2013 jyldyń 13 jeltoqsany, Astana qalasy
Sheteldikterdi nemese azamattyǵy joq adamdardy Qazaqstan Respýblıkasynyń sheginen shyǵaryp jiberý isterin qaraýdyń sot praktıkasy týraly
Sot praktıkasyn qorytý nátıjeleri boıynsha sheteldikterdi nemese azamattyǵy joq adamdardy Qazaqstan Respýblıkasynyń sheginen shyǵaryp jiberý týraly quqyq normalaryn birkelki túsindirý jáne qoldaný maqsatynda Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń jalpy otyrysy
qaýly etti:
1. Sottar kórsetilgen sanattaǵy isterdi qaraǵan kezde sheteldikterdi nemese azamattyǵy joq adamdardy Qazaqstan Respýblıkasynyń sheginen shyǵaryp jiberý máselelerin retteıtin Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasy Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna negizdelgenin jáne Qazaqstan Respýblıkasy Azamattyq is júrgizý kodeksiniń (budan ári – AIJK), «Ákimshilik quqyq buzýshylyqtar týraly» Qazaqstan Respýblıkasy kodeksiniń (budan ári – ÁQBtK), «Sheteldikterdiń quqyqtyq jaǵdaıy týraly» 1995 jylǵy 19 maýsymdaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń, basqa da normatıvtik quqyqtyq aktilerdiń normalaryn qamtıtynyn eskergeni jón.
Sonymen qatar sottar Azamattyq jáne saıası quqyqtar týraly halyqaralyq paktini (Nıý-Iork, 1966 jylǵy 16 jeltoqsan), Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna qatysýshy memleketterdiń eńbekshi-mıgranttary men olardyń otbasy músheleriniń quqyqtyq mártebesi týraly konvensııany (Kıshınev, 2008 jylǵy 14 qarasha), Bir memlekettiń basqa memlekettiń aýmaǵynda turaqty turatyn azamattardyń quqyqtyq mártebesi týraly shartty (Máskeý, 1998 jylǵy 28 sáýir) jáne Qazaqstan Respýblıkasy ratıfıkasııalaǵan basqa da halyqaralyq sharttardy basshylyqqa alýy qajet.
2. «Sheteldikterdiń quqyqtyq jaǵdaıy týraly» Zańǵa sáıkes Qazaqstan Respýblıkasynyń azamaty emes jáne óziniń basqa memlekettiń azamattyǵyna qatysty ekendiginiń dáleli bar adam sheteldik bolyp tanylady. Qazaqstan Respýblıkasynyń azamaty emes jáne óziniń basqa memlekettiń azamattyǵyna qatysty ekendiginiń dáleli joq adam azamattyǵy joq adam bolyp tanylady (2-bap).
3. «Normatıvtik quqyqtyq aktiler týraly» 1998 jylǵy 24 naýryzdaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń 4-babynyń 3-tarmaǵy tómengi deńgeıdegi normatıvtik quqyqtyq aktilerdiń árqaısysy joǵary deńgeıdegi normatıvtik quqyqtyq aktilerge qaıshy kelmeýi tıis dep anyqtaıdy. Osy Zańnyń 6-babynyń 1-tarmaǵyna sáıkes ár túrli deńgeıdegi normatıvtik aktilerdiń normalarynda qaıshylyqtar bolǵan kezde neǵurlym joǵary deńgeıdegi aktiniń normalary qoldanylady.
Kórsetilgen normalardan týyndaǵandaı, ÁQBtK-ine jáne AIJK-ine qaıshy keletin «Sheteldikterdiń quqyqtyq jaǵdaıy týraly» Zańnyń 28-baby tek sottyń ǵana emes, sondaı-aq buǵan ýákilettik berilgen memlekettik organdardyń sheteldikterdi nemese azamattyǵy joq adamdardy shyǵaryp jiberý týraly sheshimdi qabyldaıtyn bóliginde qoldanýǵa jatpaıdy.
4. Ákimshilik jolmen ketirý jáne azamattyq sot isin júrgizý tártibimen shyǵaryp jiberý mazmuny boıynsha ákimshilik quqyq buzýshylyqty jasaǵany nemese zańnamany buzǵany úshin sot qaýlysynyń (sheshiminiń) negizinde júzege asyrylatyn, sheteldikterdi nemese azamattyǵy joq adamdardy Qazaqstan Respýblıkasynyń sheginen májbúrlep shyǵaryp jiberýdi nemese ýákiletti organdardyń baqylaý jasaı otyryp, olardyń óz betimen ótip ketýin bildiredi.
5. Sheteldikterdi nemese azamattyǵy joq adamdardy shyǵaryp jiberý týraly isterdi qaraǵan kezde ÁQBtK-niń normalaryn iske asyrý tártibimen qoldanylatyn ákimshilik jolmen ketirýdiń jáne AIJK-inde kózdelgen erekshe is júrgizý tártibimen júzege asyrylatyn shyǵaryp jiberýdiń arajigin ajyratýy qajet.
6. Sheteldikterdi nemese azamattyǵy joq adamdardy Qazaqstan Respýblıkasynyń sheginen ákimshilik jolmen ketirý ÁQBtK-niń erekshe bóliminde belgilengen tártippen jáne negizder boıynsha beriletin negizgi nemese qosymsha ákimshilik jazalar retinde qoldanylýy múmkin.
Shyǵaryp jiberýdi qoldanýǵa:
sheteldikterdiń, azamattyǵy joq adamdardyń, sheteldik zańdy tulǵalardyń jáne halyqaralyq uıymdardyń kandıdattardy, partııalyq tizimderin usynǵan saıası partııalardy usynýǵa jáne saılaýǵa, saılaýda belgili bir nátıjege qol jetkizýge kedergi bolatyn jáne (nemese) yqpal etetin qyzmetti júzege asyrýy (102-3-bap);
qoǵamdyq birlestikter týraly zańdardy buzýy (374-bap);
dinı qyzmet jáne dinı birlestikter týraly zańnamany buzýy (375-bap);
jeke basty kýálandyratyn qujattardy alǵan kezde ne Qazaqstan Respýblıkasynda turaqty turýǵa ruqsat alý úshin nemese Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyǵyna qabyldaý ne Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyǵyn qalpyna keltirý týraly ótinish bergen kezde Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik organdaryna kórineý jalǵan málimetter berýi (380-bap);
Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyǵy týraly zańnamany buzýy (380-2-bap);
Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik shekarasy arqyly ótkizý beketterinde rejımdi buzýy (391-bap);
Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik shekarasy rejımin buzýy (391-1-bap);
sheteldiktiń nemese azamattyǵy joq adamnyń Qazaqstan Respýblıkasynda bolý qaǵıdalaryn buzýy (394-bap);
Qazaqstan Respýblıkasynda sheteldik jumys kúshin tartý qaǵıdalaryn buzý jáne sheteldiktiń nemese azamattyǵy joq adamnyń eńbek qyzmetin zańsyz júzege asyrýy (396-bap) negiz bolyp tabylady.
7. Qazaqstan Respýblıkasynyń sheginen ákimshilik jolmen ketirý týraly is ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly hattamany jáne istiń basqa da materıaldaryn alǵan kúni qaralady.
ÁQBtK-niń 56-babynyń 2-bóligine sáıkes, eger ákimshilik is júrgizý barysynda ákimshilik jolmen ketirilýi múmkin adam, ózine qatysty Qylmystyq kodekske (budan ári – QK) sáıkes aýyr nemese asa aýyr qylmys bolyp tanylatyn áreket jasalǵany týraly habarlasa, onda isti qaraý Qylmystyq is júrgizý kodeksinde belgilengen tártippen sheshim qabyldanǵanǵa deıin keıinge qaldyrylady.
8. Ákimshilik quqyq buzýshylyq jasaǵany úshin sheteldikti ne azamattyǵy joq adamdy Qazaqstan Respýblıkasynyń sheginen ketirýge ákep soqtyratyn isti qaraý kezinde ákimshilik jaýapkershilikke tartylatyn adam mindetti túrde qatysýy tıis.
9. Ákimshilik jolmen ketirý týraly sheshimde kórsetilgen aqylǵa qonymdy merzim ishinde atalǵan adamdar Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynan ketýi tıis (ÁQBtK-niń 651-babynyń 2-bóligi).
Sottar aqylǵa qonymdy merzim dep sheteldiktiń nemese azamattyǵy joq adamnyń ózine qatysty qabyldanǵan shyǵaryp jiberý týraly sheshimdi oryndamaǵany úshin belgilengen ákimshilik nemese qylmystyq jaýapkershilikti eskere otyryp, qaýlyny oryndaý úshin jetkilikti merzimdi túsinýi kerek (ÁQBtK-niń 394-1-baby, QK-niń 330-1-baby).
10. ÁQBtK-niń 56-babynyń 1-bóligi, onyń erejeleriniń sheteldikterdi nemese azamattyǵy joq adamdardy Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyq is júrgizý zańnamasynda kózdelgen tártippen qoldanylatyn shyǵaryp jiberý jaǵdaıynda qoldanylmaıtynyn aıqyndaıdy.
ÁQBtK-niń 9-babynyń 1-bóligine sáıkes ákimshilik quqyq buzýshylyq jáne ony jasaǵany úshin qoldanylatyn ákimshilik-quqyqtyq yqpal etý sharalary tek osy Kodekspen belgilenedi. ÁQBtK-inde belgilengen negizder men tártipten basqa jaǵdaılarda, eshkim de ákimshilik jazaǵa, ákimshilik-quqyqtyq yqpal etý sharalaryna nemese ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly is júrgizýdi qamtamasyz etý sharalaryna tartylýǵa tıis emes.
Kórsetilgen quqyqtyq normalardan sheteldiktiń nemese azamattyǵy joq adamnyń sanksııalar ishinde ákimshilik jolmen ketirý kózdeletin ákimshilik quqyq buzýshylyqty jasaýdan kórinetin zańnamany buzý adamdy azamattyq is júrgizý tártibimen shyǵaryp jiberý negizderiniń qatarynan alynyp tastalatyny týyndaıdy.
11. Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyn buzǵany úshin sheteldikterdi nemese azamattyǵy joq adamdardy Qazaqstan Respýblıkasynyń sheginen shyǵaryp jiberý týraly ishki ister organdarynyń ótinishi boıynsha isterdi qaraý erekshe is júrgizý tártibimen júzege asyrylady (AIJK-niń 36-4-taraýy).
12. Sheteldikti nemese azamattyǵy joq adamdy Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyn buzǵany úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń sheginen shyǵaryp jiberý týraly ótinishti ishki ister organdary sheteldikterdiń nemese azamattyǵy joq adamdardyń bolǵan (naqty bolǵan) jáne (nemese) tirkelgen jerindegi sotqa beredi (AIJK-niń 317-12-baby).
AIJK-niń 55-babynyń 3-bóligine sáıkes atalǵan adamdardy shyǵaryp jiberý týraly ótinishti prokýror da berýi múmkin.
13. AIJK-niń 317-13-babynyń talaptaryna baılanysty sheteldikterdi nemese azamattyǵy joq adamdardy shyǵaryp jiberý týraly ótinishte Qazaqstan Respýblıkasy zańnamasynyń buzylǵanyn kýálandyratyn mán-jaılar jazylýy tıis.
Shyǵaryp jiberý týraly ótinishke atalǵan adamdardyń zańnamany buzý faktilerin jasaǵanyn rastaıtyn qujattar qosa beriledi, oǵan memlekettik organdardyń quqyqtyq aktileri, sonyń ishinde sot sheshimderi, qaýlylary, úkimderi jatady.
14. Azamattyq is júrgizý tártibimen shyǵaryp jiberý týraly sheshim shyǵarý kezinde sottar sheteldiktiń nemese azamattyǵy joq adamnyń jasaǵan quqyq buzýshylyǵyn eskerýi qajet.
Sottar ÁQBtK-niń jáne QK-niń ákimshilik jazany alyp tastaý merzimi, sottylyqty joıý jáne alý saldarlary týraly tıisti normalardy basshylyqqa alýy kerek. Adam sot qaýlysy oryndalǵan sátten bastap bir jyldyń ishinde ákimshilik jazaǵa ushyrady dep eseptelmeıdi (ÁQBtK-niń 66-baby). Sottylyqty joıý nemese alý sottylyqqa baılanysty barlyq quqyqtyq zardaptardyń kúshin joıady (QK-niń 77-babynyń 7-bóligi).
15. Sheteldikti nemese azamattyǵy joq adamdy Qazaqstan Respýblıkasynyń sheginen shyǵaryp jiberý týraly ótinishti sot is qozǵalǵan sátten bastap on kún ishinde sheteldiktiń nemese azamattyǵy joq adamnyń, sondaı-aq prokýrordyń mindetti túrde qatysýymen qaraıdy.
Sheteldiktiń nemese azamattyǵy joq adamnyń sot otyrysyna kelmeýi, oǵan qatysty habarlanǵany jóninde málimetter bolmasa, isti qaraýdy keıinge qaldyrý úshin negiz bolyp tabylady (AIJK-niń 187-babynyń 2-bóligi).
Osy adamdardyń naqty bolǵan jeri belgisiz bolsa jáne olardy shyǵaryp jiberý týraly ótinishti zańda belgilengen merzimde qaraý múmkin bolmasa, sot izdestirý jarııalaýǵa mindetti (AIJK-niń 135-babynyń 2-bóligi), sondaı-aq is boıynsha is júrgizýdi toqtata turýǵa quqyly (AIJK-niń 243-babynyń 4) tarmaqshasy).
16. Shyǵaryp jiberý úshin sottyń belgileıtin merzimderi aqylǵa qonymdy bolýy tıis.
Sheteldik nemese azamattyǵy joq adam Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynan ketýi tıis merzimdi anyqtaǵan kezde shyǵaryp jiberý rásimderin qarjylandyrý erekshelikteri eskerilýi qajet.
AIJK-niń 317-14-babynyń 3-bóligine sáıkes sot shyǵyndaryn, sondaı-aq shyǵaryp jiberý boıynsha shyǵyndardy shyǵaryp jiberiletin sheteldikter nemese azamattyǵy joq adamdar ne Qazaqstan Respýblıkasyna olardy shaqyrǵan uıymdar nemese jeke tulǵalar kóteredi. Atalǵan adamdardyń shyǵaryp jiberý boıynsha shyǵystardy óteýge qarajaty bolmaǵan ne jetkiliksiz bolǵan jaǵdaılarda, tıisti is-sharalardy qarjylandyrý bıýdjet qarajaty esebinen júrgiziledi.
17. Sheteldikti nemese azamattyǵy joq adamdy Qazaqstan Respýblıkasynyń sheginen shyǵaryp jiberý týraly sot sheshimi ony qabyldaǵan kúnnen bastap zańdy kúshine enedi jáne sheteldikti nemese azamattyǵy joq adamdy Qazaqstan Respýblıkasynyń sheginen shyǵaryp jiberý úshin negiz bolyp tabylady (AIJK-niń 317-15-baby).
18. AIJK-niń 332-babynyń talaptaryna sáıkes, sheteldikti nemese azamattyǵy joq adamdy Qazaqstan Respýblıkasynyń sheginen shyǵaryp jiberý týraly sot sheshimi apellıasııalyq tártippen shaǵym berýge jáne narazylyq keltirýge jatpaıdy, biraq kassasııalyq jáne qadaǵalaý tártibimen qaıta qaralýy múmkin.
Shaǵym nemese narazylyq shyǵaryp jiberý úshin belgilengen merzimnen keshiktirilmeı túsken jaǵdaıda, sheteldikti nemese azamattyǵy joq adamdy Qazaqstan Respýblıkasynyń sheginen shyǵaryp jiberý týraly sot sheshimi kassasııalyq saty sheshim qabyldaǵanǵa deıin toqtatyla turýy tıis (AIJK-niń 317-16-baby). Mundaı jaǵdaıda bólek sot aktisin shyǵarý talap etilmeıdi.
Shyǵaryp jiberý týraly sot sheshimi ózgerissiz qaldyrylǵan kezde kassasııalyq nemese qadaǵalaý satysynyń qaýlysynda sheteldiktiń nemese azamattyǵy joq adamnyń Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynan ketýge tıis jańa merzim kórsetiledi.
19. Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń 4-babyna sáıkes, osy normatıvtik qaýly qoldanystaǵy quqyq quramyna qosylady, sondaı-aq jalpyǵa birdeı mindetti bolyp tabylady jáne resmı jarııalanǵan kúninen bastap kúshine enedi.
Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń Tóraǵasy Q.MÁMI.
Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń sýdıasy,
jalpy otyrys hatshysy D.NURALIN.
