Búginde aýyldyq jerde 6 myńnan astam mádenıet uıymy bar. Áıtse de olardyń barlyǵyna tıisti jaǵdaı jasalmaǵan. Úıirmeni bylaı qoıǵanda, patsha saraıyndaı záýlim mekemede 4-5 adamnan artyq qyzmetker jumys istemeıdi. Sebebi, talap solaı. Olqylyqtyń ornyn toltyrý úshin 2025 jylǵa qaraı aýyldarda balalarǵa arnalǵan 1 600 úıirme ashylmaq nıette. Sonda oǵan deıin aýyl turǵyndary qaıtpek?
El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» atty Joldaýynda búgingideı aýmaly-tókpeli zamanda balalardyń kúsh-jigeri men qyzyǵýshylyǵyn durys arnaǵa baǵyttaý asa mańyzdy ekenin eskertken. Tipti, Mádenıet jáne sport mınıstrligine arnaıy tapsyrma da júktegen bolatyn. Ol az deseńiz, sol arqyly ákimderdiń jumysyn baǵalaıtynyn basa aıtqan. Mine, sodan beri aýyldaǵy mádenıet salasy qyzmetkerleriniń janaıqaıyna bılik qulaq túre bastady.
«О́skeleń urpaqtyń sporttyq jáne shyǵarmashylyq áleýetine basa nazar aýdarý qajet. Qarjy tapshylyǵy kezinde memleket bıýdjeti esebinen kásibı sport klýbtaryn tolyqtaı qamtamasyz etýdiń qajeti joq. Memlekettiń jáne kvazımemlekettik kompanııalardyń bıýdjetinen mıllıardtaǵan teńge tıimsiz jumsalýda.
Buqaralyq sportqa, dene tárbıesine jáne balalarǵa basymdyq berý kerek. Ár oblysta, iri aýdan ortalyqtarynda sport úıirmelerin ashý qajet. «Balalar úıirmesi» qyzmetin qaıta qalpyna keltirgen jón. Onda jastarymyz qolónerdiń jáne shyǵarmashylyqtyń bastapqy negizderimen tanysar edi. Balalar úshin qaterli búgingideı aýmaly-tókpeli zamanda olardyń kúsh-jigeri men qyzyǵýshylyǵyn durys arnaǵa baǵyttaý asa mańyzdy. Balalar memleketimizdiń bolashaǵy emes pe?! Ákimderdiń jumysyn osy ólshem boıynsha da baǵalaımyz», degen edi Memleket basshysy.
Shynynda, aýyldaǵy mádenıet pen sport salasynyń máni ketip bara jatqany belgili. Kadr tapshylyǵy qolbaılaý. Qaladan maman shaqyraıyn dese jalaqysy az. Jarytyp aılyq bermegen soń, bilikti mamandar shaǵyn eldi mekennen irgesin aýlaq ustaıdy. Aýyldaǵy bar maman balasy úshin azǵantaı aqshany qanaǵat tutyp, joqty bar qylyp kórsetip kele jatyr. Memleketimizdiń órkendeýi aldymen aýyldan bastalýy shart. Ony bir kezderi Elbasymyz Nursultan Nazarbaev aıtqan-tuǵyn. Biraq sol baǵytta júıeli jumys júrgizilmegen soń bári beker emes pe?
Jaqynda Mádenıet jáne sport mınıstrligi Mádenıet komıteti tóraǵasynyń orynbasary Kúmis Seıitova Shyǵarmashylyq úıirmelerdiń bekitilgen tizimine 9 baǵyt boıynsha 59 túri engizilgenin málim etti.
«О́ńirler qarqyndy jumys isteýde. Memlekettik tapsyrysqa mindetti túrde 3 tarap qatysady. Birinshi tarap – oblystardyń, Nur-Sultan, Almaty, Shymkent qalalarynyń mádenıet basqarmalary, olar zańnamada operator retinde belgilengen. Olardyń negizgi fýnksııasy – ónimdi irikteý, bólingen qarajatty bólý jáne balalar kontıngentin belgilengen tártippen jınaqtaý. Ekinshi tarap – úıirmeler qyzmetin uıymdastyrýshylar, ıaǵnı ónim berýshiler. Oǵan aıqyndalǵan talaptarǵa sáıkes kelgen kez kelgen kásipker qatysa alady. Úshinshi tarap – balalar, ata-analar, qamqorshylar... Búginde ónim berýshiler tirkeldi. Mysaly, Almaty oblysy men Nur-Sultan qalasynda balalarǵa vaýcherler berilip, jumystar júrgizilip jatyr», dedi K.Seıitova.
Onyń aıtýynsha, vaýcherdiń qoldanylý merzimi 10 jumys kúni jáne uzartylmaıdy. Osy ýaqyt ishinde vaýcherde kórsetilgen balanyń zańdy ókili jáne ónim berýshi shart jasasady. Balanyń sabaqty dáleldi sebepsiz qatarynan 3 ret ótkizýi, shyǵarmashylyq úıirmege barý reglamentin saqtamaýy ónim berýshiniń birjaqty tártippen shartty buzýyna negiz bolady. Sonymen qatar, operator jetkizýshige aı saıyn kórsetilgen qyzmetter faktisi boıynsha árbir bala úshin tólem júrgizedi. Kelý tabeli zańdy ókildiń elektrondy qoltańbasymen rastalady.
Búginde elimizde 3 212 qoldanbaly shyǵarmashylyq úıirme, balalarǵa arnalǵan áýesqoı birlestikter men klýbtar jumys isteıdi. Eń kóp úıirme Almaty oblysynda tirkeldi. Baıqaǵandaryńyzdaı sany syn kótermeıdi, al sapasy she? Sapasy týraly áńgimeni atalǵan aımaqqa qarasty Balqash aýdany, Baqbaqty aýyldyq Mádenıet úıiniń dırektory Baqytkúl Qaıypbaeva aıtyp berdi.
«Burynǵyǵa qaraǵanda aýyldaǵy mádenı nysandar jyl saıyn jandanyp, túrlenip kele jatyr ǵoı. Táýbe! Dese de áli de jolǵa qoıylmaǵan máseleler joq emes. Mysaly, kadr tapshylyǵy. Eden jýýshy baǵbannyń qyzmetin qatar alyp júrýge týra keledi degendeı. Ony bir deńiz. Ártúrli úıirmeler uıymdastyrǵanymyzben bólmelerge aýyl balalary syımaıdy. Qosymsha sabaqqa qyzyǵýshylar óte kóp. Keıde oılaımyn, kitaphanaǵa arnap úlken bólme bergenshe, jattyǵý zalyn keńirek qylyp salsa bolar edi dep. Sebebi qazir oqyrmandar elektrondy kitap arqyly, úıinde otyryp-aq keregin izdep tabady. Sondaı-aq sportpen shuǵyldanatyn arnaıy qurylǵylar az. Olardyń sapasy tómendeý. Zaldyń tarlyǵynan eki-úsh adamnan artyq jattyǵý jasaı almaıdy. Qyzyqty úıirmeler uıymdastyraıyq desek bilikti mamandarǵa qolymyz jetpeı otyr. Bul jaǵdaılar aldaǵy ýaqytta sheshiledi degen oıdamyn», deıdi B.Qaıypbaeva.
Qazirgi ýaqytta aýyldarda barlyǵy 12 000 shyǵarmashylyq úıirme jumys isteıdi. Onyń ishinde 115,2 myń bala shuǵyldanatyn balalar men jasóspirimderge arnalǵan 9 000 úıirme bar. Qosymsha shyǵarmashylyq úıirmeler ashý jáne balalar men jasóspirimderdiń sapaly bos ýaqytyn uıymdastyrý maqsatynda 2021 jyly alǵash ret memlekettik shyǵarmashylyq tapsyrys engizildi. 2025 jylǵa deıin respýblıka boıynsha aýyldyq eldi mekenderde qosymsha 1600 úıirme ashylady. Nátıjesinde, qosymsha 42 myń bala memlekettik shyǵarmashylyq tapsyryspen qamtylmaq eken. Sonymen qatar balalar men jasóspirimderge arnalǵan shyǵarmashylyq úıirmeler sany 10 600-ge jetedi. Bul – aldaǵy ýaqyttyń qurǵaq jospary.
Byltyr Mádenıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıymqulova sport seksııalaryn ashý jáne balalar úıirmesiniń qyzmetin qalpyna keltirý máseleleri boıynsha jergilikti atqarýshy organdardyń pikirin eskeretinin aıtqan edi.
«Jol kartasy sheńberinde «Dene shynyqtyrý jáne sport týraly», «Mádenıet týraly» zańdarǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizip, eńbek ujymdarymen sport seksııalarynyń jelisin keńeıtý, balalar men jasóspirimder, dene shynyqtyrý klýbtarynyń jumysyn jandandyrý, balalar úıirmesin ashý boıynsha tujyrymdamany respýblıkadaǵy barlyq mádenıet uıymynyń is-sharalar josparyna bekitý sharalary kózdelgen. Qazir «Bilim týraly» Zańǵa tıisti túzetýler engizý, qosymsha bilim berýdi jan basyna shaqqanda normatıvtik qarjylandyrý sharalary jaıly másele pysyqtalýda», degen bolatyn.
Tipti atalǵan zańǵa tıisti ózgeris engizilgennen keıin zańǵa táýeldi normatıvtik-quqyqtyq aktilerge de túzetý engiziletinin de málimdegen. Osylaısha, mektepke deıingi tárbıe berý, orta, tehnıkalyq jáne kásiptik orta, joǵary oqý ornynan keıingi bilim berýdi jan basyna shaqqandaǵy normatıvtik qarjylandyrý ádistemesi sııaqty «Qosymsha qarjylandyrý ádistemesi» ázirlengen. Onda esepteý algorıtmderi, jan basyna shaqqandaǵy normatıvtik qarjylandyrý kólemi jáne jergilikti bıýdjetten qarjylandyrýdyń naqty tetikteri aıqyndalatyn bolady. Al bıyl bolsa:
«Aýyl turǵyndary úshin zamanaýı, jaıly áleýmettik-mádenı jáne sporttyq orta qurý, aýyldyq eldi mekenderde turatyn balalardyń shyǵarmashylyq jáne sporttyq áleýetin damytý –mınıstrliktiń basty mindeti. Búginde aýyldyq jerde 6 myńnan astam mádenıet uıymy bar. Nur Otan partııasynyń saılaýaldy baǵdarlamasyn oryndaý jónindegi jol kartasy aıasynda «Jumyspen qamtý jol kartasy», «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy, jergilikti bıýdjet, jeke ınvestısııa tartý jáne memlekettik-jekeshelik áriptestik tetikterin paıdalaný esebinen 748 ınfraqurylymdyq joba iske asyrylady. Onyń ishinde 180 jańa mádenıet nysanynyń qurylysy men 568 nysanǵa jóndeý júrgiziledi», dep habarlaǵan bolatyn vedomstvo basshysy.
Atqarylyp jatqan jumystar az emes, áıtse de áttegen-aı deıtin tustarymyz áli de bar. Birte-birte jónge keledi degen senimdemiz. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Biz mádenıet salasynda jumys isteıtin azamattarǵa jetkilikti túrde kóńil bólmeı otyrmyz» dep beker aıtqan joq. Rasymen solaı. Ásirese aýyldaǵy ónerli aǵaıyn eleýsiz qalyp keledi. Osy kúnge deıin eldik rýhanııatqa tireý, sportqa súıeý bolǵan sol aıadaı aýyldan shyqqan daryndy jastarymyz edi. Muny ýaqyt ta dáleldedi. Eńdeshe ulttyq murat jolynda aıanbaı eńbek etkenimiz abzal.
Búginde aýyldyq jerde 6 myńnan astam mádenıet uıymy bar. Áıtse de olardyń barlyǵyna tıisti jaǵdaı jasalmaǵan. Úıirmeni bylaı qoıǵanda, patsha saraıyndaı záýlim mekemede 4-5 adamnan artyq qyzmetker jumys istemeıdi. Sebebi, talap solaı. Olqylyqtyń ornyn toltyrý úshin 2025 jylǵa qaraı aýyldarda balalarǵa arnalǵan 1 600 úıirme ashylmaq nıette. Sonda oǵan deıin aýyl turǵyndary qaıtpek?
El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» atty Joldaýynda búgingideı aýmaly-tókpeli zamanda balalardyń kúsh-jigeri men qyzyǵýshylyǵyn durys arnaǵa baǵyttaý asa mańyzdy ekenin eskertken. Tipti, Mádenıet jáne sport mınıstrligine arnaıy tapsyrma da júktegen bolatyn. Ol az deseńiz, sol arqyly ákimderdiń jumysyn baǵalaıtynyn basa aıtqan. Mine, sodan beri aýyldaǵy mádenıet salasy qyzmetkerleriniń janaıqaıyna bılik qulaq túre bastady.
«О́skeleń urpaqtyń sporttyq jáne shyǵarmashylyq áleýetine basa nazar aýdarý qajet. Qarjy tapshylyǵy kezinde memleket bıýdjeti esebinen kásibı sport klýbtaryn tolyqtaı qamtamasyz etýdiń qajeti joq. Memlekettiń jáne kvazımemlekettik kompanııalardyń bıýdjetinen mıllıardtaǵan teńge tıimsiz jumsalýda.
Buqaralyq sportqa, dene tárbıesine jáne balalarǵa basymdyq berý kerek. Ár oblysta, iri aýdan ortalyqtarynda sport úıirmelerin ashý qajet. «Balalar úıirmesi» qyzmetin qaıta qalpyna keltirgen jón. Onda jastarymyz qolónerdiń jáne shyǵarmashylyqtyń bastapqy negizderimen tanysar edi. Balalar úshin qaterli búgingideı aýmaly-tókpeli zamanda olardyń kúsh-jigeri men qyzyǵýshylyǵyn durys arnaǵa baǵyttaý asa mańyzdy. Balalar memleketimizdiń bolashaǵy emes pe?! Ákimderdiń jumysyn osy ólshem boıynsha da baǵalaımyz», degen edi Memleket basshysy.
Shynynda, aýyldaǵy mádenıet pen sport salasynyń máni ketip bara jatqany belgili. Kadr tapshylyǵy qolbaılaý. Qaladan maman shaqyraıyn dese jalaqysy az. Jarytyp aılyq bermegen soń, bilikti mamandar shaǵyn eldi mekennen irgesin aýlaq ustaıdy. Aýyldaǵy bar maman balasy úshin azǵantaı aqshany qanaǵat tutyp, joqty bar qylyp kórsetip kele jatyr. Memleketimizdiń órkendeýi aldymen aýyldan bastalýy shart. Ony bir kezderi Elbasymyz Nursultan Nazarbaev aıtqan-tuǵyn. Biraq sol baǵytta júıeli jumys júrgizilmegen soń bári beker emes pe?
Jaqynda Mádenıet jáne sport mınıstrligi Mádenıet komıteti tóraǵasynyń orynbasary Kúmis Seıitova Shyǵarmashylyq úıirmelerdiń bekitilgen tizimine 9 baǵyt boıynsha 59 túri engizilgenin málim etti.
«О́ńirler qarqyndy jumys isteýde. Memlekettik tapsyrysqa mindetti túrde 3 tarap qatysady. Birinshi tarap – oblystardyń, Nur-Sultan, Almaty, Shymkent qalalarynyń mádenıet basqarmalary, olar zańnamada operator retinde belgilengen. Olardyń negizgi fýnksııasy – ónimdi irikteý, bólingen qarajatty bólý jáne balalar kontıngentin belgilengen tártippen jınaqtaý. Ekinshi tarap – úıirmeler qyzmetin uıymdastyrýshylar, ıaǵnı ónim berýshiler. Oǵan aıqyndalǵan talaptarǵa sáıkes kelgen kez kelgen kásipker qatysa alady. Úshinshi tarap – balalar, ata-analar, qamqorshylar... Búginde ónim berýshiler tirkeldi. Mysaly, Almaty oblysy men Nur-Sultan qalasynda balalarǵa vaýcherler berilip, jumystar júrgizilip jatyr», dedi K.Seıitova.
Onyń aıtýynsha, vaýcherdiń qoldanylý merzimi 10 jumys kúni jáne uzartylmaıdy. Osy ýaqyt ishinde vaýcherde kórsetilgen balanyń zańdy ókili jáne ónim berýshi shart jasasady. Balanyń sabaqty dáleldi sebepsiz qatarynan 3 ret ótkizýi, shyǵarmashylyq úıirmege barý reglamentin saqtamaýy ónim berýshiniń birjaqty tártippen shartty buzýyna negiz bolady. Sonymen qatar, operator jetkizýshige aı saıyn kórsetilgen qyzmetter faktisi boıynsha árbir bala úshin tólem júrgizedi. Kelý tabeli zańdy ókildiń elektrondy qoltańbasymen rastalady.
Búginde elimizde 3 212 qoldanbaly shyǵarmashylyq úıirme, balalarǵa arnalǵan áýesqoı birlestikter men klýbtar jumys isteıdi. Eń kóp úıirme Almaty oblysynda tirkeldi. Baıqaǵandaryńyzdaı sany syn kótermeıdi, al sapasy she? Sapasy týraly áńgimeni atalǵan aımaqqa qarasty Balqash aýdany, Baqbaqty aýyldyq Mádenıet úıiniń dırektory Baqytkúl Qaıypbaeva aıtyp berdi.
«Burynǵyǵa qaraǵanda aýyldaǵy mádenı nysandar jyl saıyn jandanyp, túrlenip kele jatyr ǵoı. Táýbe! Dese de áli de jolǵa qoıylmaǵan máseleler joq emes. Mysaly, kadr tapshylyǵy. Eden jýýshy baǵbannyń qyzmetin qatar alyp júrýge týra keledi degendeı. Ony bir deńiz. Ártúrli úıirmeler uıymdastyrǵanymyzben bólmelerge aýyl balalary syımaıdy. Qosymsha sabaqqa qyzyǵýshylar óte kóp. Keıde oılaımyn, kitaphanaǵa arnap úlken bólme bergenshe, jattyǵý zalyn keńirek qylyp salsa bolar edi dep. Sebebi qazir oqyrmandar elektrondy kitap arqyly, úıinde otyryp-aq keregin izdep tabady. Sondaı-aq sportpen shuǵyldanatyn arnaıy qurylǵylar az. Olardyń sapasy tómendeý. Zaldyń tarlyǵynan eki-úsh adamnan artyq jattyǵý jasaı almaıdy. Qyzyqty úıirmeler uıymdastyraıyq desek bilikti mamandarǵa qolymyz jetpeı otyr. Bul jaǵdaılar aldaǵy ýaqytta sheshiledi degen oıdamyn», deıdi B.Qaıypbaeva.
Qazirgi ýaqytta aýyldarda barlyǵy 12 000 shyǵarmashylyq úıirme jumys isteıdi. Onyń ishinde 115,2 myń bala shuǵyldanatyn balalar men jasóspirimderge arnalǵan 9 000 úıirme bar. Qosymsha shyǵarmashylyq úıirmeler ashý jáne balalar men jasóspirimderdiń sapaly bos ýaqytyn uıymdastyrý maqsatynda 2021 jyly alǵash ret memlekettik shyǵarmashylyq tapsyrys engizildi. 2025 jylǵa deıin respýblıka boıynsha aýyldyq eldi mekenderde qosymsha 1600 úıirme ashylady. Nátıjesinde, qosymsha 42 myń bala memlekettik shyǵarmashylyq tapsyryspen qamtylmaq eken. Sonymen qatar balalar men jasóspirimderge arnalǵan shyǵarmashylyq úıirmeler sany 10 600-ge jetedi. Bul – aldaǵy ýaqyttyń qurǵaq jospary.
Byltyr Mádenıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıymqulova sport seksııalaryn ashý jáne balalar úıirmesiniń qyzmetin qalpyna keltirý máseleleri boıynsha jergilikti atqarýshy organdardyń pikirin eskeretinin aıtqan edi.
«Jol kartasy sheńberinde «Dene shynyqtyrý jáne sport týraly», «Mádenıet týraly» zańdarǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizip, eńbek ujymdarymen sport seksııalarynyń jelisin keńeıtý, balalar men jasóspirimder, dene shynyqtyrý klýbtarynyń jumysyn jandandyrý, balalar úıirmesin ashý boıynsha tujyrymdamany respýblıkadaǵy barlyq mádenıet uıymynyń is-sharalar josparyna bekitý sharalary kózdelgen. Qazir «Bilim týraly» Zańǵa tıisti túzetýler engizý, qosymsha bilim berýdi jan basyna shaqqanda normatıvtik qarjylandyrý sharalary jaıly másele pysyqtalýda», degen bolatyn.
Tipti atalǵan zańǵa tıisti ózgeris engizilgennen keıin zańǵa táýeldi normatıvtik-quqyqtyq aktilerge de túzetý engiziletinin de málimdegen. Osylaısha, mektepke deıingi tárbıe berý, orta, tehnıkalyq jáne kásiptik orta, joǵary oqý ornynan keıingi bilim berýdi jan basyna shaqqandaǵy normatıvtik qarjylandyrý ádistemesi sııaqty «Qosymsha qarjylandyrý ádistemesi» ázirlengen. Onda esepteý algorıtmderi, jan basyna shaqqandaǵy normatıvtik qarjylandyrý kólemi jáne jergilikti bıýdjetten qarjylandyrýdyń naqty tetikteri aıqyndalatyn bolady. Al bıyl bolsa:
«Aýyl turǵyndary úshin zamanaýı, jaıly áleýmettik-mádenı jáne sporttyq orta qurý, aýyldyq eldi mekenderde turatyn balalardyń shyǵarmashylyq jáne sporttyq áleýetin damytý –mınıstrliktiń basty mindeti. Búginde aýyldyq jerde 6 myńnan astam mádenıet uıymy bar. Nur Otan partııasynyń saılaýaldy baǵdarlamasyn oryndaý jónindegi jol kartasy aıasynda «Jumyspen qamtý jol kartasy», «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy, jergilikti bıýdjet, jeke ınvestısııa tartý jáne memlekettik-jekeshelik áriptestik tetikterin paıdalaný esebinen 748 ınfraqurylymdyq joba iske asyrylady. Onyń ishinde 180 jańa mádenıet nysanynyń qurylysy men 568 nysanǵa jóndeý júrgiziledi», dep habarlaǵan bolatyn vedomstvo basshysy.
Atqarylyp jatqan jumystar az emes, áıtse de áttegen-aı deıtin tustarymyz áli de bar. Birte-birte jónge keledi degen senimdemiz. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Biz mádenıet salasynda jumys isteıtin azamattarǵa jetkilikti túrde kóńil bólmeı otyrmyz» dep beker aıtqan joq. Rasymen solaı. Ásirese aýyldaǵy ónerli aǵaıyn eleýsiz qalyp keledi. Osy kúnge deıin eldik rýhanııatqa tireý, sportqa súıeý bolǵan sol aıadaı aýyldan shyqqan daryndy jastarymyz edi. Muny ýaqyt ta dáleldedi. Eńdeshe ulttyq murat jolynda aıanbaı eńbek etkenimiz abzal.
