Sondaı-aq Qazaqstannyń táýelsizdik jyldaryndaǵy eldegi etnosaralyq, qoǵamdyq kelisim men jalpyulttyq birlikti qamtamasyz etý salasyndaǵy mańyzdy jetistikteri talqylandy.
Dóńgelek ústeldi ashqan Qoldanbaly etnosaıası zertteýler ınstıtýty dırektorynyń orynbasary Aıgúl Sádýaqasova Qazaqstan ustanǵan saıasattyń mańyzyna toqtaldy.
«Kópetnosty, azamattyq, mádenı, tildik bolmysymyz Qazaqstannyń birtutas halqynyń biregeı, erekshe kelbetin quraıtynyn túsinemiz. Azamattyq ulttyq biregeılikti qalyptastyrý sekildi prosesterdegi ózgerister týraly sóz qozǵalǵanda onyń bári birtutas halyqtyń, bir eldiń azamattary dep senimmen aıtamyz. Álemde bolyp jatqan jaǵdaılarǵa qaramastan, Qazaqstan halqynyń birligi – biz úshin mańyzdy faktor. Sondaı-aq Táýelsizdigimizdiń 30 jylynda qalyptasqan ál-aýqat pen jaǵdaıdy saqtaýdyń mańyzdy sharty», dedi ol.
Spıker sondaı-aq bıyl Qazaqstan úshin erekshe jyl ekenine atap ótti. «Egemendigimizdiń 30 jyldyǵyn atap ótemiz. Sonymen qatar osy ýaqytta jetken jetistikterimizdi saralap, aldaǵy jolda qandaı maqsattarymyz turǵandyǵyn eske salý oıymen jınalyp otyrmyz. Qazaqstan – erekshe el. Árdaıym biz osyny maqtanyshpen aıtamyz. Elimiz táýelsizdigin alǵannan beri birizdilik pen reformalar jolyn tańdap, onyń negizgi konstıtýsııalyq qaǵıdattaryn syrt qaldyrǵan emes», dedi A.Sádýaqasova.
Budan keıin sóz alǵandar eldegi tildik saıasattyń damýy jóninde sóz qozǵap, halyq birliginiń mańyzyna ekpin berdi. Májilis depýtaty Iýrıı Lı bilim berý júıesindegi úshtildiliktiń tıimdiligine toqtaldy.
«Konstıtýsııada barlyq azamat teń dep jazylǵan. Memlekettik jalpyǵa mindetti bilim berý standarttaryna júgine alamyz. Onda bilim berý prınsıpi úsh tildi ekeni anyq kórsetilgen. Áriptesterimniń kúndelikti ómirde qazaq tilin kóbirek qoldaný týraly aıtqandaryn qoldaımyn. Koreı etnosynda memlekettik tildi úırenýdiń tutas baǵdarlamasy júzege asyryldy. Konstıtýsııamyz barlyq azamatty tildik, mádenı jáne basqa da laýazymdaryna qaramastan qorǵaıdy», dedi Iýrıı
Lı.
Ol Qazaqstanda ultyna qaramastan, kez kelgen adamnyń bızneste de, memlekettik qyzmette de ilgerileýine múmkindik berilgendigin atap aıtty. Elimizde barlyq derlik etnostardyń ókilderi memlekettik bıliktiń túrli deńgeıinde eńbek etip, memlekettik tapsyrmalardy oryndaýǵa atsalysyp keledi. Buǵan qosa, memlekettik tilmen qatar, orys tili de barlyq jerde qoldanylady.
Spıker elimizdiń Konstıtýsııasynda qazaqstandyq etnostardyń tilin, mádenıeti men dástúrin damytýǵa barlyq jaǵdaı qarastyrylǵandyǵyna keńinen toqtaldy. Tiline, jynysyna, násiline jáne basqa da belgilerine baılanysty kez kelgen kemsitýshilikke tyıym salynǵandyǵyna nazar aýdardy. Elimizdiń bilim berý standarttary barlyq etnosqa ózderiniń mádenı-tildik qajettiligin qanaǵattandyrýǵa múmkindik beretinin basa aıtty.
«Til máselesi, ulttyq másele múldem kóterilip otyrǵan joq», dedi Iýrıı Lı.
«Lıtýanıka» qoǵamdyq uıymynyń tóraǵasy Vıtalıı Tvarıonas Qazaqstandaǵy etnosaralyq qatynastar týraly áńgimeledi. Onyń aıtýynsha, Qazaqstan halqy Assambleıasy Qazaqstandaǵy etnosaralyq qatynastardyń toleranttylyǵy men ál-aýqatyn qoldaý men nyǵaıtýda úlken ról atqarady.
«Táýelsizdiktiń 30 jylyndaǵy Qazaqstandaǵy etnosaralyq qatynastar turaqty dep aıta alamyz. Bul tarıhı muramen baılanysty. Sondaı-aq Úkimettiń jemisti jumysy. Qoǵamdyq qyzmet barysynda keń-baıtaq elimizdiń túkpir-túkpirine bardym. Elimizde 1000-nan astam etnomádenı birlestik bar, olar úshin óz ádet-ǵuryptary men dástúrlerin saqtaýǵa qolaıly jaǵdaılar jasalǵan. Mysaly, Dostyq úıleri jemisti jumys isteıdi. Sondaı-aq osyndaı qıyn kezeńde eriktiler qozǵalysy ózin jaqsy kórsetti. QHA janynda qaıyrymdylyq júıesi bar, ıaǵnı qazirgi jaǵdaıda bizdiń mesenattar kómekke muqtajdardyń barlyǵyna kómektesedi. Munyń bári bir nárseni kórsetý úshin emes, bári shyn júrekten jasalǵan», dedi Vıtalıı Tvarıonas.
Májilis depýtaty Natalıa Dementeva elimizdegi tildik ahýalǵa keńinen toqtaldy.
«Bizdiń bir ǵana Otanymyz bar. Ol – Qazaqstan. Elbasymyzdan bastaý alǵan basty qundylyq ultaralyq, etnosaralyq kelisimdi saqtap, ári qaraı kelesi urpaqqa jetkizý – mindetimiz. Ony joǵaltýǵa haqymyz joq. О́ıtkeni kelesi urpaqtyń aldynda jaýap beremiz.
Orys halqynyń ókili retinde eki halyqtyń, qazaq pen orystyń taǵdyry tarıhı turǵyda baıaǵydan-aq birge órilgendigin aıta alamyn. Ondaǵan jyldar boıy bizdiń taǵdyrymyz, ómirimiz, mádenıetimiz bir-birimen birigip ketti. Sondyqtan Qazaqstanda orystar nashar turady nemese olar qysym kórip jatyr deý – dáleldenbegen, daýryqpa sóz», dedi Májilis depýtaty.
Reseıde týǵanymen otbasylyq jaǵdaıǵa baılanysty ata-anasymen Jambyl oblysyna qonys aýdarǵan Vıktorııa Tregýbova elimizde tilge baılanysty kemsitýshilik joq ekenin aıtady. Tipti memlekettik tildi jetik bilgen ózge ult ókilderi qazaqtardyń arasynda óte abyroıly ekenine nazar aýdardy.
«Qazaq tilin, qazaqtyń salt-dástúrin bilgendikten, syılaǵandyqtan bolar, eshqashan qysym kórgen emespin. Kerisinshe, syılaıdy, qurmetteıdi, dáripteıdi, árqashan qoldaý kórsetedi. Sondyqtan aıtarym, qazaq tilin bilgeniń – sol ulttyń tilin, salt-dástúrin, halqyn syılaǵanyń. Jalpy, qazaq halqy árqashan da ózge ult ókilderine qonaqjaılyq tanytady. Áli kúnge deıin tilin bilmeseń de qamqorlyqpen qaraıdy. Qazaq tilin úırenemin deseńiz de esh qıyndyq joq. Barlyq jaǵdaı jasalǵan, mektepten bastap tegin kýrstar da bar. Nıeti bar adam memlekettik tildi úırenip alady», dedi Vıktorııa Tregýbova.
Is-sharaǵa qatysýshylar memlekettik tildi bilýdiń mańyzyn erekshe atap ótti. Sondaı-aq Qazaqstanda turatyn búkil etnos ókilderi Konstıtýsııa aıasynda qorǵalǵanyn taǵy bir márte eske saldy.
