Prezıdent – Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń halyqqa Joldaýyn oqyǵanda órbigen oı
Halqyna – begi, begine – halqy sengen el uzaq jasaıdy.
Kúltegin.
Qazaqstannyń búkil halyq saılaǵan tuńǵysh jáne qazirgi Prezıdenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń aldyna uly maqsattar qoıa biletindigine jáne ony júzege asyra alatyndyǵyna kózimiz anyq jetip, kóńilimiz ábden sendi. Ana jyly «Qazaqstan-2030» Strategııasy jarııalanǵanda bárimizdiń bolmasa da birazymyzdyń kóńilimizde úmitten góri kúdiktiń basym bolǵany ashy da bolsa ashyp aıtar shyndyq. Búgin sol uly mindettiń ózi eńserildi. Bul uly saıasatkerdiń aldyna uly maqsattar qoıyp, ony júzege asyrýynyń anyq bir aıǵaǵy emes pe?!
Prezıdent – Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń halyqqa Joldaýyn oqyǵanda órbigen oı
Halqyna – begi, begine – halqy sengen el uzaq jasaıdy.
Kúltegin.
Qazaqstannyń búkil halyq saılaǵan tuńǵysh jáne qazirgi Prezıdenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń aldyna uly maqsattar qoıa biletindigine jáne ony júzege asyra alatyndyǵyna kózimiz anyq jetip, kóńilimiz ábden sendi. Ana jyly «Qazaqstan-2030» Strategııasy jarııalanǵanda bárimizdiń bolmasa da birazymyzdyń kóńilimizde úmitten góri kúdiktiń basym bolǵany ashy da bolsa ashyp aıtar shyndyq. Búgin sol uly mindettiń ózi eńserildi. Bul uly saıasatkerdiń aldyna uly maqsattar qoıyp, ony júzege asyrýynyń anyq bir aıǵaǵy emes pe?!
Endi «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrýǵa kiristik. Asa salmaqty bul uly strategııanyń oryndalatynyna senimdimiz. Ol senimniń kepili – Nursultan syndy kemel oıly kemeńger basshy jáne el bastaǵan erine sengen eńbekker El!
Damyǵan 30 eldiń qataryna kirý josparyn usynǵan bıylǵy Joldaýdyń basty bir ereksheligi – Elbasy «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrýdyń baǵytyn belgilep, baǵdaryn bekem bekitip berdi. Osy tusta Memleket basshysynyń aldaǵy 35 jylda alar asýlarymyzdy jeti «besjyldyqqa» bólýi, soǵan oraı naqty mindetter qoıýy, halyqty bir maqsat, bir múdde, bir bolashaqqa baǵyttaýy – adastyrmas aq jol.
Bıylǵy on segizinshi Joldaýdyń altyn dińgegi, temir qazyǵy – Máńgilik El! Bul ulttyq uly ıdeıa eldi bir maqsat, bir múdde, bir bolashaqqa biriktirip, jańa asýlarǵa bastaıdy. О́tken jylǵy Joldaýdyń ózegi «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» – Máńgilik El ıdeıasynyń berik irgetasy bolatyn. «Máńgilik Eldi» nyǵaıtý, Qazaqstannyń Táýelsizdigin máńgilikke jalǵastyrý bir maqsat, al, órkendegen, erkin elde ómir súrý – bir múdde, táýelsiz Qazaq Eliniń órkendeýi – bir bolashaq. Bıylǵy Joldaýdaǵy sózin: «Bir jyl buryn men elimizdiń 2050 jylǵa deıingi damýynyń jańa saıası baǵdaryn jarııa ettim. Basty maqsat – Qazaqstannyń eń damyǵan 30 memlekettiń qataryna qosylýy. Ol – «Máńgilik Qazaqstan» jobasy, el tarıhyndaǵy biz aıaq basatyn jańa dáýirdiń kemel kelbeti», dep bastaǵan Prezıdent ótkenge sholý, bolashaqqa barlaý jasap, baǵyt-baǵdar bere kelip jasaǵan túıini de alshy túser asyqqa quıǵan qorǵasyndaı kókeıge qona ketti: «Baılyǵymyz da, baqytymyz da bolǵan Máńgilik Táýelsizdigimizdi kózdiń qarashyǵyndaı saqtaı bilýimiz kerek.
«Qazaqstan-2050» – Máńgilik Elge bastaıtyn eń abyroıly, eń mártebeli jol. Osy joldan aınymaıyq, qadirli halqym!
Árbir kúnimiz merekeli, árbir isimiz berekeli bolsyn!» degen túıinniń halyqty eren eńbekke jumyldyryp, Máńgilik Eldiń irgetasyn bekite túseri haq.
Prezıdent Joldaýynda aqıqatqa aınalǵan arman da, búginnen de nurly bolashaq ta adastyrmas aq jol, jaryq juldyz bolyp jarqyrap tur. Bul asa qundy qujatta aıtylǵannyń bári de salmaqty, bári de asa mańyzdy. Joldaýda halyqqa degen memleket qamqorlyǵy naqty kórinis tapqan.
Máselen, Joldaýda atap aıtylǵan: «Bul – qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn arttyrý qaǵıdaty. Qarapaıym adamdardyń áleýmettik kóńil-kúıi bizdiń basty maqsatqa ilgerileýimizdiń mańyzdy ındıkatory bolýǵa tıis», degen sózderge saı Prezıdent Úkimetke úlken mindetter júktedi. Olar: «Úkimetke azamattyq qyzmetshiler eńbekaqysynyń jańa úlgisin ázirleýdi jáne 2015 jylǵy 1 shildeden bastap engizýdi tapsyramyn. Ol qyzmetkerlerdiń eńbekaqylaryn densaýlyq saqtaý salasynda – 28, bilim berý salasynda – 29, áleýmettik qorǵaý salasynda 40 paıyzǵa deıin arttyrýdy qamtamasyz etýge tıis.
Múgedektigine jáne asyraýshysynan aırylýyna baılanysty áleýmettik járdemaqy kólemin Úkimetke 2015 jylǵy 1 shildeden bastap 25 paıyzǵa arttyrýdy tapsyramyn. Múgedekter birlestikteri qyzmetiniń quqyqtyq bazasyn jetildirgen jón.
Úkimetke «B» korpýsy memlekettik qyzmetshileriniń eńbekaqysyn 2015 jylǵy 1 shildeden bastap – 15 paıyzǵa, al 2016 jylǵy 1 shildeden bastap – taǵy 15 paıyzǵa arttyrýdy qamtamasyz etýdi tapsyramyn» degen sózder «Máńgilik El» ıdeıasyn júzege asyratyn Qazaqstan azamattaryna degen qamqorlyqtyń aıqyn bir kórinisi.
Joldaýda atap aıtylǵandaı: «Endigi urpaq – Máńgilik Qazaqtyń perzenti» jas urpaqqa úlken úmit artqan Prezıdent osyǵan oraı bylaı dedi: «Ásirese, jastarǵa mynany aıtamyn: «Bul Strategııa sizderge arnalǵan.
Ony júzege asyratyn da, jemisin kóretin de sizder. О́z jumys oryndaryńyzda otyryp, osy jumysqa árqaısyńyz atsalysyńyzdar. Nemquraılylyq tanytpańyzdar.
Eldiń bolashaǵyn barsha halyqpen birge jasańyzdar».
Bıylǵy Joldaýda jastarǵa degen qamqorlyq: «Jetekshi ýnıversıtetterdi akademııalyq jáne basqarýshylyq avtonomııaǵa birtindep kóshirýge josparly túrde kirisý qajet. Úlgerimi jaqsy stýdentter men oqýshylardy qoldaýdyń tıimdi júıesin jasaý qajet dep sanaımyn. Úkimetke 2016 jyly 1 qańtardan bastap stıpendııalar mólsheriniń 25 paıyzǵa ósirilýin qamtamasyz etýdi tapsyramyn», degen joldarda aıqyn ańǵarylyp tur.
«Ekonomıka jáne onymen baılanystynyń bári de mádenıetke baǵynyshty» (Kobo Abe). Kórkem ádebıeti men mádenıeti damyǵan eldiń ıdeıalar otanyna aınalatyndyǵy shyǵar kúndeı shyndyq. Osyny bárimizden de jaqsy biletin Prezıdent bıylǵy Joldaýynda: «Jalpyqazaqstandyq mádenıetti damytýǵa jańasha serpin bergen jón. Mádenı saıasattyń uzaq merzimdi tujyrymdamasyn ázirleý qajet. Onda qazaqstandyqtardyń básekege qabiletti mádenı mentaldigin qalyptastyrýǵa, zamanaýı mádenıet klasterlerin damytýǵa baǵyttalǵan sharalar belgileý kerek» dep qadap aıtty. Osyǵan oraı bizge – jazýshylarǵa úlken mindet júkteledi. Rýhanı qundylyqtardy jasaýdyń alǵy sapynda bolý – qalamger qaýymynyń qasıetti boryshy. Rýhanı quldyraýdyń sońy qurdymǵa ketý. Eń baı memleket Rımniń túbine jetken de osy.
О́z basym Joldaýdaǵy: «Qazaq tili búginde ǵylym men bilimniń, ınternettiń tiline aınalady. Qazaq tilinde bilim alatyndardyń sany jyl ótken saıyn kóbeıip keledi. Elimiz boıynsha memlekettik tildi oqytatyn 57 ortalyq jumys isteıdi. Olardan myńdaǵan azamattar qazaq tilin úırenip shyqty, áli de úırenýde. Byltyrǵyǵa qaraǵanda bıyl qazaq tilin bilemin degen ózge ult ókilderiniń sany 10 paıyzǵa ósken. Bul da biraz jaıttan habar beredi. Tek sońǵy 3 jylda memlekettik tildi damytýǵa respýblıka boıynsha 10 mıllıard teńge bólindi. Endi eshkim ózgerte almaıtyn bir aqıqat bar. Ana tilimiz Máńgilik Elimizben birge Máńgilik til boldy! Ony daýdyń taqyryby emes ulttyń uıytqysy ete bilgenimiz jón», degen joldardy oqyp qatty tebirendim. «Tili joǵalǵan halyqtyń ózi de joǵalatynyn ulttyń uly ustazy Ahań – Ahmet Baıtursynov baıaǵyda aıtqan. «Ana tili – halyq bolyp jasalǵannan beri onyń jan dúnıesiniń aınasy, ósip-ónip túrlene beretin, máńgi qulamaıtyn báıterek» (Júsipbek Aımaýytov). Qazaq tili álemdegi eń baı tildiń biri ári biregeıi. «Bilimdiliktiń eń basty faktory – týǵan tilinde sóıleý men ony syılaýdan bastalady», depti Gegel. «Ana tilin shekarany qorǵaǵandaı qorǵaý kerek! (Petr Vıazemskıı). Alaıda, keıbir asyra silteýshiler sııaqty kóshe demokratııasymen emes, Elbasy óz Joldaýynda aıtqan qamqorlyq, naqty is arqyly qorǵaý kerek!
Prezıdent Joldaýynda aıtylǵandaı, ǵylymdy qarjylandyrý kólemi budan bylaı jalpy ishki ónimniń eń kem degende 3 paıyz deńgeıine deıin ulǵaıtylady. Súıinshi suraýǵa turarlyq jańalyq qoı bul! Ǵylym salalaryn álemdik standarttarǵa jaýap beretin joǵary deńgeıge jetkizbeı ınnovasııalyq-ındýstrııalyq baǵdarlamany damytý múmkin emes. Mirjaqyp Dýlatov kezinde bylaı dep jazdy: «Tirshilik – báseke jarys. Dúnıe – báıge úılestirýshi. Ozǵanǵa qaraı báıge beredi. Jarystyń aldy bolyp kelgen báıgeniń aldyn alady, ortasy bolyp kelgen ortasyn alady, sońynda qalǵan báıgeden tipti qur qalady. Osylaı bolǵan soń adamnan adam, jurttan jurt, ulttan ult ozsam deıdi. Ozǵannyń isi qaı orynda da bolsa, ústine túsip, qalǵannyń isin baspaqshy». Ǵasyr basynda aıtylǵan bul sóz, bul oı eskirgen joq. О́mirdegi báseke, jarys búgin tipti qyzyp tur. Al, osy álemdik jarysta ozýdyń kilti – ǵylym. Olaı bolsa, Elbasy óz Joldaýynda ýaqyt alǵa qoıǵan uly mindettiń birin tamyrshydaı tap basyp tur.
Bıylǵy – 2014 jylǵy Joldaýdyń 10 baǵytynda:
«Besinshi. Tıimdi jer naryǵy qurylady. Aýyl sharýashylyǵy jerleri budan bylaı tek ınvestısııa salý jáne ozyq tehnologııalardy endirý shartymen ǵana jalǵa beriledi, bul otandyq aýyl sharýashylyǵynyń básekege qabilettiligin arttyrady» delingen. Osy bir az ǵana sózde asa salmaqty oı, salıqaly saıasat jatyr. Álıhan Bókeıhanovtyń sózimen aıtsaq: «Memlekettiń negizgi arqa súıer tiregi – Jer. Ol bolmasa memleket bolmaq emes. Jer, jer jáne Jer. Jersiz Otan joq». Zamana órti Jerdi de órteı bastady. О́rtegeni emeı nemene baıshykeshter jerdi satyp alyp, ony ıgermeı qańtarýly atqa uqsatyp qoıdy. Úndisterdiń aqylman aǵasy Sıetl Dıývamısh 1885 jyly AQSh-tyń sol kezdegi prezıdenti Franklın Pıerske jazǵan hatynda bylaı depti: «Jer – adamnyń múlki emes, adam Jerdiń múlki. Jer – meniń halqyma, ıaǵnı bóbegine júregi eljireı emirenetin Ana!» Júrek tebirentetin bul sózder Jer-Ananyń qadir-qasıetin aıqyndap turǵan joq pa?! «Ýnesennye vetrom» («Jel aıdaǵan») romanynda aıtylǵandaı: «Jer! Bul jalǵanda sol úshin ǵana jantalasyp eńbektenýge, soǵysýǵa hám ólýge bolady, óıtkeni jer ǵana máńgilik».
Qara jerdi qadirlemegendi qarǵys atady. Alla taǵalanyń qaharyna ushyramaıyq desek Jer-Ananyń qasıetin uǵyp, kıesinen qorqyp, qadirine jeteıik. «Qolda barda altynnyń qadiri joq» degen sóz Jer-Anaǵa júrmeıdi. Jer-Anany qadirleýdi japon jurtynan úırengen jón. Prezıdent Joldaýynda aıtylǵan Jer-Ana jaıly tolǵaý osyndaı san taraý oıǵa jeteleıdi.
Prezıdenttiń halyqqa Joldaýynda aıtqan sóziniń bári mańyzdy. Onyń ár taraýy emes, ár sóıleminiń salmaqtylyǵy sonsha Joldaýdy taldaýǵa bir maqala az.
Eli – eńbekker, eri kemeńger eldiń Prezıdent aıtqandaı: «Damýy jedel, keleshegi kemel bolary» aıdan anyq. «Máńgilik El» alystaǵy qol jetpeıtin arman emes, jaqyn da jarqyn, uly da nurly bolashaq!
Sábıt DOSANOV,
jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty.
ALMATY.
