– Shárıpa hanym, Sizdi qoǵam rejısser retinde «Márııam» fılmi arqyly jaqsyraq tanı bastady. Suhbattaryńyzda fılmdi túsirý týraly ıdeıanyń bas keıipkerdiń aýyr taǵdyryn kórgende paıda bolǵanyn aıtasyz. Áńgimeni osy bas keıipkerden bastasaq. Márııam, ıaǵnı ómirdegi Merýert sizdiń fılmińizge túsýge qalaı kelisimin berdi?
– Iá, Merýert fılmde shynymen de óz ómirin somdaıdy. «Qazaqstan» Ulttyq arnasynda «Qareket» atty baǵdarlama bar. 2019 jyly sol baǵdarlamaǵa Merýert Seıbosynova esimdi áıel kómek surap keldi. Kúıeýi ekeýi Taldyqorǵannyń ar jaǵyndaǵy bir aýylda jeti jyl mal baqqan eken. 2016 jyly kúıeýi joǵalyp ketipti. Jezdesi ekeýi qalaǵa baramyz dep jolǵa shyqqan, biraq sol kúıi úıge oralmapty. Izdestirý kezinde bes kúnnen soń jezdesiniń óli denesi tabylǵan da, Merýerttiń kúıeýi óli ekeni de, tiri ekeni de belgisiz kúıinde qalady. Baǵdarlamaǵa kómek surap kelgen kelinshek sol kezde tórt balasy bar ekenin, asyraýshysy joq bolsa da, balalaryna járdemaqy ala almaı júrgenin aıtty. Sotqa jeke tulǵa retinde aryz jaza almaıdy, tek advokat arqyly ǵana óziniń asyraýshysy joqtyǵyn jazyp, shaǵymdanýǵa quqy bar eken. О́zi tórt balasyn áreń asyrap júrgen, qystaqta turatyn áıel advokatqa qaıdan aqsha taýyp bersin? Sol úshin «Qareket» baǵdarlamasyna júginedi. Biz sol kezde Merýertke qol ushymyzdy berdik. Aldymen sıýjet túsirý úshin Merýerttiń turatyn jerine bardyq. Sol kezdegi kórinister erekshe áser etti, basqasha aıtqanda tań qaldym. О́rkenıetten tym jyraq, qulazyǵan qystaqta eki úı ǵana bar eken. Sý da joq, jaryq ta joq. Tym quryǵanda syrtqy álemmen baılanysa da almaısyń. Soǵan qaramaı, tórt balany dúnıege ákelip, kúıeýine kómektesip, mal baqqan, sıyr saýǵan, basqa da sharýalardy dóńgeletken qazaq áıeliniń myqtylyǵyna tańyrqadym. Sol joly Merýert týraly sıýjet jasadyq, biraq jolda qaıtyp kele jatqanda kóz aldyma kınonyń kadrlary elesteı bastady. Arada biraz ýaqyt ótken soń «osy oqıǵany nege fılm etip túsirmeske» dep oılandym. Bastapqyda fılmge kásibı aktrısany alǵym kelgen. Biraq oılana kele Merýerttiń ózin túsirgim keldi. О́ıtkeni men Merýerttiń kózinen ot kórdim. Baǵdarlamaǵa kelgende «...aktrısa bolsam dep armandaǵan edim» dep aıtqany da esimde. Usynysymdy ózine aıttym. Ol bastapqyda qoryqty, qalaı bolar eken dep alańdady. Keıinnen kelisimin berdi.
– «Márııam» fılmin YouTube-tan bir sholyp qarap shyqtym. Jalǵyz áıeldiń ákeniń de, ananyń da rólin atqara alatynyn sheber beınelepsiz. Degenmen fılm halyqaralyq festıvalderge qatysyp, túrli marapat alǵanda, qazylar alqasy eń birinshi qandaı krıterıılermen baǵalady?
– Fılmdi realızm baǵytynda túsirdik. Qazylar alqasy ol jerde bas keıipkerge erekshe nazar aýdarady. Fılmde bas keıipkerdiń ishki túısikteri ózgerdi, kózqarasy ózgerdi. Basqa adamǵa aınaldy. Qazylar alqasy menińshe osyndaı ózgeristerge krıterıı qoıdy. Sosyn ózińiz de aıtyp jatyrsyz ǵoı, ol jerde áıel jalǵyz qalsa da moıymaı, ákeniń de, ananyń da rólin atqarady. Fılmde áıeldiń boıyndaǵy jigerlilik, qaırattylyq, shynaıylyq qazylar alqasynyń qoldaýyna ıe boldy dep oılaımyn.
– «Márııam» fılminiń rejısseri de, ssenarısi de, prodıýseri de ózińiz ekensiz. Oǵan qosa fılmdi óz qarajatyńyzǵa túsiripsiz. Fılmge qarajat salǵanda onyń qaıtarymyn oıladyńyz ba? Basqasha surasaq, bul fılm ózin ózi qanshalyqty aqtady? Alǵan marapattaryńyz shyǵyndy tolyqtaı japty ma?
– Bul fılmge óte kóp mólsherde qarajat salǵanymyz joq. Múlde az dep te aıta almaımyn. Al onyń qaıtarymy týraly aıtar bolsaq, ondaı oı meniń basyma kelgen emes. О́ıtkeni avtorlyq fılmderde qarajattyń qaıtarymy bolmaıtynyn sol salada júrgen bizder jaqsy bilemiz. Ras, avtorlyq fılmder ónerdiń bir salasy retinde joǵary baǵalanady. Ol jerde aıtar oıyńdy búkpesiz aıtýǵa, kórsetkiń kelgen nárselerdi kórsetýge jaqsy múmkindik bar. Biraq qarjy túsedi dep úmittený bekershilik. Festıvalderden alǵan syıaqylar da iri mólsherde bolǵan joq. Qazir pandemııa jaǵdaıynda kınofestıvalder qarjylaryn qysqartyp jatyr, keıbireýleri múlde toqtatyp tastady. Sondyqtan fılmniń shyǵynyn aqtaıtyndaı mol kólemdegi gonorar bar dep aıta almaımyn. Fılm qarjylyq turǵyda ózin ózi aqtaǵan joq. Al bas keıipker Merýerttiń eki bólmeli úıge qol jetkizgeni úlken jetistik. Maǵan da biraz múmkindikter týǵyzdy. Qysqasy, men úshin «Márııam» fılmi tramplın boldy dep aıtar edim.
– Avtorlyq fılmderdiń kóbi otandyq telearnalardan da, kınoteatrlardan da kórsetile bermeıdi. Qazir pandemııa jaǵdaıynda kınoteatr týraly aıtýdyń ózi artyq. Bul oraıda «Márııamnyń» jaıy qalaı bolmaq? YouTube-tegi bes myńnyń aınalasyndaǵy kórilimdi qanaǵat qylasyzdar ma? Álde qazaqstandyq kórermenderge kórsetýdiń basqa da jolyn izdestirip jatyrsyzdar ma?
– Telearnalarǵa birneshe ret usynǵanbyz. Olar bundaı fılmdi kórsetýge qulyqsyz. О́ıtkeni avtorlyq fılm bolǵan soń shynaıy ári sıýjettik turǵydan aýyrlaý. Sońǵy kezde bul fılmdi izdeýshiler kóbeıip ketti. Sol úshin YouTube-ke saldym. Onyń ústine basqa saıttarda fılm shyǵyp qoıypty. Tipti «KınoGo» degen saıtta pırattyq nusqasy shyǵyp, oǵan oryssha dýblıaj da jasalyp úlgeripti. Kórip qaıran qaldym. Sapasyz nusqasyn ondaı belgisiz saıttardan kórgenshe, ózimniń YouTube arnamnan kórsin degen nıetpen sol jerge salyp qoıdym. Bul fılm kóp memleketterde kórsetildi. Endi qazaqstandyq kórermender meniń YouTube arnamnan kóre alady. Ázirshe basqa joldaryn qarastyryp jatqan joqpyn. О́ıtkeni qazir ınternet qol jetimdi. Kez kelgen adam ınternetten izdep, taýyp kóre alady.
– О́zińiz jýyrda Londonda ótken RainbowFilmFestival halyqaralyq kınofestıvalinde «Márııam» fılmimen «Úzdik áıel rejısser» ataǵyn aldyńyz. Bul marapat sizdiń karerańyzǵa áser etýi múmkin be? Mysaly, birlesken jobalar jasaýǵa nemese sizdiń tól jobalaryńyzdy qarjylandyrýǵa usynystar túsýi múmkin be?
– «Úzdik áıel rejısser» ataǵy men úshin kútpegen jaǵdaı boldy. Bul pandemııaǵa baılanysty onlaın ótkizilgen is-shara edi. Biz qazir ekinshi tolyqmetrajdy fılmdi túsirip, aıaqtap jatyrmyz. Sonyń jumystarymen júrip, festıvalge qatysyp jatqanymdy umytyp ta ketippin. Estigen kezde qýanyp qaldym. Árıne, marapat meniń karerama áser etedi. Mysaly, reseılik prodıýserlerden usynys alyp jatyrmyn. Buıyrsa osy jyly Reseı naryǵyna shyqsaq degen oıym bar. Soǵan qosa, álginde aıttym ǵoı, «Márııam» fılmi týraly jergilikti gazetke shyqqan materıaldy Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń ózi oqyp, «kómektesińizder» dep qol qoıyp beripti. Sonyń arqasynda osy jyly aqpan aıynda Merýert eki bólmeli úı aldy. Ol qazir jap-jańa, taza da ádemi úıde turyp jatyr. Bul – fılmniń jetistigi. Men ǵana emes, bas keıipkerdiń de jetistigi.
– Bolashaqta qandaı baǵyttaǵy fılmder túsirgińiz keledi. Qandaı oqıǵalardy ne qandaı keıipkerlerdi úlken ekrannan kórsetkińiz keledi?
– Qazaq tarıhynan oıyp oryn alǵan beınelerdi úlken ekranǵa shyǵarǵym keledi. Onyń ishinde ádebı shyǵarmalarǵa arqaý bolǵan Ulpan, Aqbilek, Aqjúnis taǵdyryna arnalǵan kórkem fılmder túsirgim keledi. Qazaq tarıhynda iz qaldyrǵan, salıqaly adam retinde Zere beınesin shyǵarsam deımin. Bizde Abaı, Qunanbaı jaıly fılmder bar, Zere týraly joq. Aıta berse, qazaq tarıhynda aqyl-parasatymen de, ajar-kórkimen de úlgi bolǵan, bir rýly elge ustyn bolǵan áıelder jeterlik qoı. Ol fılmder tek avtorlyq emes, sonymen qatar kórermenderge arnalǵan fılmder bolsa deımin. Ol endi ýaqyttyń enshisindegi nárse. Oǵan kóp qarjy kerek, qoldaý kerek. Sondyqtan bolashaqta qoldaý bolyp jatsa, qazaq áıelderiniń beınelerin jasasam degen maqsatym bar.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Aıgúl SEIIL,
«Egemen Qazaqstan»
