Qoǵam • 30 Shilde, 2021

Yrym-tyıym degen bolmaýshy ma edi...

261 ret kórsetildi

Qazaqtyń yrym-tyıymdaryn hal­qy­myz­dyń ulttyq bolmysynan bólip qaraý múmkin emes. Olardyń adam men qoǵamnyń áleý­m­ettik tirshiligin qamtý deńgeıiniń jo­ǵa­ry bolǵany sonshalyq, qazaq halqyna osyn­shama jerdi ıgerip, oǵan ıe bolyp jáne ult retinde alǵa jyljýyna múmkindik ber­di.

Halqymyzdyń yrym-tyıymdaryn sanasyna sińirip ósken bala ultynyń saltyn, bolmysyn tereń bilgen. Olar jaman ádet, jat pıǵyl, ersi qımyl, ádepsiz isterden saqtandyrýda mańyzdy qyzmet atqarǵan. Tyıymdar yrymdardyń ishinde kóp kezdesetin qaǵıdalar men ustanymdar retinde zııankes áreketterge barýdan saqtandyryp, kóshpeli qoǵamnyń kisilik tujyrymdamasynyń adal, aram, obal, saýap sııaqty naqty jáne qa­tań sıpattaǵy qaǵıdattaryn sezinip, ony qa­lyp­tastyrǵan. Endeshe, tyıymdar kóshpeli qo­ǵam­da saqtandyrý fýnksııasyn atqaryp, ata-baba jolyna kereǵar kelip, oǵan jamanshylyq ákelýi múmkin qadamdarǵa shek qoıyp otyrǵan. Dál qazir elimiz, búkil qazaqstandyq qoǵam SOVID-19 sııaqty indettiń qandy ýysynan shyǵa almaı, azamattarymyz týyndap otyrǵan ahýalǵa selqos qarap, ony naqty baǵalamaı otyrǵan kezde atalǵan qaǵıdattarǵa júgingen artyq etpes. Ol qoǵamda oryn alyp otyrǵan ártúrli jeńiltek kózqarastardy tejep, halyq arasynda durys pikir qalyptastyrýǵa yqpal eteri anyq.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev atap kórsetkendeı, sanıtarlyq-epıdemııalyq shekteýler men talaptar jıi buzylyp, halyqty vaksınalaý qarqyny bəseńsip otyr. Halqymyz ben memlekettiligimizdiń bolashaǵyna qaýip tóngen sátte epıdemııany toqtatý úshin ekpe kerek bolsa jáne ol aýrý men qaýiptiń taraýyn báseńdetýge kepil bolsa, onda nege ony saldyrmasqa?! О́kinishke qaraı, bizde keıbireýler «meniń denem – meniń isim: vaksına saldyram ba, joq pa, ony ózim bilem» degen «fılosofııany» ustanýda. Árıne, árkimniń óz denesi ózine, endeshe bular «óz denesin saqtap», basqalarǵa qaýip tóndirmeı, indet bitkenshe úılerinen shyqpaı, oqshaýlanyp otyrýy kerek shyǵar. Alaıda olardyń olaı otyrǵylary da, basqalardy oılaǵylary da kelmeıdi, ózderiniń ınfeksııa tasymaldaýshy «ótkizgish» bolyp otyrǵandaryn ersi sanamaıdy.

Jalpy alǵanda, búginderi koronavırýs indetiniń taralýyna qarsy qoldanylyp jatqan qarapaıym sanıtarlyq-epıdemııalyq shekteýler sol baıaǵy qazaqtyń osyndaı jaǵdaılarda qoldanǵan tyıymdary ǵoı. Osylardy bul­jytpaı oryndaǵanymyzda jaǵdaı múldem basqasha sıpat alyp, epıdemııalyq ahýal osynshama sozylmaly sıpatqa ıe bolyp, qaıtalana bermes edi. Sondyqtan maskasyz júrýge tyıym salýǵa shamasy kelmegen ákimderdiń azamattarǵa ekpe salý naýqanynan shettep qalýyna tańdanýǵa da bolmaıdy. Bul jerde jaýapkershilik pen janashyrlyqtyń jetispeı jatqandyǵyn da aıta ketken jón. О́ıtkeni úlken megapolıster men irili-kishili qalalarda ár aýlada ornalasqan dúkender men dúńgirshekterdiń ıeleri, turǵyn úılerdegi múlik ıeleriniń birlestikteri, áleýmettik qyzmet kórsetetin keıbir uıymdar men me­ke­melerdiń basshylary barlyǵymyzǵa ortaq talaptardyń oryndalýyn ózderinde bul­jyt­paı uıymdastyrýǵa, olardyń qatań saqtalýyn qamtamasyz etýge tolyqqandy qatyspaı, memlekettik mańyzy bar jumysqa qulshynys tanytpaı, is júzinde odan jaltaryp otyr. Sondyqtan bul jerlerde adamdar óz bilgenin istep, betperdesiz «josyp» júr. Olarǵa tyıym aıtar, «áı deıtin aja, qoı deıtin qoja joq». Bizdiń osal jerimiz osynda. Osy tusta halyqtyń kúndelikti tirlikpen arly-berli damyl tappaı júretin tar lıftiler men qarsy kelgen eki adam aıyrylysyp kete al­maıtyn shaǵyn dúkenderde tártip ornatpaı tu­ryp, naqty nátıje týraly sóz qozǵaýdyń ózi artyq.

Sonda atadan mura bolyp qalǵan tyıymdar qaıda ketken? Joq, olardyń Qazaqstanda damýyna salt-sana men ulttyq bolmys, ádet-ǵuryp sııaqty qunarly topyraqtyń tabylmaǵany ma? Ultymyzdyń taǵdyryna qaýip-qater tóngen kezde oǵan qarsy turatyn ımmýnıtettik ról atqaryp kelgen gıgıenalyq jáne ádep mádenıetine baýlıtyn yrym-ty­ıymdar ulttyq bolmystan nár taba almaı, óziniń tálim-tárbıelik áleýetinen aıyrylǵany ma? Osyndaı qıyn kezeńde ótkenimizdi bilip ósken urpaq ultynyń saltyna, bolmysyna tereń úńilip, tıisinshe áreket etedi degenge sengimiz keledi. О́ıtkeni yrym-tyıymdar – adamdardyń quqyqtaryn buzyp, ony shekteý emes, keri­sin­she, jeke tulǵalardyń quqyqtarymen qatar, bú­kil qoǵam músheleriniń ómirine qııanat jasamaýdy maqsat tutyp, onyń qaýipsizdigin qamtamasyz etip, azamattardyń quqyqtaryn qurmetteýge, qorǵaýǵa jáne saqtaýǵa erekshe mán berip, ony naqty iske asyrýǵa baǵyttalǵan qundylyqtar.

 

Sońǵy jańalyqtar

Shekaranyń shebi berik

Qazaqstan • Keshe

1,1 mln gektar jer qaıtaryldy

Qazaqstan • Keshe

Kúre jolda kóp ózgeris bar

Aımaqtar • Keshe

Baqyt mınıstrligi

Qoǵam • Keshe

Elektr jelileri tozyp tur

Ekonomıka • Keshe

Shyǵyn kóbeıse, tarıf ósedi

Ekonomıka • Keshe

Ult ustazynyń ulaǵaty

Ahmet Baıtursynuly • Keshe

«Qylmysker» qalam

О́ner • Keshe

Bethovenniń ómiri

О́ner • Keshe

Ulttyq oıyndar – qundy muramyz

Ulttyq sport • Keshe

Alan alǵan 15-shi júlde

Tennıs • Keshe

Uqsas jańalyqtar