Suhbat • 08 Qyrkúıek, 2021

Talǵat Musabaev: Ǵarysh salasy – eldi damytatyn zamanaýı sala

459 ret kórsetildi

Táýelsizdik jyldaryndaǵy tabystarymyzdy sóz etkende Qazaqstannyń ǵaryshty ıgerý baǵytyndaǵy iri qadamdaryn aıtpaı óte almaımyz. Osy oraıda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen, tikeleı qoldaýymen júzege asyrylǵan ıgi isterdiń tutas tarıhy qalyptasty deýge bolady. Ásirese Elbasynyń qazaq ǵaryshkerleriniń ǵaryshqa attanýy­na keńinen jol ashqan eńbegin erekshe atap ótkimiz keledi. Sol azamattarymyzdyń biri – qazaqtan shyqqan ekinshi ǵaryshker, Parlament Senatynyń depýtaty Talǵat Musabaevpen Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵyn merekeleý aıasynda áńgimelesken edik.

– Talǵat Amankeldiuly, ǵaryshqa birneshe ret ushyp, qundy zertteý­ler júrgizip kelgenińiz málim. Sol sapar­laryńyz jaıly ne aıtasyz?

– 1961 jyly 12 sáýirde mektebimizde oqýshylardy saltanatty jıynǵa shaqyryp, «Jerden alǵashqy adam Iýrıı Gagarın ǵaryshqa ushty» degen tań­ǵa­larlyq jańa­lyq jarııalandy. Balalar sekirip, «Ala­qaı!», «Men de ǵaryshker bolamyn!» dep qýa­nyp jatqanda, ashyq aspanǵa qarap turyp, kútpegen jerden «Talǵat Musabaev – ǵa­ryshta!» dep aıqaılap jiberippin.

Alǵa qoıǵan maqsatyma jetý úshin avıa­sııalyq radıoınjener dıplomyn ıelen­dim. Azamattyq avıasııada ınjener re­tinde qyzmet etip, sonymen birge avıa­klýbta sporttyq avıasııamen shuǵyl­dan­dym. Joǵary pılotaj boıynsha KSRO sport sheberi deńgeıine, qazaq bala­sy ishin­de joǵary pılotaj boıynsha bi­rinshi KSRO chempıony dárejesine jet­tim. Keıin­nen azamattyq avıasııanyń ush­qy­shy qyz­metin atqardym. Sol kezeńde ushaq basqa­ryp júrip, ǵaryshker bolsam de­gen arma­nym­dy umytqan joqpyn. Uzaq ýaqyt irikteýd­en óttim. Bul jolda da aı­tar­lyqtaı qıyn­dyqtardy jeńýge týra keldi.

KSRO Ǵaryshkerlerdi daıarlaý orta­lyǵyna alǵashqy úndeýimdi 1981 jyly jazdym, biraq jaýap alǵan joqpyn. Tek 1986 jyly kóktemde Qazaqstan komsomolynyń birinshi hatshysy Serik Ábdirahmanov kezdesýge shaqyryp, «Ǵaryshqa ushqyńyz kele me?», dep suraq qoıdy. «Árıne, ol – meniń armanym», dep jaýap berdim. «Endeshe, bul máselege tike kiriseıik», dep ýáde berip, sózinde turdy. Sol jyldyń 7 mamyrynda meni Qazaqstan Kompartııasynyń birinshi hatshysy Dinmuhamed Ahmetuly Qonaev qabyldap, batasyn berip, Máskeýge qoldaý qaǵazyn joldady. Sol qoldaýdyń kómegimen men 1986 jyldyń aıaǵynda ǵaryshkerlerdi irikteý boıynsha aldyn ala medısınalyq tekserýden ótýge Máskeýge shaqyrtý aldym da, odan sátti óttim. Biraq Qazaqstan azamattyq avıasııa basqarmasy basshylyǵynyń teris ustanymyna baıla­nys­ty ǵaryshkerler jasaǵyna irikteýge iline almaı qalýym múmkin edi. Ǵarysh­k­erlerdi daıarlaý ortalyǵy meni kezekti medısınalyq komıssııaǵa shaqyrtý je­delhatyn jiberipti. Biraq ony alǵanym joq. Biraq maǵan bir jaǵdaı kómektesti. «Energııa» ǵylymı-óndiristik birlestigin­degi ǵaryshkerler qyzmetiniń bastyǵy, eki márte Keńes Odaǵynyń Batyry, ǵaryshker Aleksandr Aleksandrov úıime qońyraý shalyp: «Nelikten medısınalyq tekseristen ótýge kelmeısiz?», dep surady. Sonda Qazaq­stannyń joǵary basshylyǵyna júgin­besem, ǵaryshker bolý josparym oryn­dalmaı qalýy múmkin ekenin túsindim. Sóıtip, Qazaqstan Mınıstrler Keńesiniń Tóraǵasy Nursultan Nazarbaevqa barýǵa sheshim qabyldadym. Ol meni qabyldady. Kezdesýden keıin N.Nazarbaev ushqysh Musabaevty keńestik ǵaryshkerler jasa­ǵyna irikteý boıynsha medısınalyq komıssııadan ótý úshin Máskeýge issaparǵa jiberýge tapsyrma berdi.

Máskeýlik mamandar bir aı boıy meni tekserýden ótkizip, dárigerlik-saraptaý komıssııasy ǵaryshkerler jasaǵyna kirýge tolyq jaramdy degen qorytyndy jasady. 1988 jyly ótken Memlekettik me­dı­sı­nalyq komıssııaǵa usynys berdi. Ǵarysh­kerler jasaǵyna engizý týraly sońǵy sheshimdi Vedomstvoaralyq memlekettik komıssııa qabyldady. Eger komıssııa oty­rysy kezinde ǵaryshker Aleksandr Alek­sandrov taǵy da tikeleı telefon shalma­ǵan­da, maǵan kelgen shaqyrýdy basshy­lyq ja­syryp qalyp, qatysa almaı qalar edim. Ja­ratýshynyń sheksiz qudireti ǵana ma­ǵan Almatydan Vedomstvoaralyq memle­kettik komıssııanyń otyrysyna úlgerý­ge kómektesti. Men bul kúndi, ıaǵnı 1990 jylǵy 20 mamyrdy ózimniń naqty ǵarysh­tyq qyzmetimniń bastaýy dep sanaımyn.

Bir qyzyǵy, komıssııa otyrysynda ká­sibı jáne medısınalyq derekter bo­ıynsha eshqandaı suraq bolmady. Ǵaryshker ári komıssııa múshesi Valerıı Rıýmın: «Siz úshin respýblıkanyń úsh birinshi basshysy – Qonaev, Kolbın, Nazarbaev ótinish ber­genin nemen túsindiresiz?», degen bir ǵana suraq qoıdy.

Gagarın atyndaǵy Ǵaryshkerlerdi daıarlaý ortalyǵynda 4 jyldyq daıyndyqtan óttim. Daıyndyq 1991 jyldyń aıaǵynda, tuńǵysh qazaq ǵaryshkeri Toqtar Áýbá­kirovtiń ǵaryshqa ushyp kelgeninen keıin úzilip qala jazdady. Sebebi Ǵaryshkerlerdi daıarlaý ortalyǵynda maǵan: «Siz jınalyp, úıge qaıta berińiz. Qazaq ǵaryshqa ushty, baǵdarlamany oryndady, barlyǵy qanaǵattandyryldy», dep ashyq aıtty. Biraq Jaratýshy sátin salyp, ǵaryshker Alekseı Leonov pen Ǵaryshkerlerdi daıarlaý ortalyǵynyń bastyǵy Vladımır Shatalov meni qoldady. Toqtar Áýbákirov ǵaryshqa ushyp kelgennen keıin olar Prezıdent N.Nazarbaevpen birneshe ret kezdesip, maǵan múmkindik berý kerektigi týraly áńgime qozǵady. Prezıdent bul usy­nysty birden qoldady. Sóıtip, «Musabaev ǵaryshkerler jasaǵynda áskerı retinde qalady jáne qyzmet etý men ushýǵa daıyndalýdy jalǵastyrady» degen sheshim qabyldandy. Bul sheshimdi zańdastyrý úshin Qazaqstan Prezıdenti KSRO Qorǵanys mınıstri Iаzovqa zapastaǵy ofıser Musa­baevty áskerge shaqyrýdy surap hat jazdy. Sonymen, ǵaryshkerler jasaǵyna qo­sylǵanda men 41 jasta edim, sondyqtan 27 jastaǵy jas jigittermen salystyrǵanda ǵaryshqa ushýǵa múmkindigim az ekenin tú­sin­dim jáne tez ári sapaly da­ıyndalý ke­rektigin uqtym. Men kúndiz-túni jumys is­tep, jeke keste boıynsha daıyndaldym já­ne ǵaryshkerlerdiń negizgi toby úsh-tórt aıda tapsyrǵan pánder boıynsha emtıhandardy eki-úsh aptada «óte jaqsy» ba­ǵa­men tapsyrdym. 1993 jyldyń basynda barlyq emtıhandy tapsyrǵannan keıin men Qazaqstan Prezıdentine elimizdiń ǵarysh baǵdarlamasyn oryndaý úshin ekıpajǵa qo­sylýǵa tolyq daıyn ekenimdi baıandadym. Odan keıin bir jarym jyl boıy jos­parlanǵan ekıpaj quramynda ǵaryshqa ushý baǵdarlamasy boıynsha daıarlyqtan ótip, emtıhandardy úzdik baǵamen tapsyr­ǵannan keıin ǵana Memlekettik komıssııa meniń ǵaryshqa ushýym týraly sheshim qabyldady.

– Táýelsizdik alǵannan keıin Elbasy Nursultan Nazarbaev ǵarysh agenttigin qurý týraly sheshim qabyldady. Bul qadam qanshalyqty tıimdi boldy?

– Táýelsizdiktiń 30 jylynda Qazaqstan ǵaryshtyq qyzmetti damytý jolynda tórtinshi kezeńnen ótip jatqanyn aıta ketý kerek. Ǵaryshtyq qyzmetti damy­tý­daǵy bi­rin­shi kezeńdi Táýelsiz Qazaqstan 1991-2004 jyldary aıaqtady. Sol jyldary tek ǵarysh­tyq keńistikti zertteýge arnalǵan ǵyly­mı jumystar júrgizildi. Atap aıt­qanda, ǵylymı zertteý­ler astro­fızıka, jer ıonosferasy, jerdi qashyqtan zond­taý baǵyttarymen baılanysty edi. Osy ǵylymı zertteýlermen qatar, Toqtar Áýbá­kirov ǵaryshqa ushqanda (1991 jyly) jáne men úsh ret ǵaryshqa ushqanymda (1994, 1998, 2001), akademık О́.M.Sul­tan­ǵazınniń ǵylymı jetek­shiligimen ǵarysh­­tyq jaǵdaıda eksperıment­ter júrgi­zýge ar­nalǵan Qazaqstannyń tórt ǵaryshtyq ǵylymı baǵdarlamalary oryndaldy.

Ǵaryshtyq qyzmetti damytýdaǵy ekinshi kezeńdi táýelsiz Qazaqstan 2005-2007 jyldary ótkizdi. Ekinshi kezeńde ǵaryshtyq keńis­tikti zertteýmen qatar, ǵaryshtyq keńis­tikti paıdalaný jumystary bastaldy. Ǵarysh apparattaryn jobalaıtyn ar­naıy konstrýktorlyq-tehnologııalyq bıýro uıymdastyryldy. Ǵaryshtyq baılanys júıesin, jerdi qashyqtan zondtaý ǵaryshtyq júıesin, ǵaryshtyq ǵylymı zertteý júıesin, ǵaryshtyq apparattar ar­qyly navıgasııa júrgizý júıesin, ǵarysh ap­parattaryn jınaqtaý-synaý keshenin, «Báıterek» ǵaryshtyq zymyran júıesin jo­balaý jumystary bastaldy. Degenmen ǵa­ryshtyq qyzmetti damytý jumystary­nyń qarqyny óte tómen edi. О́ıtkeni mem­lekettik baǵdarlamany júzege asyryp otyr­ǵan Aeroǵarysh komıtetiniń quzyreti bundaı aýqymdy jáne jaýapty qyzmetti atqa­rýǵa jetkiliksiz boldy. Oǵan qosa, bir mınıstrlik quramynan ekinshi mınıstrlik quramyna birneshe ret aýysqanyna baılanysty strategııalyq baǵyty turaqty jáne anyq emes-tuǵyn.

Elbasy 2006 jyldyń jeltoqsan aıynda kútpegen jerden meni ózine shaqyryp, ǵaryshtyq qyzmetti damytý memlekettik baǵdarlamasyn oryndaý barysy jaıyndaǵy pi­kirimdi surady. Meni jyly júzben, kóńildi qarsy alyp, suraq qoıa bastady. Elimizdegi ǵaryshtyq qyzmetti damytý jumystarynyń barysy týraly oıymdy jasyrmaı, týra aıttym. Suraqtaryna jaýa­bymdy estigende Elbasynyń kóńili buzyla bastady. Maǵan kóptegen qosymsha naqty suraq qoıdy, josparlanǵan on mınýt ornyna áńgime bir jarym saǵatqa sozylyp ketti. Áńgimeniń sońynda Elbasy maǵan: «Ákel­gen baıandamańdy maǵan qaldyr», dedi.

Ǵaryshtyq qyzmetti damytýdaǵy úshin­shi, eń úlken, tıimdi jáne aýqymdy nátı­jege jetkizgen kezeń 2007-2014 jyldary ótti. Menimen bolǵan kezdesýden keıin kóp uzamaı, 2007 jyldyń naýryz aıynda Elbasy Ulttyq ǵarysh agenttigin (Qazǵaryshty) qurý jónindegi Jarlyqqa qol qoıyp, ony basqarýdy maǵan júktedi. Sodan bas­tap 2014 jylǵa deıin – jeti jarym jyl ishinde Qazaqstan ǵarysh salasyn jasaýda úlken ári kúrdeli joldan ótti. Sheteldik sarapshylardyń baǵalaýynsha, mundaı jetistikke jetý úshin damyǵan elder jıyrma jyldan astam qajyrly eńbek etken. Ulttyq ǵarysh agenttiginiń kún demeı, tún demeı jasaǵan jumysynyń nátıjesinde jeti jarym jylda elimizde zamanaýı ǵarysh­tyq ınfraqurylym jasaldy. Ǵarysh sala­synyń ǵylymı tehnologııalyq Ulttyq orta­lyǵy jáne arnaıy konstrýktorlyq-tehno­logııalyq bıýrosy uıymdastyrylyp, ǵarysh­tyq baılanys júıesi, jerdi qashyq­tan zondtaý ǵaryshtyq júıesi, ǵarysh­tyq apparattar arqyly navıgasııa júrgizý júıesi jasalyp, 2014 jyly iske qosyldy.

Ǵaryshtyq qyzmetti damytýdyń tór­tinshi kezeńi 2015 jyldan beri júzege asy­rylyp keledi. Bul kezeńde buǵan deıin iske qosylǵan ǵaryshtyq júıelerdi jáne ınfraqurylym nysandaryn el eko­no­mıkasynyń múddesine tıimdi paıdalanýǵa baǵyttalǵan jumystar júrgizilip jatyr.

– Táýelsizdiktiń 30 jylynda ǵarysh salasynda jetken jetistikterimizge toqtala ketseńiz...

– Eń bastysy – táýelsizdiktiń 30 jy­lyn­da strategııalyq máni óte zor memle­ket­tik másele – biliktiligi joǵary mamandar daıarlaý máselesi sheshildi. Osy maq­satta 80 jas maman toby qurylyp, olar úsh jyl merziminde Fransııa, Anglııa, Ger­manııa jáne Reseı kásiporyndarynda sol elderdegi áriptesterimen birlese jumys istep, óte qundy óndiristik tájirıbe jı­naq­tap keldi. Bul shara arzanǵa túsken joq, biraq oń nátıjesin berdi. Olar 2015 jyldan bastap óz kúshimen eki ǵarysh apparatyn jasap, 2018 jyldyń jeltoqsanynda ǵa­ryshqa ushyrdy. Birinshi apparat – ǵy­lymı zertteý, ekinshi apparat otandyq m­a­mandar ázirlegen tehnologııalardy synaqtan ótkizý maqsatynda jasalǵan. Eki ǵa­rysh apparaty ǵarysh jaǵdaıynda synaq­tan oıdaǵydaı ótip, qazir belgilegen qyzmetin atqaryp keledi. Oǵan qosa, ekinshi apparatqa qosymsha kommersııalyq qyzmet berilgen. Bul – ǵarysh apparatynyń sapasy josparlanǵan deńgeıden joǵary shyq­qanyna dálel. Qazirgi tańda ǵaryshtaǵy Qazaqstan apparattarynyń sany altaýǵa jetti. Sonyń ishindegi eki apparatty qazaq­standyq mamandar ózderi jobalap, ázirlep, bólshekterin jasap, qurastyryp, synaqtan ótkizip, ǵaryshqa ushyryp, iske qosty.

Sonymen qatar otandyq mamandar 2015 jyldan bastap óz kúshimen ulttyq ǵa­ryshtyq monıtorıng júıesin ázirledi. Bul júıe ǵarysh apparattary túsirgen jer­­diń sýretin qabyldap, óńdeýden ót­kizip, elimizdiń ulttyq qaýipsizdigi men eko­­­­no­mıka salalarynyń kúndelikti má­se­le­lerin sheshýge qajetti ǵaryshtyq aq­pa­rat­ty paıdalanýǵa yńǵaıly túrde usynady.

– Baıqońyr kosmodromyn Reseıdiń paıdalanýyna berý jónindegi sheshim jáne osy ǵarysh aılaǵynyń bolashaǵy jaıly pikirińizdi bilgimiz keledi.

– Baıqońyr – jer betindegi eń úlken ǵarysh aılaǵy, ol burynǵy KSRO-nyń ekono­mıkalyq jáne ǵylymı qýatty­lyǵy­nyń arqasynda jasalǵan óte úlken tehno­logııalyq, óndiristik jáne zymyran teh­nıkasyn synaýǵa arnalǵan keshen. KSRO taraǵanda keshendi ıgere alatyn bir ǵana memleket bar edi. Ol – Reseı, al Qazaq­stannyń ekonomıkalyq qýaty jáne mamandar sany jetkiliksiz bolatyn. Sondyqtan Qazaqstanǵa Baıqońyr aılaǵyn óz menshigi retinde saqtap qalý úshin Reseıdiń paıdalanýyna berýden basqa jol joq edi. Qazirgi jaǵdaıda Jer betinde 20-dan astam ǵarysh aılaǵy bar, olardyń sany kúnnen-kúnge ósip keledi. Onyń ústine, Reseı Qıyr Shyǵysta jańa ǵarysh aılaǵy qurylysyn júzege asyryp, óziniń jer serikterin sol jaqtan ushyryp jatyr. Osy sebepke baılanys­ty Baıqońyrdan raketa ushyrý sany qysqaryp, onyń múldem jabylý qaýpi týyndap tur. Ondaı jaǵdaıǵa jetkizbeý úshin Baıqońyrdyń nysandaryn zamannyń talabyna saı jańartý jobalary iske asyrylyp jatyr. Birinshi joba – Reseımen birlesip, «Báıterek» jańa ǵaryshtyq zymyran keshenin qurý. Ekinshi joba – Reseı jáne Birikken Arab Ámirlikterimen birlesip, eń alǵashqy iske qosylǵan Gagarın atyndaǵy zymyran ushyratyn keshendi jańǵyrtý. Osy eki úlken joba iske asyrylsa, Baıqońyr ǵarysh aılaǵy ekinshi ret ómirge keledi desek, artyq aıtqandyq emes.

– Reseı alda-jalda Baıqońyrdy Qazaq­stanǵa qaıtaryp berse, ony ózimiz bas­qa­ryp, el ıgiligine jaratýǵa áleýeti­miz jete me? Osy sala mamandaryn daıar­­laý jaıy qalaı?

– Baıqońyr ǵarysh aılaǵyn tolyq ózimiz basqarý úshin elimizde zymyran óndirisi qajet. Ondaı óndiristi jasaý úshin kóp qarajat pen kóp maman, ýaqyt qajet. Son­dyqtan bul máseleni sheshýdiń qazirgi jaǵ­daıdaǵy tıimdi joly – basqa eldermen bir­lesip ortaq jobany iske asyrý. Degen­men birlesken jobadaǵy Qazaqstannyń úlesi joǵary bolýǵa tıis, sonda ǵana biz Baıqońyrdyń taǵdyryn óz múddemizdiń paıdasyna sheshe alamyz.

Bul maqsatta mamandar daıarlaýǵa, olardyń sanyn kóbeıtý jumystaryna zor kóńil bólingen. Baıqońyrda salynyp jatqan «Báıterek» ǵaryshtyq zymyran kesheni sheńberinde bir top maman tikeleı daıarlyqtan ótip jatyr. Sonymen birge Aeroǵarysh komıtetiniń (qazirgi Qazǵaryshtyń) salalyq ǵylymı zertteý baǵdarlamalary sheńberinde otandyq zymyran ázirleý jumystary bastaldy. Bul ǵylymı ázirleý jumystary zymyran salasyndaǵy Qazaqstan mamandarynyń dengeıi men sanyn tez kóterip, basqa eldermen birlesip jasaıtyn jobalarda Qazaqstannyń múddesin tolyq qorǵaýǵa múmkindik beredi.

– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bıyl Ǵaryshkerler kúnine baılanysty quttyqtaý sózinde Qazaqstan ǵarysh salasyna den qoıýdy jalǵastyra beretinin aıtty. Osy oraıda, aldaǵy ýaqytta qandaı jumystar atqarylmaq?

– Memleket basshysynyń ǵarysh salasyna den qoıýdy jalǵastyra berý kerek deýine tolyq negiz bar. Táýelsizdiktiń 30 jylynda Elbasynyń tikeleı qol­daýymen elimizde ǵarysh salasynyń zaman­­aýı ınfraqurylymy jasaldy. Ǵarysh apparattaryn jınaqtaý men synaý ke­sheni Eýropanyń aldyńǵy qatarly kásip­oryndary deńgeıinde jasalǵan. Basqa TMD elderinde oǵan uqsas nysan joq. 

Qazirgi tańda Qazaqstan ǵarysh sala­­sy­nyń basty maqsaty – mol múmkindikti tolyq jáne tıimdi paıdalanyp, qol jetkizgen ǵarysh salasynyń damý qar­qynyn joǵaltpaı, ony ári qaraı ilgeriletý. Kelesi mindet – jasalǵan ǵaryshtyq júıelerdiń (baılanys júıeleri, jerdi qa­shyqtan zondtaý júıeleri, ǵaryshtyq apparattar arqyly navıgasııa júrgizý júıesi) qyzmetin ekonomıkaǵa tıimdi paıdalaný tehnologııalaryn ári qaraı damytý. Úshinshi maqsat – ǵaryshtyq apparattardy jáne olardy basqaratyn jerde ornalasqan keshenderdiń bólshekterin ázirleý, jobalaý jáne óndirý tehnologııalaryn ári qaraı damytý. Bul jumystardy oryndaýda negizgi róldi atqaratyndar – daıyndyǵy joǵary, tájirıbeli ári daǵdy jınaǵan bilikti mamandar. Ondaı mamandarsyz basqa sharalar qandaı bolǵanymen, nátıje bermeıdi. Sondyqtan alǵa qoıǵan maqsattarǵa jetý úshin eń basty másele – daıarlanǵan mamandardy joǵaltyp almaı, saqtap qalý qajet.

О́kinishke qaraı, keıingi kezde elimiz­diń ǵarysh salasyn qurýǵa birinshi kún­der­den qatysqan joǵary bilimi bar, táji­rıbıeli ári daǵdy jınaǵan bilikti mamandar basqa salalarǵa aýysyp, ketip jatqan jaǵdaılar kezdesedi. Munyń negizgi sebebi – josparlaǵan ǵaryshtyq jobalar men baǵdarlamalardyń ýaqtyly bastalmaýy. Mundaı jaǵdaı elimizdi óte úlken shyǵynǵa ákeletini anyq, óıtkeni mol qarajat jumsap daıarlaǵan mamandardyń ornyn toltyrý úshin taǵy da kóp qarjy ári on eki jyldan astam ýaqyt kerek.

Atap aıtsam, buǵan Ulttyq ǵarysh agenttigi jasaǵan tıimdi basqarý júıesiniń buzylýy, ǵarysh salasy basshylyǵynda aýyzbirshilik bolmaı, ózara aıtys-tartys oryn alýy teris áser etip otyr. Mysaly, jumys merzimi aıaqtalǵan ǵaryshtyq baılanys apparatyn, jerdi qashyqtan zondtaý apparattaryn aýystyrý jumystary ýaqtyly bastalmady. Sol sebepti arnaıy konstrýktorlyq-tehnologııalyq bıýro men ǵarysh apparattaryn jınaqtaý-synaý kesheniniń jumysy toqtap tur.  

Sonymen qatar bıýdjettik zańnama buzylyp, ǵaryshtyq ǵylymı baǵdarlamaǵa respýblıkanyń bıýdjetinen 2021 jylǵa bólingen qarjy áli paıdalanylǵan joq. Sonyń saldarynan jyl basynan beri ǵarysh salasynyń ǵalymdary jumyssyz, aılyqsyz otyr. Joǵary bilikti ǵalymdar basqa salalarǵa ketip jatyr. Muny Úki­met pen Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásip mınıstrligi mu­qııat qarap, tıisti sheshim qabyldaýǵa min­det­ti dep oılaımyn. Bilikti mamandardy saq­tap qalý máselesin shuǵyl sheshsek qana, jo­ǵaryda atalǵan maqsattarǵa jete alamyz.

– Halqymyz qazaq ǵaryshkerleriniń qatary tolyǵa túsýin kútetini anyq. Tórtinshi ǵaryshkerimiz kim bolatyny anyqtalǵan joq pa?

– Qazirgi tańda Reseı Ǵaryshkerler daıarlaý ortalyǵynda qazaq jigiti Muhtar Aımahanov Reseı azamaty retinde ǵaryshqa ushýǵa daıyndalyp júr.

– Áńgimeńizge rahmet.

 

Áńgimelesken

Abaı ASANKELDIULY,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Sal-seriniń sońy

Qazaqstan • Búgin, 21:30

Jazda lager jetispeıdi

Qoǵam • Búgin, 21:27

GGG – CANELO: Er kezegi úshke deıin...

Kásipqoı boks • Búgin, 21:19

Alash ardaqtysyn túrki álemi ulyqtady

Ahmet Baıtursynuly • Búgin, 21:09

Shabandoz taqym qysyp oqıtyn jyr

Ádebıet • Búgin, 21:08

Shavqat jeńiske jetti

Sport • Búgin, 21:05

Maǵjannyń qarasózderi

Ádebıet • Búgin, 21:05

Saf aýadaǵy serýen

Egemen Qazaqstan • Búgin, 21:02

Uqsas jańalyqtar