Tabıǵatty qorǵaý standarttary talqylanady

Osyǵan baılanysty elimizde turaqty damý baǵyty retinde ekologııalyq stan­darttaýdyń paıda bolǵany týraly aıtý­ǵa bolady.

Quqyq belgileıtin sıpattaǵy ko­deks­ke qaraǵanda, standarttar­da qorsh­aǵan ortaǵa tehnogendik jáne antropogen­dik áser etý salasynda kásiporyndar men uıymdarǵa qoıylatyn naqty, ǵyly­mı negiz­delgen talaptar qamtylady. Osy shekti ruqsat etilgen normalardyń buzylýy, tıisinshe, standartqa qaı­shy keledi jáne jalpy kásiporyn qyz­metine sáıkes kelmeıdi.

Qazaqstan Respýblıkasy álem­niń damyǵan ekonomıkalarynyń qa­taryna kirý úshin barlyq kúsh-jigerin jumsap keledi jáne bul máselede adam men tabıǵat arasynda jol beriletin shekaralardy naqty belgilemeı áreket etý múmkin emes.

Halyqaralyq standarttarǵa sáı­kes, óndiris pen servıstik qyzmet kór­setý qorshaǵan ortaǵa keri áserin tıgiz­beýi jáne halyqtyń den­saý­lyǵyna, ósim­dikter men janýarlar álemine qaýip tóndirmeýi úshin ónim­niń, kórsetiletin qyzmetterdiń sapasyn jáne ekologııalyq qaýipsizdikti basqarý ózara tyǵyz baılanysta júzege asyrylady.

Jańa Ekologııa kodeksin ázir­leý ke­zinde álemdik IJО́-niń shamamen 60%-ǵa jýyq úlesi bar 40-qa jýyq mem­le­ketti biriktiretin Eko­nomıkalyq yn­tymaqtastyq jáne damý uıymy elde­ri­niń táji­rı­besi negizge alyndy. EYDU el­­deri ekonomıkalyq máselelerdi eko­lo­gııalyq quraýyshtarmen bir jıyn­tyqta sheshedi, sondyqtan Qazaqstan osy prog­ressıvti kózqarasty toly­ǵymen bólisýge daıyn.

Ulttyq standarttaý josparyna re­­sýrs­­tardy únemdeý, ekoýyttylyq, ra­dıo­­aktıvti qaldyqtardy basqarý sala­syn­daǵy ulttyq standart­tar jáne osy­ǵan uqsas halyqaralyq jáne eýro­palyq standarttardyń talaptaryna negiz­delgen basqa da standarttar engizildi jáne praktıkalyq ázirleýge kelip tústi.

«Resýrs únemdeý. Quramynda synap bar qurylǵylar men aspaptardy qospaǵanda, elektr-tehnıkalyq jáne elektrondyq jabdyqtardyń qal­dyqtarymen búkil ómirlik sıkli kezeń­derinde jumys isteý. Qaýip­siz­dik talaptary» dep atala­tyn Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń standarty elektr jab­dyqtaryn qaýipsiz jı­naýǵa jáne kádege jaratýǵa qoıy­latyn talaptardy belgileıdi. Ká­dege jaratý barysynda ol kóbine quramynda ýytty zattar bar qal­dyqtarǵa aınalady, sondyqtan olardy óńdeýdegi basym baǵyt qaýipsiz kádege jaratý bolyp sanalady.

Radıoaktıvti qaldyqtardyń qor­shaǵan ortaǵa zııandy áserin boldyrmaý maqsatynda «Bıtýmdalǵan radıoaktıvti qaldyqtar. Jalpy tehnıkalyq talaptar» jáne «Se­menttelgen radıoaktıvti qaldyqtar. Jalpy tehnıkalyq ta­lap­tar» dep atalatyn standarttar ázir­lenýde. Mundaı qaldyqtardy baqy­laýsyz jınaýǵa bolmaıdy, olar alý, tasymaldaý jáne kómý boıynsha erekshe talaptardy qajet etedi jáne jańa standart osy salada erekshe ba­qylaýdy qamtamasyz etýge arnalǵan.

Ekologııa kodeksi aıasynda alǵash ret «Qaldyqtar. Sıpattamalary. Ekoýytty synaqtar júrgizý úshin qaldyqtardyń synaq úlgilerin da­ıyndaý» dep atalatyn standart ázir­lenýde. Standart qorshaǵan orta úshin qaldyqtardyń qaýipsizdik deńgeıin anyqtaýǵa jáne múmkin bolǵan jaǵdaıda qaldyqtardy utym­dy paıdalanýǵa múmkindik be­re­tin ekoýyttylyq kórsetkishin aıqyn­daýǵa baǵyttalǵan.

Eýropalyq standarttar negi­zin­de «Qaldyqtarǵa jáne qaıta óń­deýge ar­nalǵan mobıldik konteı­nerler», «Jyl­jymaly qoqys kon­teınerleri. 6-bólim: Qaýipsizdik pen gıgıena talaptary» dep atalatyn standarttar jasalýda. Osy standarttar, tıisinshe, qaldyqtardy jı­­naqtaý jáne suryptaý úshin qaýipsiz oryn bolýǵa tıisti qoqys jı­naǵyshtarǵa qoıylatyn talaptar­dy aıqyndaıdy, bul qorshaǵan orta­nyń sapasyna, eldi mekenderdiń sanıtarlyq jaı-kúıine, qala­la­rymyz ben aýyldarymyzdyń este­tıkalyq tartymdylyǵy men epı­demıologııalyq qaýipsizdigine eleýli áser etedi.

Ekologııalyq qaýipsizdik jó­nin­degi standarttardy ázir­leý tu­raqty damýdyń jáne qo­laı­­ly pers­pektıvalardyń ne­giz­gi qu­raýysh­ta­rynyń biri. Ekono­mı­ka­lyq qyz­met konteksindegi qorshaǵan ortany tıim­di basqarý qazirgi urpaqtyń ómir súrýine qolaıly jaǵdaılardy ǵana emes, sonymen birge tabıǵı re­sýrstardy utymdy paıdalanýdy jáne bolashaqqa saqtaýdy, energııa tıimdiligin arttyrýdy jáne bas­qa da ekologııalyq qaýipsizdik ele­mentterin qamtamasyz etedi.

«QazStandart» RMK joǵaryda atal­ǵan standarttardy ázirleý jónin­degi ýákiletti organy barlyq múd­deli taraptardy ázirlenetin qu­jat­tardy jarııa talqylaýǵa qa­ty­sýǵa shaqy­rady. Sarapshylyq qo­ǵam­das­tyqtyń, jurtshylyqtyń jáne osy taqy­rypqa beı-jaı qa­ra­maıtyndardyń bar­ly­ǵynyń bir­lesken kúsh-jigeri Qazaq­standa ekologııa menedjmentiniń mem­lekettik júıesin qurý jáne jalpy tıim­di ekosaıasatty iske asyrý kezinde úzdik pikir­ler men praktıkany eskerýge múm­kindik beredi.

Saltanat KÁRIBJANOVA,

Qazaqstan standarttaý

jáne metrologııa ınstıtýty

standarttaý departamentiniń basshysy