Al myna sýrette ózderińiz kórip otyrǵan kúmis jamby osydan 3 366 jyl buryn Mysyr perǵaýyny Týtanhamonnyń saraıynda quıylǵan deıdi. Zertteýshilerdiń aıtýy boıynsha bul kúmis jamby óz zamanynda aqshanyń ornyna júrgen kórinedi. Sondyqtan da jamby erte dáýirde, Orta ǵasyrda baǵaly ekvıvalent retinde tanymal bolǵany jaıly derek bar.
Osy oraıda, kóshpendiler beıbit kúnderi jaýyngerlik saıys uıymdastyryp, mergenderdi altyn nemese kúmis jamby attyrý arqyly qabilet-qarymyn synaıtyn bolǵan. Bundaǵy basty maqsat: birinshiden, áskerı-jaýyngerlik daıyndyqty jetildirý bolsa, ekinshiden el arasyndaǵy mergenderdi (sadaqshylardy) anyqtap, olardy kótermeleý úshin qajet bolǵan, úshinshiden, synalǵan sadaqshylardan arnaıy top jasaqtap, soǵys kezinde kúshtik qurylym retinde paıdalanǵan.
Sóıtip, qazaqta «Jamby atý» deıtin dástúrli oıyn paıda bolǵan. Bul týraly batyrlyq dastandarda kóp aıtylady. Mysaly, Qobylandy batyr aı astyna tigilgen aq jambyny atyp alyp, aqysyna Qurtqa sulýdy alǵan.
Qazaq etnografııasynan jambynyń «Aıqabaq atý» degen túrin bilemiz. Aıqabaq jambydan aýyr, kólemi aı pishindes, som kúmisten quıylǵan buıym. «Aıqabaqty» uzyn syryqtyń basyna, mólsherli jerge ilip qoıady. Ony mergen sadaqshy attyń ústinde shaýyp kele jatyp dál atyp túsirýi kerek. Bul sadaqshylardyń eń joǵary deńgeıdegi jarysy. О́te úlken merekelerde ǵana oınalady. Atyp túsirgen mergen qymbat buıymdy ózi alady. Bir sózben aıtqanda, burynǵy kezde jaýyngerler ońaı mal tabý úshin mergen bolýy qajet edi.
