99 jasqa qaraǵan shaǵynda dúnıeden ozǵan halqymyzdyń qazyna qarty, Sosıalıstik Eńbek Eri Baıan JANǴALOV ómiriniń ǵıbraty men ulaǵaty jaıly birer sóz
99 jasqa qaraǵan shaǵynda dúnıeden ozǵan halqymyzdyń qazyna qarty, Sosıalıstik Eńbek Eri Baıan JANǴALOV ómiriniń ǵıbraty men ulaǵaty jaıly birer sóz
Keıde kóńildi bir muń basatyny bar!
Janyńdy tumshalaǵan sol bir muń tumannyń arasynan kún sanap, araǵa jyldar salyp uzap bara jatqan óz ómirińniń qıly-qıly kezeńderiniń eles bolyp turyp alaryn da qaıtersiz?! Álde ózimiz ómir súrip júrgen sol bizdiń ómirimizdiń ózi eles pe eken?! О́tip jatyr bári de eles bolyp! Sol ómir elestiń áridegi. . . tipti, tym-tym áridegi tuńǵıyq tereńine úńiler bolsańyz, kúrsinerińiz jáne de bar. Kúrsinesiń! Kúrsinesiń de keýdeńnen jalyn bolyp shyqqan saǵynyshtyń aptabynan janyń jaı tappaı, shólirkegendeı kúıge túsesiń. Shólirkeı otyryp, óz ómirińdegi ardaqty da abzal bir jandardy oılaısyń. Qaıda eken? Qaıda ketti eken? Bilesiń ony da! Qaıda ekenin de, qaıda ketkenin de bilesiń! «О́ldi deýge bola ma aıtyńdarshy?!» degen Abaı hakimniń oıymen sabaqtasa otyryp, sol bir jandardy óz aýzyńmen «óldi» dep te aıta almaıtynyń da bolady eken.
Osy bir kóńil aýanymen men de jany jaz, ómiri ǵıbrat, júris-turysy ónege, sózi salıqaly, oıy kemel, peıili adal, nıeti taza, árdaıym tileýi de, tilegi de el ústindegi, aıtar ósıeti men berer batasy da janyńa qýat bolar qazyna qartym, abyzym, jaryqtyq Baıan aǵam Janǵalovty da «óldi deýge bola ma aıtyńdarshy?!» dep jer áleminen izdegendeı kúıge túsemin.
Saǵynyp júrmin. Erkelep barǵanymda, omyraýyn kúmis saqaly japqan qartymnyń keń qushaǵyn jaıyp, «aınalaıyn» dep baýyryna basar sátteri de ańsata beredi. Janyna otyrǵyzyp qoıyp, úı-ishińniń, bala-shaǵańnyń amandyǵyn surap, «jaraıdy eken, aman júrińder, jaqsy júrińder» degen bir aýyz sózimen boıyńa qýat beretin. «Jaqsy júrińder» degen bir aýyz sózimen jamandyqqa jolamańdar, adal eńbek etińder degen nıetin tanýshy edim.
Jeke áńgimelesken sátterimizde de, dastarqan basyndaǵy sózi men berer batasynda da, úlken bir jıyndarda sóıler sózinde de «shyraqtarym, sender bir tamasha kezeńde ómir súrip jatyrsyńdar. Myna táýelsizdik bizdiń mańdaıymyzǵa bitken baq qoı! Sonyń qadirin bilińder! Aınalaıyn, Nursultanym, qıynnan jol taýyp, Qazaqstandy álemge tanytyp kele jatyr ǵoı. Elbasyna kómektesińder! Elbasymen birge bolyńdar! Qazaqtyń baǵyna týǵan ul ǵoı ol!» dep aıtýdan bir jańylmaı ketken Baıan aǵamnyń osy bir sózderin endi kelip amanat pen ósıet esebinde qabyldaıtynymyz bar. «Osy shal osy bir sózin qaıda júrse de, qaıda sóılese de aıta beretin boldy-aý», degen talaı bir kúńkilbaılardy da estidik. Alaıda, abyz qart osy bir ósıetin aıtýdan jalyqqan da emes, jańylǵan da emes.
«Aınalaıyn, Nursultanym!» deı otyryp, Elbasynyń ár sóılegen sózderin mysalǵa keltirip, ne bolmasa baspasóz betterindegi sózderiniń astyn syzyp qoıyp, sol tóńirekte atalyq aqylyn, atalyq tileýqorlyǵyn bildirip otyrar Baıan Janǵalovtaı qarttar qazaq halqynyń asyl qazynasy, eldiń quty men bereke-birligin uıystyrýshy danagóıleri eken-aý! Ár áńgimesinde Elbasy Nursultan Nazarbaevty eń alǵash qalaı jolyqtyrǵanynyń ózin tamasha bir súıispenshilik kóńilmen aıtatyn da, «aınalaıyn, Nursultanym!» dep taǵy da sol súısinisin jasyra almaıtyn.
– Qazaqstan Kompartııasynyń kezekti bir sezine Kókshetaýdan shyǵyp Almatyǵa bara jatqan poıyzdyń biz otyrǵan vagonyna «Assalaýmaǵaleıkým, aǵalar!» dep Temirtaýdan mingen bir jas jigittiń osy sálem berisiniń ózinen áýelde tiksinip qaldyq. Ol kezde «Assalaýmaǵaleıkým» dep sálem berý qaıda?! Onyń ústine sezge bara jatqan óńkeı kommýnısterge bulaı sálem berý degendi qoıyp, bir-birimizben qazaqshalap baıqap sóılesetin zaman edi ǵoı ol, – dep Elbasy jaıly áńgimesin áriden taratar qartym sol sátte qyrandaı silkinip shyǵa keletin de, Nursultan Ábishuly Nazarbaevpen osy bir jol ústinde tuńǵysh kezdesýi men odan keıingi de san márte jolyǵyp, suhbattasqan sátterin erekshe bir jan tolǵanysymen áńgimeleıtin. Endi oılap otyrsam, Baıan aǵamnyń jan júreginde elge degen, Elbasyna degen úlken bir súıispenshiligi men qurmeti jatyr eken ǵoı. Elbasynyń tilekshisi bolýdy óz elińniń tilekshisi men tirekshisi bolý ekendigin óz basym osy Baıan aǵamnyń ǵıbratty ómiri men ulaǵatty sózderinen uǵynǵandaımyn.
О́z kezeginde Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń da halqymyzdyń osy bir qazyna qartyna degen kóńili men peıili de, yqylasy men qurmeti de aıryqsha boldy. Osy bir oıymyzdy ózimiz kýá bolǵan myna jaılardan tarqatyp kóreıik. 2004 jyldyń shilde aıynda Elbasy Nursultan Nazarbaev kıeli Kóksheniń Býrabaıyndaǵy Abylaı han alańyndaǵy eskertkishtiń ashylý saltanatyna qatysyp, ári-beriden tolǵaı tartyp, tereń sóz sóıledi.
– Biz búgin qazaq jeriniń jánnaty sanalatyn Kókshede, han Abylaıdyń ordasy tigilgen alańda taǵy bir ádemi eskertkishtiń ashylýyna kýá bolyp otyrmyz, – dep bastady óz sózin Elbasy. – Beıbitshil saıasatymyzdyń urpaqtan-urpaqqa keter belgisindeı kún arqalaǵan altyn qyran Kókshe jerinde kókke órlegen bıik tuǵyrǵa kóterildi. Bul eskertkish Abylaı babamyzdyń ult táýelsizdigi jolyndaǵy tynymsyz kúresine qoıylǵan búgingi urpaqtyń taǵzymy ispettes. Oǵan kelgen ár adam eńseli eldigimizdiń belgisindeı bolǵan shańyraqqa, bereke-birligimizdi beıneleıtin ýyqtarǵa, al ushar bıigindegi ult sımvolyna aınalǵan altyn qyranǵa qarap, biz úshin eń qymbat, eń bıik uǵym eldik, táýelsizdik, birlik ekenin umytpasyn! – degen Nursultan Nazarbaevtyń qazaq úshin qasıetti alańda aıtylǵan osy bir sózi kókeıimizde kúni búginge deıin ornyǵyp qaldy.
Elbasynyń osydan on jyl buryn, ıaǵnı 2004 jyly Kóksheniń bıiginde turyp aıtqan osy bir sózin búgingi Máńgilik El bolý ustanymymen qatar sóıleter bolsaq, biz áýelden maqsatty bıikterge bet alǵan el ekenimizdi ańdaımyz. 2014 jyldyń qańtar aıynyń 17-si kúni Astanadaǵy Táýelsizdik saraıynda Elbasynyń: «Máńgilik El – ata-babalarymyzdyń san myń jyldan bergi asyl armany. Ol arman – álem elderimen terezesi teń qatynas quryp, álem kartasynan oıyp turyp oryn alatyn Táýelsiz memleket ataný edi. Ol arman – turmysy baqýatty, tútini túzý ushqan, urpaǵy erteńine senimmen qaraıtyn baqytty El bolý edi. Biz armandardy aqıqatqa aınaldyrdyq. Máńgilik Eldiń irgetasyn qaladyq!» degeni Nursultan Nazarbaevtyń bizdi táýelsiz elden Máńgilik El bolý sııaqty uly muratqa jetelep te, bastap ta kele jatqandyǵy dep baǵalar edik.
Kókeıine osy bir uly murattar qonǵan Nursultan Nazarbaevty taǵy da qoldaǵysy keldi me eken, Abylaı alańyndaǵy osy saltanattaǵy sózinde Baıan aǵam: «Sizge rıza bolǵannan, Sizdiń saıasatyńyzdy qoldaý úshin toqsanǵa kelgen jasymda men de «Otan» (qazirgi «Nur Otan» – J.E.) partııasyna óttim. Abylaı hanǵa jasalǵan qurmetińiz keıin ózińizge de jasalsyn», – dep abyz qart ta batasyn berdi.
Sonan keıingi bir sát, 2011 jyly Astanada ótken el táýelsizdiginiń jıyrma jyldyǵyna arnalǵan saltanatqa Kóksheniń Zerendisinde jatqan qart Baıan Janǵalov ta shaqyrylǵan bolatyn, ári sóz sóıleýi de kerek. Elbasy óz baıandamasyn jasap bolǵannan keıin minberden tústi de, alqaly jıyn ótip jatqan Táýelsizdik saraıynyń eń aldyńǵy qatarynda otyrǵan Baıan aqsaqalǵa qaraı júrdi. Tyna qaldyq. Baıan aǵam da ornynan turyp, qushaǵyn jaıyp Elbasyǵa qarsy aıańdady. Sol bir qos qushaq aıqasqan sátti «Ulylyqpen qaýyshý» dep oıǵa túıip, keıin sony el gazeti «Egemen Qazaqstanǵa» (14 shilde, 2012 jyl) jazyp ta, aıtqan da bolatynmyn.
Zerendide turyp jatqan abyz qartqa soǵyp, sálem berý daǵdyly bir boryshymdaı bolǵany bar. Sondaı taǵy da bir suhbat qurǵanymyzda Baıan aǵamnyń: «Aınalaıyn, Nursultanym kisi syılaýdy biledi ǵoı! Qaı eldiń patshasy minberden túsip, toptyń ortasynda otyrǵan qartyna kelip sálem berer edi?! Bul – búkil elge ónege ǵoı! Bul – ulylyq qoı! Bul – danalyq qoı!» – dep Elbasynyń sol jolǵy sol bir qadamyn qarttyq júregimen tebirene aıtyp, tolǵanǵan Baıan aǵa Janǵalovtyń osy bir jan syry esten ketpeı, endi kelip janymdy árdaıym jylytyp turatyny da bar.
О́tken jyldyń 30 qańtarynda 99-ǵa qaraǵan shaǵynda dúnıeden ozǵan Baıan Janǵalovtyń qazasyna oraı Elbasy jedelhat joldap, qalyń elge, qarttyń otbasy men aǵaıyn-týystaryna kóńil aıtyp, óziniń osy bir abyz qartqa degen qurmetin de bildirgen bolatyn. Bul sol Baıan aǵam aıtyp otyratyn Elbasynyń búkil elge kórsetken ónegesi ǵoı!
Ár sanaǵa uǵarlyq sóz qaldyrý úshin de ózińniń tal boıyń men oıyń da, jan dúnıeń de taza bolýy kerek shyǵar áýeli! Sol boı men oı tazalyǵy biz izdep júrgen ımandylyq ta bolar, bálkim! Taǵy da sol boı men oı tazalyǵy shyǵar, abyz qartym Baıan aǵa Janǵalovtyń osy bir ımandylyǵy narttaı bolyp eki betinde, shýaq shashyp qos janarynda turýshy edi.
О́tken kúnniń bári saǵynysh. Bálkim, kúndegi kúıbeń tirshilikpen júrip biz adam balasy degenińiz myna ómirge ózimizdiń de saǵynysh bolyp kelip, saǵynysh bolyp keterimizdi de áli tolyq baǵamdaı almaı júrgen shyǵarmyz. О́tpeli ómirdiń kósh kerýenimen halqymyzdyń qazyna qarty Baıan aǵa Janǵalovtyń da máńgilikke attanyp kete barǵanyna da jyl boldy. Az jasaǵan joq. О́miriniń sońǵy sátine deıin eliniń ortasynda boldy. Sharshy toptyń aldyna shyǵyp sóz sóılep júrdi, eliniń tórinde otyrdy. Endi orny oısyrap tur. Ásirese, júrektegi orny! О́tpeli ómirden ótkenderdi biz de saǵynarmyz, bizdi de saǵynar áli talaılar!
Keıde kóńildi bir muń basatyny bar!. .
Jabal ERǴALIEV,
jazýshy, Qazaqstannyń
eńbek sińirgen qaıratkeri,
Parlament Senatynyń depýtaty.
