Soldattyń kózi túsken qyz
Orynbaı aǵa keńes zamanynda Reseıdiń Chýna qalasynda áskerı mindetin óteıdi. Tehnıkaǵa jastaıynan eptiligi basshylyqtyń nazaryna iligip, batalon komandıri minetin kóliktiń júrgizýshisi bolyp bekıdi. Kazarmadaǵy jaýyngerlerge qaraǵanda kólik júrgizip, syrtqa shyǵatyn jaýyngerde múmkindiktiń mol bolary belgili.
– Meniń endi boıjetip kele jatqan kezim. Kóshede júrsem, aǵań kóligimen bir ózi kele jatsa, janyma toqtaı qalyp, «qaryndas» dep áńgimege tartatyn. Astynda «Zıl» markaly iri kólik. Sonymen komandırin tasıdy jáne batalonǵa nan jetkizedi. Alǵashqy tanystyǵymyz osylaı bastaldy. Kóshede jıi ushyrasýymyzdyń arty bir-birimizdi izdeıtindeı sezimge ulasty. Áskerı boryshyn ótegen soń ol eline ketti. Biraq aramyzda «máńgilik birge bolamyz» degen ýáde bar edi. Kóp uzamaı, 1985 jyldyń mamyr aıynda Chýnaǵa meni izdep kelip, sol serti boıynsha týǵan jerine jar etip alyp ketti. Osy áýletke kelin bolyp túsken kezde úıde marqum Boranbaı degen qaıyn inimniń Sholpan esimdi kelinshegi bar edi. Qazaq tilin tez úırenýime sol kelinimniń kómegi kóp tıdi. Úırenise kele, osy jerdiń salt-dástúri, aýyl halqynyń aqjarma peıilin ózim de unata bastadym.
Shańyraq kótergen soń aǵań týǵan jeri Qaýyljyrda temirjol salasynda jumys istep, 2017 jyldyń aqpanynan bastap densaýlyǵyna baılanysty odan óz erkimen bosady. Men de osy temir jolda 1989-1996 jyldar aralyǵynda baǵyttama burýshysy bolyp eńbek ettim. Bir-birimizdi demep, Alla bergen balalarymyzdy tárbıelep, el qatarly bir áýlettiń butaǵyn jaıyp otyrǵan jaıymyz bar, – deıdi Elena apaı.
«Altyn alqaly» ana qazaqtyń salt-dástúrin joǵary baǵalaıdy. Qasıetti Ramazan aıynda Oraza ustaýdy ózine paryz sanaıdy. Tórt túlik mal ósirip, saýyn saýyp, dastarqanyn aǵarǵannan aryltqan emes. Irkýtskidegi sińlisi ózge elge turmysqa shyǵatyn bolǵan soń, anasy Vera Shestakovany da 1997 jyly Qaýyljyrǵa kóshirip ákeledi. Qazaq jeriniń tirligine tez úırenisken qart ótken jyldyń jazynda 81-ge qaraǵan shaǵynda dúnıe salǵan.
Al Reseıde turatyn ózge týystarymen aradaǵy qatynas osynda kelin bolyp túskennen beri úzilip qalǵan eken. Ol jaqqa talaı hat jazylsa da bir jaýap bolmapty. Týystaryn taýyp, bir dıdarlasýdy keıde ol kirpik ilmeı túnimen oılaıtyny bar. Balǵyn balalyq shaǵy esine túsip, týǵan jerine degen perzenttik saǵynyshy artqanda oı tuńǵıyǵyna quldılap bara jatqandaı bolady. Sondaı sátinde sańylaýdan túsken bir jaryq sáýle oǵan únemi úmit syılap turatyn. Sol úmiti ony eshqashan aldamady.
35 jyldan soń tabylǵan baýyrlar
О́tken jyldyń 1 mamyry – Qazaqstan halqynyń birligi kúnine oraı aýyl kitaphanasy sanıtarlyq talaptardy nazarǵa ala otyryp, «Táýelsizdik: birlik jáne yntymaq» taqyrybynda ózge etnos ókilderin qatystyryp, is-shara ótkizedi. Onyń basty qonaǵy retinde Elena apaı shaqyryldy. Oraıly tusta Elena apaǵa: «Siz týystaryńyzben habarlasyp turasyz ba?» degen saýal qoıylady. Bul suraq onyń júregin eljiretip, kózine saǵynyshtyń jasyn úıiredi. Turmysqa shyqqannan beri óz týma-týystarymen aradaǵy qatynas ajyrap qalǵanyn sol jerde ashyq aıtady. Keıipkeriniń kóńil tolqynysyn túsingen kitaphanashy Altyngúl Segizbaeva dereý «Evrazııa-1» telearnasyndaǵy «Jdı menıa» baǵdarlamasyna aýyldasynyń mán-jaıyn táptishtep baıandap, hat joldaıdy. Arada kóp ýaqyt ótpeı ol jaqtan aqjoltaı habardyń lebi esedi. «Izdegenge suraǵan» degendeı, ondaǵylar da Qazaq elinde turatyn qyzdaryn izdep júr eken.
Telearnanyń oblysymyzdaǵy tilshileri apany basty keıipker retinde kórsetý úshin ony qatystyra otyryp, Aqtóbe qalasyndaǵy Pýshkın atyndaǵy ortalyq saıabaqta sıýjet ázirleıdi. О́tken jyldyń shilde aıyndaǵy «Jdı menıa» baǵdarlamasynyń 322-shyǵarylymy osy kisilerge arnalady. Beınebaılanys arqyly apalary Nına Shestakova, Galına Fılımonovalarmen araǵa 35 jyl salyp tildesýi bir ǵana Elena apaıdyń emes, oǵan tilekshi aýyldastarynyń da ortaq qýanyshyna aınalady.
Elena apaı qazir Reseıdegi týystarymen telefon arqyly jıi tildesip, quraq ushyp kórispese de beınebaılanysqa shyǵyp, saǵynyshyn basady.
– Apalarym maǵan kelgisi keledi, men de týǵan jerimde jerlengen ákemniń basyna bir baryp qaıtsam deımin. Bárine myna indet tusaý bolyp tur, buıyrsa endi eshqashan ajyramaı, bári oılaǵanymyzdaı bolady, – deıdi ol.
Tiginshilikpen tirligin túzegen
Aýyldastary Elenany jaqsy tiginshi retinde de qurmetteıdi. Jastaıynan ıne-jipke qumar bolyp ósken onyń osy qyzyǵýshylyǵy eseıe kele tiginshiliktiń qyr-syryn bilýge jeteleıdi. 2016 jyly «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynyń «Bıznes-keńesshi» jobasyn oqyp, sertıfıkat alyp, kásibin damytý úshin 900 myń teńge nesıe alady.
– Qazir túrli tigiste tigetin tórt tigin mashınam bar. Áý basta qol mashınamen tigetinmin. Keıin olardyń qataryn kóbeıtýge týra keldi. О́ıtkeni tapsyrys berýshilerdiń talǵamy joǵarylady. Qazaqtyń oıý-órnegin kórpege túsirýdiń tásilin ózim úırenip aldym. Ine ustamaı uzaq júre almaımyn. Tigin tiksem, janym sabyrlylyqqa sýarylyp, sodan lázzat alamyn. Aýyldastarym da osy ónerimdi baǵalap, tiginge qatysty sharýalary bolsa, maǵan habarlasady. Osy kezge deıin árisi Aqtóbe, Shalqar, Embi qalalaryna qyz jasaýlaryn jóneltken ekenmin. Ismerlik qasıet múmkin arǵy ata-tegimde bar shyǵar, ony naqty bilmeımin. Biraq qazaq halqyna qajetti buıymdardy tigýdi osy jerge kelip úırengenim ras, – deıdi tiginshi apaı.
Orynbaı aǵa men Elena apaıdyń tuńǵyshtary Meırambek esimdi er bala. Odan keıingi Meıramgúl, Sánimgúl, Aıjan, Sáýle atty qyzdary turmys qurǵan. Anjela men Toqjany qoldarynda. Otaǵasy bıyl Paıǵambar jasy – 63-ke, al apamyz 53-ke kelip otyr. Endigi tilekteri – shańyraqqa ıbaly kelin túsirip, nemere-shóbereniń qyzyǵyn kórý. Qazaq tilinde erkin kósiletin Elena Iýrevna, mine, osyndaı jan.
Muhtar MYRZALIN,
Qazaqstan Jýrnalıster
odaǵynyń múshesi
Aqtóbe oblysy,
Shalqar aýdany
