Ádebıet • 27 Qyrkúıek, 2021

Sherhannyń shamyrqanysy

551 ret kórsetildi

Qazaq bas­pa­só­ziniń arǵy-ber­gi tarıhyn túgel táp­sirlegende, onyń baı sheji­resin tutas baıan etkende esimderin atamaı ketpeıtin, ǵıbratty jolda­ryna soqpaı ót­peıtin tulǵalar bo­lady. Sondaı zańǵarlardyń qa­­tarynda biz ál­bette, Sherhan Mur­­tazany aıtar edik. Sherhan Mur­­taza degen­de bizdiń kóz al­dy­myzǵa aıbary­nan alyp taýlar yǵatyn, tegeýrini qara tasty qa­myr­­sha ılep jibererdeı naızaǵaı minez tulǵa kele qalady. Alashtyń arystan tulǵasy Álıhan Bókeıhannyń «Ultqa qyzmet etý bilimnen emes, minezden» degen sózin búginde ersili-qarsyly qoldana beretin boldyq qoı. Asylynda, mundaı kesek sózdi kez kelgen jerge joıdasyz jumsamasaq kerek edi.

Murtaza minezi – ult minezi. Sherhan bıik minberden aqıyq qyrandaı sańq ete qalǵanda, onyń daýsynan muqym qa­zaqtyń keýdesinde myńdaǵan jyl boıy aıtylmaı kelgen arzý estilgendeı el eleń ete qalatyn. Ol týraly estelikterge den qoıǵanda, tarıh taspasyna úńilgende Sherhan-bolmys únemi shıryǵyp sóıleıtinin, jazǵanda da jerine jetkizip, shegelep jazatynyn ańǵarar edik. Onyń namys naızaǵaıyndaı shart ketetin «shataq» minezi odan keıingi ustalatyn ár qa­lamǵa, sóılenetin ár sózge, mi­niletin ár minberge aıbar, ses, úlgi bolýy kerek. Sherhannyń shamyrqanysyn bylaı qoıǵanda, Sherhan únsizdiginiń ózi máslıhat tórin jep qoıa jazdar edi. Keıde adamǵa jekip urysqannan da aýyr jaza, úndemeı qoıý ǵoı.

«Arany ashylǵan qyran ne ańdy alady, ne ańshynyń ózin alady» degen jalǵyz aýyz sózden keıingi uzaq kidiris kóbimizdiń esimizde bolýy kerek. Ol kidiris jaı kidiris emes, sol kidiriske deıingi aıtylǵan sózden de sal­maqty, sol kidiristen keıin de aıtylatyn barlyq sózdiń júgin arqalap turatyn, kez kelgen adamnyń ıyǵy kótere almaıtyn, júıkesi shydas bermeıtin kidiris bolatyn. Odan ári qaraı «Osyǵan qatty mán berseńiz» delindi.

Iá, mundaı kidiristi tabany nyq turǵan tulǵa ǵana uzaq us­taı alady. Sondaı-aq Sher­han­nyń shamyrqanysy osyndaı kidiristerimen de ótimdi boldy.

Biz táýelsiz elimizdiń en tegin baılyǵynyń esh qadaǵalaýsyz, ustaǵannyń qolynda, tistegenniń aýzynda suraýsyz ketip jat­qanyn qansha jerde aıttyq eken? Áli de aıta berýimiz múmkin? Biraq Sherhannyń shıryǵyp kelip, sharbolattaı shoq shashyp tu­ryp aıtqan bir aýyz sózine kóbisiniń kópirik sózi astar bola almaı qaldy.

«Qazannan qaqpaq ketse, ıtten uıat ketedi» degen sóz sańq ete qaldy!.. Zal siltideı tynǵan. «Bizdiń jas memleketimizdiń qazyna-qaqpaǵy ashylǵan eken, sony uıaty ketkender talan-tarajǵa salyp jatyr», dep taǵy da kidirdi. Jaı kidirgen joq, jan-jaǵyn otty kózderimen bir sholyp alyp ári qaraı negizgi oılaryn sabaqtady.

Bylaı qarasańyz, baǵanaǵy aıtqan mátelimiz de, mynaý da árbirimiz aıtqan, ár kitapta júr­gen, arnaıy qoldanbasań tipti mańyzy joqtaı sóz bolýy da ǵajap emes. Alaıda ol Sherhan shamyrqanysynan estilgende, bas­qalardy bilmeımiz, parlament tóriniń tús-óńin aıtyp jet­kizý qıyn.

Han aıtqan sózdi qara da aıtady, aýzynyń dýasy joq deımiz be? Iá, Sher-Han aıtqanda ár sóz­ge jan, ár únsizdikke til bi­ter edi.

Sheraǵań shamyrqanysy ult­ty uıqysynan quralaıdyń sal­qynyndaı oıatyp turdy.

Sózimizdi Aqańsha, Aqseleý Seıdimbekshe túıindesek, ár sózine qaraýyl qoıyp sóıleıtin qazaqtyń alǵadaı arysy Sherhan Murtaza – qazaqtyń betti de berik minezi edi-aý!..

Sońǵy jańalyqtar

Elordadaǵy JEO-3 bıyl iske qosylady

Elorda • Búgin, 11:10

Almatyda epıdahýal kúrdelenip barady

Koronavırýs • Búgin, 11:00

«Omıkronnyń» bastapqy belgileri qandaı?

Koronavırýs • Búgin, 10:50

Dúısenbige arnalǵan aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 09:25

«Sary» aımaqta Túrkistan oblysy tur

Koronavırýs • Búgin, 09:10

Oıyn-saýyq ortalyqtary jumysyn toqtatty

Koronavırýs • Búgin, 09:00

Jetisýda juqpaly indettiń ekpini qatty

Koronavırýs • Búgin, 08:57

Koronavırýs qaıta kúsheıdi

Koronavırýs • Búgin, 08:54

Ońtaılysy – onlaın oqý

Aımaqtar • Búgin, 08:53

Qyzmet túrleriniń tizbesin keńeıtti

Ekonomıka • Búgin, 08:50

Sapa artpaıynsha, sýbsıdııa joq

Aımaqtar • Búgin, 08:45

Koronavırýs qaıta órshidi

Álem • Búgin, 08:42

Antıbıotıkti orynsyz qoldaný qaýipti

Medısına • Búgin, 08:35

Vırýs juqtyrý azaımaı tur

Koronavırýs • Búgin, 08:30

Asyǵys sheshim

Qazaqstan • Búgin, 08:15

Kómek kórsetiledi

Qoǵam • Búgin, 08:10

Qor strategııasy ázirlenedi

Qazaqstan • Búgin, 08:00

Uqsas jańalyqtar