@antikor.gov.kz elektrondy poshtasyn ashyp, +7 778 668 99 20 WhatsApp nómirin iske qosqan.

Jumys tobynyń ókilderine «Atame­ken» Ulttyq kásipkerler palatasynyń fılıaldary men elimizdiń barlyq óńi­rindegi agenttik departamentteriniń Antikor ortalyqtary arqyly júginý múm­kindigi de jan-jaqty qarastyrylǵan. Endi kez kelgen azamat, onyń ishinde sharýalar, aýyl fermerleri sýbsıdııalaýǵa qatysty barlyq ózekti suraqtary men quqyq buzý­shylyqtardyń naqty faktileri boıynsha jo­ǵaryda kórsetilgen baılanys arnalary arqyly habarlasa alady.

Antıkor qolǵa alǵan bul aýqymdy taldaý is-sharalary qordalanyp qalǵan máseleni qanshalyqty sheshe alady? Jalpy, sýbsıdııa alýdyń ashyq ári ádil júıesin qalyptastyrýdyń alǵysharty qandaı bolýy kerek? Sýbsıdııa men basqa da memlekettik qarjylaı qoldaýdy bólýde ketetin júıeli qatelikter qandaı? Bul saladaǵy sybaılas jemqorlyq qaıtse joıylady? Aýyl sharýashylyǵynda sýb­­sıdııa alýǵa qatysty kedergiler neden týyndaıdy? Nelikten bul salada jem­qorlyq faktileri jıilep ketti? Aýyl sharýashylyǵyn sýbsıdııalaýǵa qatysty osy tektes suraqtardy biz aýyldaǵy sha­rýa qojalyqtary men osy salanyń máse­lesin jaqsy biletin sarapshylarǵa qoıǵan edik.

«Sýbsıdııalaýmen memlekettik organ aınalyspaýy kerek»

«Memlekettik organdardyń quzy­retinen sýbsıdııa berýdi alyp tastama­ıynsha, bul saladaǵy sybaılas jem­qorlyqty túp-tamyrymen joıamyz deý – bos sóz». Bul – Qazaqstan ulttyq mal ósirý­shiler qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Almasbek Sadyrbaevtyń pikiri. Aýyl sharýashylyǵy salasynyń sarapshysy memlekettik qyzmetshilerden bul min­detti alyp, táýelsiz qoǵamdyq sektorga berý kerek degen oıyn ashyq bildirdi. 

«Memleket basshysynyń sýbsıdııa­laý salasyna aýqymdy taldaý júr­gizýge qatysty tapsyrmasyn bárimiz qol­daımyz. Bul – durys sheshim. Biraq aldymen, bul máseleniń túpki sebep-saldaryn izdep, eń birinshi sonyń kózin joıýymyz qajet», degen sarapshy «Aýyl sharýashylyǵyn sýbsıdııalaýdaǵy sybaılas jemqorlyq máselesi neden bastalady?» degen suraǵymyzǵa «Bul másele osy quzyretti memlekettik qyzmetshilerdiń qolyna bergennen bastalady», dep nyq senimmen jaýap qatty.

«Qazirgi tańda damyǵan elderdiń bar­lyǵy bul máseleni túbegeıli she­ship tastady. Jáne ony sheshý joly anaý aıtqandaı qıyn da emes. Dúnıe­júzinde aýyl sharýashylyǵyna sýbsı­dııa berýdiń barlyq túrimen ózin-ózi retteıtin uıymdar, ıaǵnı qaýymdas­tyqtar, birlestikter, qoǵamdyq uıym­dar aınalysady. Mysaly, elimizde qoı, qus sharýashylyqtarynyń óz qaýym­dastyqtary bar. Olar qandaı zańǵa nendeı ózgeris engizý qajet, sharýashylyqty qa­laı, qaı baǵytta damytqan durys – osy­nyń barlyǵyn jaqsy biledi. Sol sebepti memleket sýbsıdııa berý­di memlekettik qyz­metshilerdiń quzyrynan múlde alyp tas­taý qajet. Sol kezde ǵana osy saladaǵy sy­baılas jemqorlyqtan arylamyz. Áıt­pese, elimizde memlekettik sýbsıdııa beretin de memlekettik qyzmetshi, osy saladaǵy jemqorlyqqa qarsy kúresetin de memlekettik qyzmetshi, baqylaıtyn da, esebin júrgizetin de memlekettik qyzmetshi», degen qaýymdastyq tóraǵasy bul máseleniń túıinin baıaǵyda-aq sheship alǵan damyǵan elderdiń sýbsıdııa be­rýdi qoǵamdyq sektorǵa senip tapsyrý arqyly «eki jep, bıge shyqqanyn» da qyzy­ǵýshylyqpen jetkizdi. «Sondyqtan da bul máseleni birjaqty etpeı, aýylda jer óńdep, mal baǵyp, egin oryp júrgen sharýa­lardyń esil eńbegi osylaısha jelge usha beredi», deıdi ol.

«Sýbsıdııalaýǵa jylyna 300 mlrd-tan astam, úsh jylda 1 trln teńge qarjy bólindi dep aýyz toltyryp kóp aıtamyz. Bıik minberler men úlken jıyndarda bul qarjy sharýalardyń tóbesinen quıylyp jatqandaı qylyp aıtylady. Al shyndap kelgende, bul qarjy elimizdiń aýyl sharýashylyǵy úshin teńizge tamǵan tamshydaı ǵana. Bir ǵana máseleni aıtaıyn. Elimizde qoı sharýashylyǵyna beriletin 4-5 qana sýbsıdııa bar. Al Túrkııada bul salaǵa 15 túrli sýbsıdııa beriledi. Kórshi Reseıde 20 shaqty sýbsıdııa túri qarastyrylǵan. Bul elde mal sharýashylyǵyna jalpy 54 túrli sýbsıdııa berý memleket tarapynan oń sheshimin tapqan. Bul federaldyq sýbsıdııalar ǵana, oǵan qosymsha jergilikti jeńildikter taǵy bar. О́zge elderde aýyl sharýashylyǵyna jasalyp jatqan osyn­daı ıgi bastamalardy saraptap qarasaq, bizdiń elde bólinetin sýbsıdııalardy úsh orap alady eken. Sol sebepti de bizdegi sýbsıdııa kólemin ulǵaıtý qajet», degen A.Sadyrbaev shalǵaı jat­qan keı aýyldarǵa bul kómektiń múlde jetpeıtinin de málimdedi.

Sarapshy sýbsıdııalaý kezinde jem­qorlyqtyń jıi de júıeli túrde jasala­tynyn ashyna aıtty. Ol sondaı-aq memleket tarapynan beriletin qarjynyń bárine birdeı qoljetimdi emes ekenin de málimdedi. «Bizde sýbsıdııany alýdyń tártip-talabyn jurttyń bári birdeı ala almaıtyndaı etip jasaǵan. Tek agro­olıgarhtardyń qoly jetetindeı etip jasalǵan dúnıeler bar. Al osy qujat­tardy jasap, baı-manaptardyń múddesin qorǵap júrgender kimder? Qoldary taza emes, jemqorlyqqa belshesinen bat­qan memlekettik qyzmetshiler. Sol sebepti de mundaı memlekettik kómek qara­paıym jurtqa jete bermeıdi. Bizde sharýashylyqtyń tek 10 paıyzy ǵana sýbsıdııa ala alady. Onda da olardyń basym kópshiligi iri sharýashylyqtar», degen ol Prezıdenttiń halyqqa Joldaýynda aıtqan kooperasııanyń áleýetin art­tyrýǵa qatysty tapsyrmasyn oryndaý ar­qyly da aýyldaǵy qarapaıym qazaq sha­rýasynyń memlekettik sýbsıdııaǵa qolyn jetkizýge bolatynyn aıtty.

Sýbsıdııa zańnamalary, erejeleri men talaptarynyń jıi ózgerýi – júıelik qatelikterdiń biri. Talaptar jylyna joq degende eki ret, tipti bes retke deıin ózger­gen kezder bolǵan. Muny mamandar da joqqa shyǵarmaıdy. «Qazirgi sýbsıdııa­lar agroolıgarhtardyń sýbsıdııasyna aınalyp ketken», degen A.Sadyrbaev kóp jaǵdaıda qarapaıym sharýanyń quqyǵy qorǵala bermeıtinin de aıtyp qaldy. «Memleketten bir ret jeńildik alǵan sharýany tekseretinder de, jan-jaqtan jaǵadan alatyndar da jetip artylady. Sol sebepti kóp sharýa tipti sýbsıdııa alýǵa qorqady. Qansha sharýanyń aýzy kúıdi. Keı qatelikterin ádeıi jasamasa da, onyń jaǵdaıyn túsinip, qoldaý bildirip jatqan eshkim joq. Bárin sharýadan kóre berýge bolmaıdy. О́ıtkeni jemqorlyq qarapaıym sharýalardan bas­talmaıdy. Jemqorlyq – memlekettik qyzmetshiler ortasynan bastalatyn indet. Qylmys zańdaǵy shıkilikten, sharýalar quqyǵynyń qorǵalmaýynan, talaptardyń óte kóptiginen bastalady. Al osyndaı máseleniń barlyǵyna qara sharýany aralastyra berý durys emes», degen sala mamany sóziniń sońynda «Sýbsıdııalaý qoljetimdi, al onyń talaptary qarapaıym ári túsinikti bolýy kerek. Sońǵy jazylǵan sýbsıdııa alý erejelerin oqyp kórseńiz, túsiný óte qıyn. Tipti oǵan múıizi qaraǵaıdaı zańgerlerdiń ózderiniń tisi bata bermeıdi», dep taǵy bir máseleniń shetin shyǵardy.

«Sıfrly saýatsyzdyq ta jemqorlyqqa jol ashyp tur»

Almaty oblysyndaǵy «Sanııazov» jeke sharýa qojalyǵynyń basshysy Serik Sanııazov: «Sýbsıdııalaýdy tolyq­taı avtomattandyrý taǵy másele týyn­datyp otyr», deıdi. «Memleket bas­shysy aýyl sharýashylyǵyn sýbsıdııalaýda qa­laı da jemqorlyqqa jol bermeýdiń barlyq amal-tásilin qarastyryp keledi. Bul salany barynsha ashyq jasap, sıfr­landyrý qolǵa alyndy. Qazirgi tańda sýbsıdııaǵa ótinim berý, tıisti qujat­tardy tirkeý sekildi mańyzdy pro­sesterdiń barlyǵy HQKO men e-gov por­taly arqyly júzege asyrylady. Alaıda osy tusta da ebin taýyp, eki asap júrgen deldaldar jetedi. Sebebi aýyl-aımaqtardaǵy sharýa qoja­lyqtarynyń barlyǵy sıfrly saýatty emes, barlyǵy kompıýterdiń tilin, ınternettiń qyr-syryn bile bermeıdi. Kóp sharýa qo­jalyqtary e-gov portaly arqyly óti­nim berýdiń qarapaıym qaǵıdasyn bil­meıdi. Sonyń saldarynan aýyl fer­merleriniń deni qujattaryn tapsyra almaı, sýbsıdııadan qaǵylyp qalyp jatady. Áýpirimdep júrip ótkizgen kúnniń ózinde «bir jerinen qate jiberipsiz», «qujattaryńyz tolyq emes», ne bolmasa «ótinim qabyldaý ýaqyty ótip ketti» dep, san syltaý aıtyp shyǵaryp salady. Al sharýaǵa jumysynyń júrgeni kerek. Barmaq bastylyq ta osyndaı jer­den bastalady», degen qojalyq ıesi osyn­daı qatelikter qaıtalana bermes úshin aýyl­daǵy qarapaıym sharýalarǵa túsin­dirý jumystaryn júrgizý kerektigin alǵa tartty.

«Shaǵyn kýrstar ashyp, oqytsa da artyqtyq etpeıdi. Sol kezde ǵana aýyl fer­merleri eki ortada paıda taýyp júr­gen deldaldarǵa jem bolmaıdy. Sýbsıdııa berýdiń ashyq ári ádil júıesin qurý úshin ár aýdannan aýyl sharýa­shylyǵyn jete biletin bilikti maman­dar­dan arnaıy komıssııa qurý kerek. Ko­mıssııa sharýalardyń ótinishterin jiti zer­delep, kózben kórip, rasymen maldary bar ma, bolsa qansha maly bar, sýbsıdııa tóleýge bola ma, bolmaı ma – mine, osynyń barlyǵyn jan-jaqty tekserip, aq-qarasyn ajyratqannan keıin ǵana jeńildik alýǵa ruqsat berýleri kerek. Múmkin, sol kezde az da bolsa ádilettilik ornaıtyn bolar», deıdi aýyldaǵy sha­rýalardyń sharasyz kúıin búkpesiz baıandap bergen Serik Sansyzbaıuly.

Memlekettik sýbsıdııalar men bas­qa da qoldaýdyń deni qarapaıym sharýa­lardyń qolyna tıe bermeıtinin sharýa shyryldap aıtyp otyr. «Máselen, memleket mal sharýashylyǵyna bólgen mardymsyz sýbsıdııany aldymen oblys jiberedi. Oblys ár aýdanǵa, aýdan aýyldarǵa bó­lip, taratamyn degenshe qarapaıym sha­rýanyń qolyna tıyn-tebeni ǵana tú­sedi. Tipti kóbine jetpeı de jatady. Shyndyǵyna kelgende, jemqorlyq ta osy memleket qarjysyn berýmen aı­nalysatyndardyń arasynda bastalady. Joǵary jaqta otyrǵandardyń tanys-tamyrlary, et jaqyndary memleket bergen qarjydan óz úlesin alyp bo­lam degenshe, aýyldaǵy qarapaıym halyqqa túk te qalmaıdy. Oblys, aýdan basshylarynyń árqaısysynyń týǵan-týystarynyń atyna tirkep qoıǵan sharýa qojalyqtary bar. О́zi áý basta az bólingen sýbsıdııa men jeńildikterdi birinshi bolyp solar alady. Solardan qalsa ǵana ózge sharýalarǵa bólip beredi. Túrli syltaý aıtyp keıde tólemeýge de tyrysady. Keıbir sharýa qojalyqtary oıdan shyǵarylǵan mal sanyn kórsetip, jetpeı turǵan maldaryn jetkizip, jalǵan qujattar toltyryp, aqsha alyp jatady. Aýyldyq jerlerdegi mal dárigerlerimen, basqa da mamandarmen kelisip, zańsyz sýbsıdııa alatyn faktiler de joq emes. Sýbsıdııalaý isin dendep alǵan sybaılas jemqorlyqtyń kesirinen qarapaıym qojalyqtardyń sharýalary shatqaıaqtap tur», deıdi máseleniń mánisin ashyp bergen aýyl turǵyny.

Talaı jyldan beri mal ósirip, eginge oraq salyp júrgen aýyl azamaty «aýyl sharýashylyǵyna sýbsıdııany sanamalap berýdiń qajeti joq» degen oıyn naqty dáleldermen aıǵaqtap berdi «Aq, adal eńbegimen mal baǵyp, eginin orap júrgen sharýalar joq emes, bar. Jáne olar aýylda kóp. Adal eńbektiń qaıtarymy da bolady. Memleketten bólingen qar­jyny bılikte tamyr-tanysy bar iri sharýa­lar ǵana almaýy kerek. Aýyldaǵy shaǵyn qojalyqtar da bul ıgiliktiń shara­pa­tyn kórse ıgi. Sonda ǵana olarda qyzy­ǵýshylyq paıda bolady, mal ósirýge qul­shynysy artady, egin egedi, jermen aı­nalysady. Aýyldyq jerde óndirispen aınalysyp júrgenimen, múlde sýbsıdııa almaıtyn shaǵyn sharýa qojalyqtary bar. Memleket naqty qarjylaı qoldaý kórsetse, olar da sharýalaryn odan ári júrgizýge yntalanyp, jumys ónimdiligin arttyra túser edi», deıdi ol.

«Qazir aýylda sharýamen aınalysyp júrgenderdiń kóbi – kári-qurtań, shal-shaýqan. Jastardyń barlyǵy qalaǵa qaraı qashady. Aýylda qalǵan sanaýly jastyń ózin áreń ustap otyrmyz. Erteń úl­kenderdiń kózi taıǵanda malǵa kim ıe bolyp qalady, jermen kim aınalysady? Bul sharýanyń bári kimge kerek? Shyndap kelgende, sýbsıdııa berý, memleketten naqty qoldaý kórý sol jastarǵa kerek. Jalpy, memleket aýylǵa nesıe bólip, kómek berýden aıanbaýy kerek. Keıbir sharýa qo­jalyqtary, máselen, nesıe alýy úshin kepil­ge qoıatyn dúnıe tappaı qınalady. Saýyn sıyr alyp, sharýasyn bastap keteıin dese, shaǵyn sharýaǵa da jatpaı, eki ortada bosqa sendelip júr. Olar tipti tómengi paıyzdaǵy jeńildetilgen nesıeni de ala almaıdy. Sońǵy jyldary arpa-bıdaı egip, kópjyldyq shóp ósirgenderge beretin sýbsıdııany da toqtatyp tastady. Sharýalar odan paıdaǵa kenelip jatqan joq, kerisinshe «shyǵyny kóp» dep birazy sharýalaryn amalsyzdan toqtatty. О́z betterinshe egin egeıin dese, qarajattary jetpeıdi. Naqty kómek bolsa, qoldaý jasalsa, aýyl sharýashylyǵy damıtyn edi. Bar­lyq ónimdi ózimiz óndirer edik. Oǵan elimizdiń múmkindigi mol. О́zge elden eshnárse satyp almas edik. Búgingideı qym­bat­shylyq ta qyspas edi», deıdi aǵynan jarylǵan aýyl sharýasy.

«Qaǵazbastylyqty qurtpaı, jumys ta ónbeıdi»

«Rýslan» sharýa qojalyǵynyń tóraǵa­sy Orazbaı Bekbatyrov ta sýbsıdııa­laýdyń qıturqylyǵy kóp ekenin rastap otyr. «Bul jerdegi qaǵazbastylyq, san túrli qujattardy der kezinde da­ıyn­daýdyń qıyndyǵy, toqsan saıyn beretin esebiń – osyndaı bitpeıtin bıýro­kratııanyń barlyǵy belgili bir toptyń múddesi úshin jasalǵan basty kedergiler. «Aýyl sharýashylyǵyn damytý úshin bálen­baı qarjy bólindi, osynshama baǵ­darlama iske qosyldy», dep jyl saıyn­ aıtyp ta, jazyp ta jatady. Alaıda aýyl sharýalary sol jaqsylyqtyń úsh­ten birin de kórip otyrǵan joq. Máselen, Almaty oblysy, Raıymbek aýdanyndaǵy Bóleksaz aýylynda 230-daı sharýa qoja­lyǵy bar. Sońǵy 10 jylda solardyń bar-joǵy 2-3-i ǵana memleketten sýbsıdııa al­dy. Nege? Sebebi sýbsıdııa alýdyń ákim­shilik kedergileri kóp, jemqorlyq jan-jaqtan tosqaýyl qoıyp tastaǵan. Bir sózben aıtqanda, qarapaıym sharýa qoja­lyqtaryna memlekettik sýbsıdııa alý qoljetimsiz», degen qojalyq basshysy aýyl-aımaqtardaǵy sharýalar men memleket arasynda deldal bolyp júrgen pysyqaılardyń jemqorlyq máselesin kúrdelendirip jibergenin jasyrmady.

«Sharýa qojalyqtary óz ónimderin del­daldar arqyly ǵana ótkize alady. О́nim­niń baǵasy tómen bolǵanymen, eki ortada paıda kóretinder – aradaǵy alyp­satarlar. Osyny joıý maqsatynda mem­leket kóptegen iri jem azyq alańy men bordaqylaý oryndaryn ashqan bolatyn. Bizdiń aýylda da ondaı alańdar bar. Alaıda olardyń nemen aınalysyp jatqany, memleketke, jergilikti jeke sharýalarǵa naqty qandaı paıda kelti­rip jatqany belgisiz. Biz qarapaıym sha­rýa qojalyqtary retinde olarǵa mal ótkize almaımyz, ondaı múmkindik múl­de qarastyrylmaǵan. О́tkizgen kún­niń ózinde mal baǵasyn óte tómen qabyl­daıdy. Olar tek jan-jaqtan qujattar daıyn­dap, memlekettik sýbsıdııa alyp otyr. Shyn­dyǵyna kelgende, mundaı meke­­melerden aýyl fermerlerine bir tıyn da paıda joq. Sharýalardyń óz ónim­­derin ótkizý tetikteri, joldary du­­rys uıymdastyrylmaǵandyqtan da del­daldarǵa, alypsatarlarǵa jem bolyp júr», deıdi kúndelikti tirshiligimen baılanysty máseleni tereńinen qozǵaǵan sharýa.

Talaptary jyl saıyn ózgerip, sharýalardy sergeldeńge salǵan sýbsıdııa máselesin sóz etkende Orazbaı Bekbaty­rov ta tozyǵy jetken, júrgeninen tur­ǵany kóp aýylsharýashylyq tehnıkalary týraly sóz etti. «Qazir mysaly aýyl­dyq jerlerdegi aýylsharýashylyq tehnı­kalary eskirgen, sońǵy 20-30 jyldan beri jóndeý kórmegen. Keıingi kezde biren-saran sharýa sýbsıdııa alyp, nesıe rásimdep, tehnıkalaryn jańalap jatqandary bar. Al bir tehnıkanyń ózi joq degende 9-10 mıllıon teńge turady. Qosymsha tirkemeleriniń ózi qymbat. Buryndary memleket aýylsharýashylyq tehnıkalaryn jańartý úshin sharýalarǵa 50 paıyz sýbsıdııa bóletin. Keıin 25 paıyzǵa deıin azaıtty. Qazir ony da qysqartyp, mardymsyz etip tastady. Qazir alǵan jańa tehnıkasynyń quny 2 mln teńgege jetpegenderdiń barlyǵyna sýbsıdııa tólemeıtindeı jaǵdaıǵa jetkizdi. Osy máseleni de durystap sheshý kerek. Al burynǵydaı 50 paıyzdyq jeńildik bolsa, sharýalar tehnıkasyn jańartyp, sharýasyn da júrgizer edi, qarjydan da qysylmas edi. Jermen aınalysyp, mal ósirýge bul da bolsa kóp kómek», dep aýylda sheshimin tappaı jatqan máselelerge keńinen toqtalǵan sharýa shaǵyn sharýa ıeleriniń betpe-bet kelip otyrǵan mal basyn kóbeıtý, jaıylymdyq jerlerdiń tarlyǵy sekildi san kedergilerdi de sanamalap ótti.