Qazaqstan • 30 Tamyz, 2021

Eń qymbat qundylyq – adam

182 ret kórsetildi

Konstıtýsııamyz birinshi babynan bastap negizgi qaǵıdat – qarapaıym adam quqyqtarynyń basymdyǵy jarııalanýdan bastalady: «Qazaqstan Respýblıkasy ózin demokratııalyq, zaıyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik memleket retinde ornyqtyrady, onyń eń qymbat qazynasy – adam jáne adamnyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary».

Iаǵnı memlekettiń eń qymbat qundy­ly­ǵy – adam. Demek memleket jáne memle­ket­tik organdar qarapaıym adam­nyń qu­qyq­tary úshin jumys isteýi ke­rek.

Osy qaǵıdattar Qazaqstan Res­pýb­lı­kasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev jarııalaǵan «Halyq únine qulaq asatyn memleket», «Ádil qoǵam men tıim­di memleket» tujyrymdamalarynda iske asyrylýda. Olar demokratııa, adam qu­qyqtary men bostandyqtarynyń ba­sym­dyǵy týraly, ıdeologııalyq jáne saıası sanalýandyq, barlyǵynyń zań men sot aldyndaǵy teńdigi týraly, ádil sot arqyly qorǵalý quqyǵy, kez kelgen negizder boıynsha kemsitýshilikke tyıym salý týraly, azamattyń memleketti bas­qa­rýdaǵy quqyǵy, saılaý jáne saılaný qu­qyǵy týraly, qoǵamdyq baqylaý, sybaı­las jemqorlyqqa qarsy kúres týraly kons­tıtýsııalyq prınsıpter men normalardy aıqyn kórsetedi.

­Bılik pen azamattyq qoǵamnyń ti­ke­­leı dıaloginiń mańyzdy ınstıtýty – Ult­tyq qoǵamdyq senim ke­ńesin (UQSK) qurý memlekettiń de­mokratııalyq qun­dy­lyqtarǵa, qu­qyq ústemdigi jáne adam qu­qyqtary qaǵı­dat­taryna baǵyttalǵan prog­ressıvti qadam jáne mańyzdy oqıǵa bol­dy. Naq osy alańda Memleket basshysy saıası reformalardyń mańyzdy ári qajetti paketterin atap ótti. Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń bastamalaryn iske asyrý aıasynda 17 zań, Prezıdenttiń úsh Jarlyǵy, mınıstrlikterdiń 28 buı­ry­ǵy men Úkimet qaýlylary qysqa merzim ishinde qabyldandy. Osynyń bar­ly­ǵy progressıvti demokratııalyq mem­leketti qurýǵa jáne eń bastysy Kons­tıtýsııa qa­ǵı­dattary men normalaryn iske asy­rý­ǵa baǵyt­talǵan.

Osyǵan oraı, respýblıkalyq zań kon­sýl­tanttary alqasynyń uıym­das­ty­rýymen «Bilikti zań kómegin alýǵa jáne sot arqyly qorǵalý quqyǵyna kons­tı­tý­sııa­lyq qaǵıdattardy iske asyrý» taqy­rybynda dóńgelek ústel ótti.

Respýblıkalyq alqa tóraǵasy, professor, zań ǵylymdarynyń kandıdaty Serik Aqylbaı Qazaqstan halqy referendýmda qoldanystaǵy Konstıtýsııaǵa daýys berý arqyly óz tańdaýyn jasa­ǵanyn atap ótti. Konstıtýsııanyń fı­lo­sofııasy onyń kiris­pesinde beınelengen, onda bizdiń álem­degi alǵa jyljýymyzdyń qundylyq baǵ­darlary naqty kórsetilgen: «Biz, ortaq tarıhı taǵdyr biriktirgen Qazaqstan halqy, baıyrǵy qazaq jerinde memlekettilik qura otyryp, ózimizdi erkindik, teńdik jáne tatýlyq murattaryna berilgen beı­­bitshil azamattyq qoǵam dep uǵyna oty­­ryp, dúnıejúzilik qoǵamdastyqta la­ıyq­ty oryn alýdy tileı otyryp, qazir­gi jáne bolashaq urpaqtar aldyndaǵy joǵary jaýapkershiligimizdi sezine otyryp, ózimizdiń egemendik quqyǵymyzdy negizge ala otyryp, osy Konstıtýsııany qabyldaımyz. Munyń tereń máni bar.

Men, zań ǵylymdarynyń doktory, professor retinde elimizdiń Kon­stıtýsııasy adam quqyqtary sala­syndaǵy barlyq ha­lyq­­aralyq stan­dart­qa, adam quqyqtary týraly Bıllge, Azamattyq jáne saıası quqyqtar týraly halyqaralyq paktige, Adam quqyqtary men negizgi bostan­dyq­taryn qorǵaý týraly Eýropalyq kon­ven­sııa­ǵa sáıkes keledi dep kórsetken bolatynmyn. Bul Eýropa Keńesiniń Venesııa komıssııasynyń sheshim­derinde aıtylǵan. Búgingi kúni adam quqyqtary týraly kon­s­tıtý­sııalyq normalardy iske asyrý, zańdar men zańǵa táýeldi aktilerdiń Kon­stı­týsııaǵa sáıkes kelýi, oǵan tıimdi kon­s­tıtýsııalyq baqylaý júzege asyrylýy úshin tolyqqandy jáne tıimdi zań jobalaý jumysy mańyzdy bolyp sanalady. Osy baǵyttaǵy úlken jumys áli alda».

Qazaqstan Zańgerler odaǵy Nur-Sultan qalalyq fılıalynyń tóraǵasy Serik Berkamalov Konstıtýsııanyń 13-baby – «árkim óz quqyqtary men bostandyqtaryn sot arqyly qor­ǵaýǵa quqyly jáne bilikti zań kómegin alýǵa quqyly» dep atap ótti. Zań konsýltanttarynyń bilikti zań kómegin kórsetýiniń memlekettik, qo­ǵam­dyq, qu­qyqtyq mańyzy bar, sebebi bul jeke azamattarǵa, uıymdarǵa jáne basqa da sýbektilerge qajet, sonymen qa­tar memlekettiń ózine de qajet. Ol son­­daı-aq biryńǵaı respýblıkalyq alqa jáne osy ınstıtýt pen atalǵan quqyq­tyq qatynastardy odan ári damytý týraly Konstıtýsııalyq Keńes sheshiminiń oryndylyǵyn atap kórsetti.

Nur-Sultan qalasynyń zań konsýltanttary palatasynyń tóraǵasy Ánýarbek Sqaqov zań kómegin qajet etetin adam­dar­dyń tobyn keńeıtý kerek ekenine jáne Pro bono kómegi muqtajdyǵyna nazar aýdardy. Sonymen qatar zańgerlerdi irikteýge qatań talaptar qoıý qajet, óıtkeni álem­de zańger elıtalyq jáne jaýapty maman­dyq­tar­dyń biri bolyp sanalady.

Dóńgelek ústelde kóterilgen máse­le­lerdi talqylaý elimizde jetispeıtin bi­lik­ti zań kómegin jetildirý qajettigin kór­setti. Oǵan elimizge tanymal zań­ger­ler, ǵy­lymı qyzmetkerler, ÚEU jáne BAQ ókilderi qatysty.

Qazirgi tańda Memleket basshysy júr­gizip jatqan barlyq reforma – demokra­tııa­landyrý, qoǵamdyq qatynastardy yryq­tandyrý, azamattarymyzdyń kons­tı­­tý­sııa­lyq quqyqtaryn qorǵaýdyń tıim­di­ligin arttyrý baǵytynda alǵa jyljý ekenin atap ótkenimiz jón.

 

Marat BAShIMOV,

Eýropalyq quqyq jáne adam quqyqtary saraptamalyq ınstıtýtynyń dırektory, zań ǵylymdarynyń doktory, professor

 

Sońǵy jańalyqtar

Ulttyq bolmysty bederlegen

Qoǵam • Keshe

Esimnen ketpes eki etıýd

Rýhanııat • Keshe

Besinshi element

О́ner • Keshe

Aqadyrdyń aqjoltaıy

Sport • Keshe

Qara qazanda qasıet bar

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar