ADAMZAT BOLAShAǴY ÚShIN BIRIGÝDIŃ MAŃYZY ZOR

Keshe eki kún boıyna júrgen “Eýrazııa: Mádenıetter jáne urpaqtar únqatysýy” atty halyqaralyq forým óz jumysyn aıaqtady. Túrkııa, Reseı, Moldova, Be­la­rýs, Ýkraına, Túrkimenstan, Qyr­ǵyzstan, Tájikstan, Úndistan jáne t.b. 16 memlekettiń ókilderi qatys­qan forým jumysyna zııaly qaýym yqylasy erekshe boldy. Beıbitshi­lik pen kelisim saraıy­nyń osyndaı jıyndar ótkiziletin úlken zalyna dóńgelente qoıyl­ǵan ústeldiń ózi sheńberden shyǵa­tyn qııas oıdyń aıtylmaýyna jetelegendeı. Alqaqotan otyryp, mádenıet­ter men órkenıetterdiń, urpaqtar men urpaqtardyń arasyndaǵy ún­qa­tysýǵa shaqyrǵan forým jumysyna mo­deratorlyq jasaǵan, Halyqara­lyq únqatysý Eýrazııa tuǵyrnama­sy­nyń qazirgi tóraǵasy, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqaramasynyń tóraǵasy Nurlan Orazalın: “Bú­gingi forýmǵa belgili qoǵam jáne mádenıet qaı­ratker­leri, ǵalymdar men shyǵar­ma­shylyq tulǵalar, jazýshylar men jýrnalıster, jalpy, ár alýan ma­mandyq pen kásip ıeleri qatysyp otyr. Eki aýyz sózben túıindep aıt­­saq, maq­satymyz aıqyn – órke­nıet­ter men mádenıetter arasyn­daǵy dáneker­lik kópiriniń bekı túsýine barynsha yqpal etý. Planetada pa­rasattylyq pen ustamdylyqtyń, aqyl men sabyrdyń saltanat qu­rýy­na úles qosý”, dep Prezıdent Nur­sul­tan Nazarbaevtyń forýmǵa qaty­sýshylarǵa arnaǵan quttyqtaý­yn jet­kizý úshin sózdi Prezıdent Ákim­shi­ligi Ishki saıasat bóliminiń meń­gerýshisi Darhan Myńbaıǵa usyndy. Elbasy óziniń quttyqtaýynda forýmnyń kezekti basqosýynyń Qazaqstan memleketiniń elordasy – Astanada ótkizilýiniń tereń mán­diligine toqtalyp, elimizdiń Eýrazııa ıntegrasııasy ıdeıasynyń katalıza­tory dep sanalýynyń zańdy negizi bar ekendigin atap kórsetipti. Qa­zaqstannyń Eýrazııa keńistigindegi tıimdi ıntegra­sııalyq jobalardy belsendi júze­ge asyrýy men elimiz­diń ulttar men mádenıetterdi, din­der men konfessııaaralyq uǵy­nys­tyqqa jetý turǵysyndaǵy atqar­ǵan ıgilikti isterine mán berilip, forým jumysyna tabys tilepti. Moderator munan soń Parla­ment Májilisiniń Tóraǵasy Oral Muhamedjanovqa sóz berdi. Oral Baıǵonysuly forýmǵa qatysýshy­lar­ǵa arnaǵan sózinde: “Eýrazııa – ımandylyqtyń rýhanı bastaýy, barlyq álemdik dinderdiń besigi bolyp tabylatyn qurlyq. Sony­men birge, dinı turǵydan barynsha qa­dirlep-qasterlenetin kıeli oryn­dardyń osynda ornalasýy da álem­degi dinı qaýym ókilderiniń múdde­lerin osynda túıistiredi. Sondyq­tan da búgingi kúni Eýrazııa qurly­ǵynda júrip jatqan qoǵam­dyq-saıası jáne áleýmettik-eko­no­mı­­ka­lyq úderister búkil álem jurtshy­lyǵyna asa zor yqpalyn tıgizedi”, – deı kelip, 1994 jyly Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Eýrazııa­lyq odaq qurý týraly ıdeıasyna toqtaldy jáne adamzat balasy ór­kendeýine tosqaýyl – qaýip-qater­ler haqynda sóz qozǵady. Etnostyq jáne dinı negizdegi qaqtyǵystar, kseno­fobııa, ekstremızm, ter­rorızm, gýmanıtarlyq jáne ekolo­gııalyq apattarǵa qarsy kúres bar­lyq memleketter men halyqaralyq uıymdardyń salıqaly suhbat júr­gizip, kúsh-jiger biriktirýin talap etetinin atap kórsetti. Elbasy usynǵan Eýrazııa ınte­gra­sııasy ıdeıasynyń negizin ashyq­­tyq pen tatýlyq qaǵıdaty, jalpy­adamzattyq, ulttyq jáne mádenı qundylyqtardyń úılesi­md­iligi quraıdy. Nursultan Ábish­uly Na­zarbaev atap ótkendeı, eýrazııalyq ıntegrasııa halyq­tardyń ózindik erek­shelikterin joıyp, ne bas­qa­lar­ǵa sińistirip jibermeıtin, qaıta olardyń kóp­túr­liliginen nár alyp, barynsha kórkeıe túsetin birlik pen tutas­tyqqa ıe bolýǵa tıis. Qa­zir osy bastama ózinen keıin eýr­azııalyq keńistikte iske asyrylǵan barlyq ıntegrasııalyq úderister úshin bastapqy núkte boldy dep se­nimmen aıta alamyz jáne ol Eýr­azııa­lyq ekonomıkalyq qoǵam­das­tyq, Shanhaı yntymaqtastyq uıy­my, Ujymdyq qaýipsizdik sharty uıymy, Kedendik odaq sekildi yqpaly zor ári serpindi damý ústin­degi memleketaralyq qurylymdar arqyly júzege asyrylyp otyr. Moderator munan keıingi sózdi Parlament Senaty Tóraǵasynyń orynbasary Muhambet Kópeıge usyn­dy. Sheshen áýeli joǵarǵy palata basshysynyń quttyqtaýyn jetkizse, onda Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etýi bary­syn­da álemdegi saıası turaqtylyq pen beıbit qatar ómir súrýdi turaqty qoldaıtyn memleket retinde ózara túsinistikti ornyqtyrý jolynda dúnıe júzindegi óziniń joǵary bedelin barynsha paıdalanatyny atap aıtylypty. Forým kún tártibindegi aýqym­dy máselelerdiń negizgi ózegi Eýr­azııa qurlyǵyndaǵy memleketter­diń yntymaqpen, ózara yqpaldasý jo­ly­men álemdik qaýipsizdikti or­nyqtyrý, beıbitshilik pen birlikti ny­ǵaıtý, qarqyndy damýdy qamta­ma­syz etý boldy. Osy izgi maqsat­tar­dyń saltanat qurýyna álem jas­tary ózderiniń aqyl-oı para­saty­men, jigerli is-qımylymen ún qosady degen senim bildirildi. Túrkııalyq meıman Harýn To­qaq biz oımaqtaı ǵana álemde ómir súrýdemiz, bir eldiń saıasaty, ekinshi bir eldiń saıasatyna áser etetin zamanda mámilege shaqyratyn sóz­den qudiretti eshteńe joq, sondyq­tan mádenıetter arasyndaǵy únqatysý­dyń mańyzy erekshe, dese, reseılik akademık Rostıslav Ry­bakov biz búgin adamzat bolashaǵy úshin birigýge tıispiz, al Astana kún ótken saıyn osyndaı izgi oıdyń oshaǵy bola túsýde dedi. Úndistan­nan kelgen Arýn Kýmar Mohantı Eýrazııa únqaty­sýynyń mańyz­dy­lyǵyna toqtalyp, óz elinde osy má­selege qatysty tutastaı ǵyly­mı-zertteý ınstıtýty bar ekenin jetkizdi. Kelesi kúngi, ıaǵnı keshegi forým jumysy “RIXOS” qonaq úıinde jalǵasty. Bul joly modera­tor­lyq­tyń tizginin ustaǵan senator Ǵarı­folla Esim aldyńǵy kúngi otyrys­ta aıtylǵan súbeli pikirlerge rızashylyǵyn bildirdi. Forýmǵa qatysýshylardyń biri máseleniń máni osy basqosýdyń qaı dárejede ótkeninde emes, onda týǵan izgi oılardyń ómirden ornyn alýynda degenindeı, forým jumy­synyń ón boıynda tamasha oılar kórinis berdi. Jazýshy Qulbek Er­góbek túrki álemine ortaq Shyńǵys Aıtmatov, Mustaı Kárim, Qaısyn Kýlıev syndy qalamgerler shy­ǵar­malary men olardyń attary esi­mizden shyǵyp bara jatqandaı, dep túrki álemine qatysty kóteriler biraz jaǵdaıat­tardy nazarǵa saldy jáne forým­nyń qararynda kórse­tilgen Túrkistan qalasynda túrkilerdiń tutas álemin zertteıtin ortalyq ashýǵa qoldaýdy surady. Forým jumysynda moldavan jazýshysy Borıs Marıan, reseı­lik Tatıana Fıllıpova, qyrǵyz Maq­sat Qýnakýnov, Qaırat Ima­na­lıev, ázirbaıjan Ilgar Ibra­gım­lı jáne basqa da kóptegen zııa­ly qaýym ókilderi óz oılarymen bólisti. Anar TО́LEÝHANQYZY.