Naýyrzym aýdanynda bıyl alpys kúnnen artyq jańbyr jaýmady. Tabıǵaty birde shól, birde kól bola qalatyn bul óńirde dán egip, dıqanshylyqpen aınalysý úlken táýekeldi talap etedi. Sondyqtan bul mańaıdaǵy sharýalar jyl on eki aı kún qabaǵyn baǵyp, tabıǵattyń tosyn minezimen ańdysyp ádettengen. Kóktemde sáýirdiń sońyna qaraı kún kúrt ysyp, jer ylǵaly jińishkere bastaǵanda-aq tájirıbeli sharýalardyń birazy shıraq qımyldap, tuqymynyń biraz bóligin erte seýip tastady. О́ıtkeni ylǵal ketip qalsa qurǵaq topyraqqa túsken dán qaýyzyn arshyp óne almaı sol kúıi jer astynda qalyp qoıady. Egiske erte túskenderdiń egini erte pisti. Egin degen aty bolmasa, bıylǵy astyq kóterilmeı qaldy. Sondyqtan ónimi de mardymsyz. Tipti keıbir shaǵyn sharýashylyqtar úshin kóktemde jerge túsken dándi qaıtaryp alýdyń ózi qıyn bolyp turǵan syńaıly.
– Sharýalar tuqymdy ýaqytynda ekti, egistikter taza, aram shóp joq, biraq jańbyr bolmady. О́tkende mınıstrlikten, oblystan arnaıy komıssııa kelip, alqaptardy aralap, jaǵdaıdy kózben kórip ketti. Jalpy, bıyl aýdan boıynsha ár gektardan ortasha eseptegende 3 sentnerden ónim alamyz ba degen oı bar. Áli de bolsa jańbyr kútip otyrmyz. О́ıtkeni mamyrdyń aıaǵynda tuqymdy keshirek sepken sharýashylyqtar bar. Olardyń astyǵy áli kókteý, pisip úlgergen joq. Onyń masaǵy tolysý úshin jańbyr kerek. Qazirdiń ózinde kún 34-35, keıde 38 gradýsqa deıin ystyq bolyp tur. Biraz alqap kúıip ketti. Oǵan endi bıyl kombaın kirmeıdi. Mundaı alqaptarǵa akt jasaımyz. Endi komıssııa kelip ketti, ónim ala almaǵan sharýashylyqtarǵa qandaı kómek kórsetiledi, ol jaǵyn keıin sheshedi ǵoı. Qazir dıqandardyń birazy arpasyn oryp jatyr. «Rassvet» JShS sııaqty tuqymyn sáýirdiń aıaǵynda ekken sharýashylyqtar bıdaı jınaýǵa kirisip ketti. Qazir bir gektardan 4 sentnerden alyp jatyr. Bıylǵy aýa raıynyń asa qolaısyz bolǵanyn eskersek, 4 sentner jaman kórsetkish emes, – dedi Naýyrzym aýdany ákiminiń orynbasary Qabıdolla Omarov.
Naýyrzym aýdanyna qarasty Razdolnyı aýylyndaǵy jeke sharýa Nıkolaı Kredıch ekken egininiń jartysyna jýyǵy ala jazdaı jańbyr bolmaǵandyqtan shyqpaı qalǵanyn aıtady. Sondyqtan alqaby ala-qula.
– Bıdaıymnyń birazyn keshirek ektim. Topyraqta ylǵal qalmaǵandyqtan jartysy shyǵyp, jartysy shyqpaı qalyp otyr. Keıbir jerlerde bıdaı sabaǵynyń arasy bir metrge deıin jetedi. Alaıda túk joq deýge bolmaıdy, alqaptyń bir bóligi qazirshe orýǵa erterek. Bıyl jalpy aýdan boıynsha jaǵdaı máz emes. Jylda jaqsy ónim alatyn sharýashylyqtardyń ózi bıyl qysylyp otyr, – dedi sharýa.
Al О́leńdi aýylynyń dıqany Dmıtrıı Isaev bıyl kóktemde myńnan asa gektar jerge dán sińirgen. Bıyl jaz boıy alqabynyń biraz jerine kókten bir tamshy túspepti. Qazir arpasyn oryp jatyr.
– Keshe 80 gektardan 12 tonna arpa ákelip tóktik. О́nim ár gektarǵa shaqqanda ári ketkende bir jarym sentnerden kelip tur. Iаǵnı osyǵan jumsaǵan janarmaıymdy da aqtamaıdy. Bıdaı orý jumystaryn da bastadyq. Kesh ekken jerlerge túk shyqpaı qaldy. Keıbir kletkalar tap-taqyr. Erte ekken jerlerde bıdaı bar bolǵanymen, sapasy óte tómen. Masaqtaǵy dán eki-úsheýden ǵana, keıde tórteýden kezdesip qalady. Bıdaıdyń sabaǵy qyltıyp shyqqan soń, masaqtyń astyńǵy bóligindegi 3-4 dán topyraqtyń astyndaǵy ylǵaldan nár alyp úlgeredi, qalǵany jańbyrmen kógeredi. Bıyl masaqtyń túbindegi 3-4 dándi ǵana jınap jatyrmyz, qalǵany aptap ystyqta kúıip ketti. Masaqtyń kóbiniń ishinde dán joq, qýys qaýyzy ǵana tur. Ári ketkende 3 sentnerden ónim alatyn shyǵarmyz. Bul kóktemde alǵan nesıeni jabýǵa jetpeıdi. Sondyqtan joǵarydaǵy basshylar jaǵdaıdy eskerip, memlekettik baǵdarlamaǵa qatysyp jatqan sharýalarǵa bıylsha nesıe ótemin shegere turý týraly sheshim qabyldasa durys bolar edi. Bıyl óte yńǵaısyz jyl boldy. Mamyr aıynan beri jańbyr jaýmaı qoıdy. Qarameńdige jaýady da, bizge jete bergende bult aýyp ketedi. Shóp te az, sapasyz. Qurǵaqshylyqtyń zardaby ońaı tımeıin dep tur. Sý qoımalary keýip jatyr. О́leńdide qudyqtaǵy sýdyń deńgeıi tómen túsip ketti. Qaıtip qystap shyǵarymyz belgisiz, – deıdi sharýa.
Bıyl Naýyrzym óńirindegi egin alqaptarynda saban da bolmaıtyn sııaqty. О́ıtkeni ábden keýip qalǵan bıdaı sabaǵy ap-alasa, bıiktigi shamamen 30 sm ǵana bolady. Sondyqtan kombaınnyń artynda saban emes, qıqym aralas shań qalyp jatyr.
Jalpy, oblystyń ońtústik aýdandaryndaǵy turǵyndar sany jyl ótken saıyn seldirep, azaıyp bara jatqany aqıqat. Sońǵy kezde jabylyp jatqan mektepter men ıesiz qańyrap qalǵan úılerdiń de deni – osy aýdandarda. Ońtústikten kópbalaly otbasylardy shaqyryp, tegin úı daıyn tur, aldyńa mal salyp, jumys taýyp beremiz dep jar salyp jatqan da – osy óńirlerde jartylaı qańyrap turǵan aýyldar. Bul óńirdegi sharýa qojalyqtarynyń birazy qarapaıym jurtqa laıyqty jumys taýyp berip, eldiń jaǵdaıyna qaraspaq túgil, bankten bankke boryshker bolyp, óz kúnin ózi áreń kórip otyr.
Jalpy, oblys qambasyna quıylatyn dánniń toqsan paıyzǵa jýyǵy topyraǵy qunarly, bonıteti joǵary soltústik aýdandardaǵy astyq alqaptarynan jınalady. Bul óńirdegi dıqandardyń aıtýynsha, bıyl astyq túsimi jaman bolmaıdy. О́ıtkeni shildeniń onynan beri qaraı jıi jaýa bastaǵan jańbyrdan keıin eki aı aptapqa qaqtalǵan astyqty alqap ta qaıta kógerip, jaıqala bastaǵan.
Qostanaı oblysy
