Jasaýshyǵa da, qoldanýshyǵa da jaza qatal
О́kinishke qaraı, jaqynda bul tizimge kıeli Mekkege qajylyqty uıymdastyryp júrgen týrıstik fırma qyzmetkerleri de ilikti.Kúni keshe elimizdiń úsh óńirinde vaksınalaý pasportyn satqan dárigerler týraly aqparat jarııalanǵan bolatyn. Araǵa kún salyp, Almaty qalasynda koronavırýsqa qarsy vaksınalaý týraly jalǵan anyqtama bergen týrfırma týraly derek paıda boldy. Bul kompanııa Saýd Arabııasyna kishi qajylyqqa baryp kelgen 143 qajynyń barlyǵyna jalǵan vaksınalaý pasportyn jasap bergen.
IIM Krımınaldyq polısııa departamenti bastyǵynyń orynbasary Qanat Nurmaǵambetovtiń málimdeýinshe, jyl bastalǵaly beri ishki ister organdary PTR testiniń teris nátıjeleri men vaksınalaý pasporttaryn qoldan jasaý jáne osy qujattardy paıdalanýǵa qatysty 30 derekti anyqtaǵan.
Almatylyq týrfırmaǵa qatysty anyqtalǵan jaıt – sol derekterdiń biri. Qazir bul iske qatysty sotqa deıingi tergeý júrgizilip, kompanııa ǵımaratyn tintý kezinde qajetti tehnıka, mórler, blank ónimderi alynǵan. Bul aıǵaq zattardyń barlyǵyna tıisti sot saraptamalary taǵaıyndalǵan.
«Jalǵan qujattardy daıyndaǵany nemese satqany úshin Qylmystyq kodekstiń 385-babyna sáıkes tórt jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasy kózdelgen. Al jalǵan qujatty paıdalanǵandarǵa qoǵamdyq jumystarǵa tartý nemese 40 táýlikke deıin qamaýǵa alý túrindegi qylmystyq jaýapkershilik qarastyrylǵan», deıdi departament qyzmetkeri.
Jalpy, elimizde ekpe salý naýqany bastalǵaly beri ishki ister organdary jalǵan vaksınalaý pasportyn jasaý boıynsha 4 qylmystyq is qozǵaǵan.
«Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev koronavırýspen kúresýdiń birden-bir ári senimdi joly vaksınalaý ekenin atap aıtty. Alaıda osy naýqandy zańsyz jolmen aınalyp ótkisi keletinder men jaǵdaıdy paıdalanyp, qaltasyn qalyńdatyp alatyndar da sońǵy kezde jıi boı kórsetip júr. Osyǵan oraı mınıstrlik jalǵan PTR testileý nátıjeleri týraly anyqtama men vaksınalaý pasportyn jasaý derekterin áshkereleýge erekshe den qoıyp otyr. Sebebi bul jaıt eldegi indettiń taralýyna áser etedi», degen IIM ókili qazirgi ýaqytta halyqtyń densaýlyǵyn saqtaý – Úkimettiń ǵana emes, elimizdegi árbir azamattyń moınyndaǵy mindet ekenin alǵa tartty.
Vaksınalaý pasporttaryn qoldan jasaý alaıaqtyqtyń bir túri ekenin eskertip ótken Q.Nurmaǵambetov sózin: «Internet jelisine monıtorıng júrgizý kezinde biz derekter bazasynda resmı tirkelgen anyqtamalardy nemese vaksınalaý pasporttaryn daıyndaý týraly jalǵan usynystardy anyqtaımyz. Qazirdiń ózinde ýákiletti organǵa buǵattaýǵa jatatyn osyndaı 35 habarlandyrýdy joldadyq. Ishki ister mınıstrligi osy qaterli indetke qatysty barlyq qylmystyq kóriniske erekshe nazar aýdarady. Sol sebepti árbir azamatty eń birinshi ózin osyndaı qylmystyq proseske tartýǵa jol bermeýge jáne týystary men jaqyndaryn osyndaı zańsyz is-áreketterden qorǵaýǵa shaqyramyz», dep túıindedi.
Qajylyqqa barý úshin neni bilý qajet?
Qajylyq deıtin qasıetti sapardy osyndaı qıturqylyqpen atqarǵan otandastarymyzdyń nıeti qabyl bola ma? Mekkege barý jaı ǵana jolaýshylap qaıtatyn ádettegi sapar emes ekenin eskersek, osynyń barlyǵyn uıymdastyrýǵa uıytqy bolǵan týrfırma qandaı jaýapqa tartylady? Indettiń beti áli de qaıtpaı tur, al bıylǵy qajylyq kezinde qandaı talaptarǵa basa mán berildi? Biz osy suraqtarymyzdy Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy (QMDB) Qajylyq bóliminiń meńgerýshisi Jandillá Bekjigitovke qoıǵan edik.
Ol pandemııaǵa baılanysty Saýd Arabııasy Koroldiginiń qajylyqqa qoıǵan basty talaptarynyń biri resmı bekitilgen vaksına túrleriniń eki dozasyn qabyldaý bolǵanyn aıtty. Sondaı-aq ekinshi dozany qajylyqqa baratyn adam Koroldikke barýdan 14 táýlik buryn qabyldaýǵa tıis. «Bul vaksınalar – Pfizer-BioNTech, AstraZeneca, Johnson&Johnson jáne Moderna dep atalady jáne bul vaksınalar Qazaqstanda joq. Ár qajy joǵaryda atalǵan vaksınalardyń birin qabyldaǵany týraly óz eliniń quzyretti organdarynan anyqtama alýy jáne ony Saýd Arabııasynyń shet memleketterdegi elshilikterinde zańdastyrýy kerek. Buǵan qosa, ár qajydan Koroldikke kelgen kezde 72 saǵatqa jaramdy teris nátıjeli PTR-test anyqtamasyn da kórsetý talap etiledi. Almatydaǵy týrfırma Saýd Arabııasy talap etken vaksınalardyń biri Pfizer-diń jalǵan pasportyn jasatqan», dedi QMDB ókili.
J.Bekjigitov sondaı-aq QMDB qajylyqty uıymdastyrýǵa qabiletti dep tanylǵan týrfırmalarǵa kvota bólip beretinin, qajylyqtyń atqarý barysyn uıymdastyryp, oǵan jaýapty kompanııalardyń jumysyn qadaǵalaıtynyn jetkizdi. «Eger týrfırma qajylyqqa barǵan azamattardyń quqyqtaryn buzsa, mindettelgen tapsyrmalaryn oryndamasa, onyń barlyǵyn azamattardyń ózderi talap ete alady. Sebebi ár azamat pen fırma arasynda qajylyqqa barmas buryn mindetti túrde kelisimshart jasalady», degen ol týrfırmalardyń qandaı da bir zań buzýshylyqtaryna QMDB jaýapty emes ekenin alǵa tartty.
«Qajylyq – dinimizdiń bes paryzynyń biri, al ýmra – súnnet amaly. Saýd Arabııasy kóptegen el sekildi Qazaqstan azamattaryna da ýmra jasaýǵa ýaqytsha tyıym salǵan bolatyn. Sondaı-aq jahandyq densaýlyq saqtaý uıymdarynyń talaptaryn eskere otyryp, qajylyq rásimin jasaýshylar úshin Mekke men Medıne qalalaryn japty. Bul jaǵdaı barsha musylman úshin aýyr bolǵany anyq. Sondyqtan bıyl indettiń qarqyny sál báseńsigende kishi qajylyqqa barýǵa nıettengender týrfırmalardyń kez kelgen usynysyna bas shulǵyp, keliskenderi anyq. Tipti sol 143 qajynyń deni vaksınalaý pasportynyń qoldan jasalǵanyn bilmeýi de múmkin. Bul jerde birneshe adamı faktor bar ekenin eskergenimiz jón», degen QMDB qyzmetkeri bizdiń «Osy oqıǵadan keıin kim, qandaı jazaǵa tartylady?» degen suraǵymyzǵa tómendegideı jaýap berdi.
«Ýmrany uıymdastyratyn týrfırmalar Mádenıet jáne sport mınıstrliginen tıisti lısenzııa alyp, Syrtqy ister mınıstrligi arqyly Saýd Arabııasynan ruqsat alǵan kompanııalardyń birine tapsyrady. Osylaısha, eki eldiń jeke fırmalary ózara kelisimshartqa otyryp, ýmra qajylyqtaryn uıymdastyra alady. Iаǵnı qazaqstandyq kompanııalarǵa ýmra vızasy beriledi. Almatydaǵy týrfırmanyń zańsyzdyǵy áshkere bolǵannan keıin Saýd Arabııasy ol kompanııaǵa deport jasady. Bul degenińiz jalǵan qujat jasatqan bul týrfırma endi qajylyqpen aınalysa almaıdy degen sóz. Saýd Arabııasynyń indet kezinde alaıaqtyqqa barǵan qazaqstandyq kompanııaǵa qoldanǵan jazasy osy. Al kishi qajylyqqa baryp, bastary daýǵa qalǵan 143 otandasymyzdy Saýd Arabııasynyń jeke bir fırmasy Bishkek arqyly ushaqpen alyp ketken. Al ol kezde qajylyqta bizdiń otandastarymyzdan basqa sheteldikter bolmaǵan», deıdi mán-jaıdy tolyǵyraq túsindirip ótken basqarma qyzmetkeri. Al Saýdııa álem musylmandary qajylyq paryzdaryn óteý úshin elge kirýge qoıylǵan shekteýlerin bıyl naýryzdan bastap alyp tastaǵan bolatyn.
QMDB ókili jurtshylyqqa týrıstik kompanııalardyń qajylyq sapar týraly jarnamalaryna birden senip qalmaýdy da eskertti. «Resmı túrde jarııalanǵan talaptar da áli talaı ózgerýi múmkin. Sondyqtan qosymsha aqparat pen málimetke jete mán bergen jón», deıdi Qajylyq bóliminiń meńgerýshisi.
Ekpe saldyrý – paıda tabý kózi me?
Elimizdiń úsh óńirinde – Nur-Sultan qalasy, Aqmola jáne Almaty oblystarynda vaksınalaý pasportyn satqandar medısına qyzmetkerleri bolyp shyqqan. Bul jóninde Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń tóraǵasy Marat Ahmetjanov vedomstvonyń birinshi jartyjyldyqtaǵy jumys qorytyndysy boıynsha 9 shildede ótken alqa otyrysynda málimdedi.
Vaksınalaýdy bızneske aınaldyrǵan keıbir dárigerlerdiń zańsyz is-áreketterin qatań synǵa alǵan agenttik basshysy: «Olar is júzinde vaksına almaǵan adamdarǵa qajetti qujattardy rásimdep, vaksınanyń ózin joıyp jiberip otyrǵan. Basqasha aıtqanda, keı dárigerlerdiń ózderi halyq densaýlyǵyn tez baıýdyń bir nysanyna aınaldyryp alǵan. Memlekettik bıýdjetten bólinetin aqsha da jelge ushyp, joq boldy degen sóz. Mundaı jalǵan pasport alǵan adamdar bizben birge júrip-turady, bir kólikke otyryp, bir ushaqpen ushady», degen alańdaýshylyǵyn da bildirdi. Ol sondaı-aq Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet bul baǵyttaǵy jumystardy jalǵastyratynyn da atap ótti.
Shyny kerek, elimizde vaksınalaý naýqany qarqyn alǵan saıyn jer-jerden jalǵan qujat rásimdep, preparatty joıyp jiberýge qatysty túrli daqpyrt shyǵa bastady. Qaısysynyń ras, qaısysynyń ótirik ekenin ajyratý da qıyn. Esterińizde bolsa, qazaqstandyqtarǵa koronavırýsqa qarsy vaksına egý naýqany 1 aqpanda bastaldy. Birinshi kezekte medısına, qaýipsizdik qyzmetkerleri men muǵalimder ekpe saldyra bastady. Al sáýir aıynyń ekinshi jartysynan bastap vaksına almaı-aq qajetti qujattarǵa qol jetkizýge bolatyny jaıly túrli aqparat paıda boldy. Tipti mundaı qujatty 5 myńnan bastap, 25 myń teńgege deıin satyp alýǵa bolatyny ashyq aıtyla bastady. Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmeti alańynda 21 sáýirde brıfıng ótkizgen Densaýlyq saqtaý mınıstriniń orynbasary Erlan Qııasov vaksınalaý pasportyn qoldan jasaý múmkin emes ekenin aıtyp, ilýde bir fakti tirkelgen kúnniń ózinde bul jaıttyń «jekelegen qyzmetkerlerdiń óz isine salǵyrt qaraǵandyǵyna» silteı salǵan edi.
Al basty urany «Densaýlyqty birge saqtaıyq!» bolyp tabylatyn Medsupportkz medısınalyq jobasynyń negizin qalaýshy ári quqyq qorǵaýshy Aqmaral Tursynova qazaqstandyq aýrýhanalarda vaksınalaýdyń jalǵan pasporttaryn satýdyń «jolǵa qoıylǵan» eki shemasy bar ekenin alǵa tartty.
«Birinshisinde vaksına alýǵa kelgen adamdarǵa dárigerlerdiń ózderi ekpeniń qaýiptiligi týraly aıtyp, raıynan qaıtara bastaıdy. Keıinnen olar «Biz sizdi vaksınalanǵan adam retinde bazaǵa engizeıik» dep aqysyna kelisip, shyǵaryp salady. Ekinshi joly – tipti jeńil: ekpe salý kabınetine barýdyń da qajeti joq. Tek belgili bir chatqa aty-jónińizdi, JSN-ny jazyp jiberseńiz boldy. Naqty bir ýaqyttan keıin sizdiń vaksına alǵanyńyz jóninde málimet bazada turady. Bul eki shema – elimizde eń kóp taralǵandary», dedi ol.
Qazaqstanda vaksınalaý pasportyn satý bızneske aınalǵan ba? Bul saýdanyń saldary elimiz úshin qandaı bolmaq? Eldegi epıdemııalyq ahýal kúrdelenip, «Delta» shtamy órship turǵan qazirgi kezde kóptiń kóńilin kúpti etken bul suraqtarǵa naqty jaýap berý qıyn. Al ótken táýlikte elimizde 3 myńnan astam adamnan vırýs anyqtalǵan...
TÚIIN. Vaksınalaý kezinde kózboıaýshylyq pen alaıaqtyqqa jol bermeý úshin endi elimiz boıynsha ekpe salatyn kabınetterdiń barlyǵyna beınekameralar ornatylyp jatyr. Emhana basshylary kameralar «medısına qyzmetkerleriniń jumysyn qadaǵalaýǵa qolaıly» dese, quqyq qorǵaý organdarynyń mamandary «jeńil jolmen aqsha tapqysy keletinderge toqsaýyl bolady» degen pikirde. Beınebaqylaý qyzmetiniń arnaıy algorıtmi de jasalǵan. Beınejazba bir aıǵa deıin saqtalady. Alaıda kim bilsin, adamnan aıla artylǵan ba?..
