Keshe Májilis úıinde memleket jáne qoǵam qaıratkeri, birinshi jáne ekinshi saılanǵan Qazaqstan Parlamenti Májilisiniń depýtaty bolǵan Qarataı Turysovtyń týǵanyna 80 jyl tolýyna arnalǵan «Eske alý saǵaty» bolyp ótti. Palata bastamashy bolǵan sharaǵa parlamentshilerden ózge memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, Q.Turysovtyń shákirtteri men jaqyn týystary jáne aǵamyzdyń asyl jary Áskergúl apaı qatysty.
Parlament úıinde mundaı eske alý sharalary jaıshylyqta ótkizile bermeıdi. Al bul eske alýdyń orny bólek. Elbasymen birge táýelsizdiktiń irgetasyn qalasqan abzal azamat árqashanda el jadynan óshpek emes. Saýytbek Abdrahmanovtyń qurastyrýymen shyqqan «Azamat» atty kitaptyń alǵysózinde de Memleket basshysy tulǵanyń tabıǵatyn tanytý úshin qazaqtyń «azamat» degen asyl sózin utymdy qoldanǵan. «Ol shyn máninde azamat edi. Qarataı Turysuly óziniń kásibı bıik óresimen, uıymdastyrýshylyq tamasha talantymen, elim degen, jerim degen perzenttik júregimen, qoǵamdyq belsendiligimen eldigimizdi eńseletken erlerdiń ortasynan oıyp turyp óz ornyn ıelendi, memleketimizdiń myǵymdanýyna isker basshy retinde de, ekonomıst-ǵalym retinde de, dara bitimdi depýtat retinde de erekshe eńbek sińirdi», deıdi Nursultan Ábishuly qadirli azamatymyz týraly.
Eske alýda qos palata tóraǵalary sóz alyp, asyl azamattyń eline etken eńbegin jan-jaqty baıandap berdi. Mol bilimi men erekshe qabiletiniń jáne batyl mineziniń arqasynda Qarataı Turysov 29 jasynan laýazymdy jumystarǵa aralasty, dedi Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın. Qaı jerde júrse de abyroıy asqaq azamat qurmetke bólendi. Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń hatshysy, Búkilodaqtyq kásipodaqtary Ortalyq keńesiniń hatshysy, eki ret Joǵarǵy Keńestiń depýtaty boldy. Keńestik kezeńde Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasynyń 42-sessııasynda Keńester Odaǵy atynan sóz alǵan qazaqtyń biri de Q.Turysov edi. Al elimiz táýelsizdik alǵannan keıingi kezeńde Qarataı aǵa Elbasynyń senimdi serikteriniń biri bolǵany belgili. Alǵashqy qıynshylyq kezeńderde Prezıdent senip tapsyrǵan óte jaýapty laýazymdy qyzmetterdi abyroımen atqara bilgen azamat ekeni de el jadynda. Jáne halqymyzǵa, elimizge qajetti kóptegen zańdardy qabyldaýǵa tikeleı yqpal etti. Olardyń barlyǵy búginge deıin elimizdiń órkendeýine qyzmet etip keledi deýge bolady.
Qarataı Turysov Májiliste 9 jyl boıy Qarjy jáne bıýdjet komıtetin basqaryp, memleket bıýdjetiniń eń qajetti salalarǵa jumsalýyna kóńil bólip, ásirese, áleýmettik jaǵdaıdy kóterýge erekshe nazar aýdardy. Qarataı Turysulynyń qoǵamdyq ómirge de belsene aralasyp, shyn mánindegi memleket jáne qoǵam qaıratkeri deńgeıine kóterilgendigi de sondyqtan, dedi Nurlan Zaırollauly.
Adamgershiligi bıik kishipeıil azamat, ózindik kózqarasy bar biregeı tulǵa, kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri, halqynyń ardaqty aqsaqaly, dep sózin bastaǵan Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev aıtýly tulǵanyń jarqyn beınesin osylaısha somdap berdi. Sondyqtan da qazaq zııaly qaýymynyń aıtýly ókili Qarataı Turysulynyń ómirbaıany qazaqstandyqtarǵa, ásirese, jastarǵa jaqsy úlgi-ónege bolýǵa tıis.
Senat Tóraǵasy sózine berik, isine myǵym, kásibı jáne uıymdastyrýshylyq qabiletimen daralanǵan abzal azamat retinde Qarataı Turysovty burynǵy Odaq elderindegi aǵa býyn ókilderi de umytpaǵanyn tiline tıek etti. Eńbekshilerdiń zańdy múddelerin qorǵaýǵa da belsendi aralasqandyqtan abzal azamattyń esimi kásipodaq qyzmetiniń shejiresinde máńgilikke qaldy. Búkilodaqtyq kásipodaqtyń Ortalyq keńesiniń hatshysy kezinde Qarataı Turysuly damýshy elder kásipodaqtarymen baılanysty jolǵa qoıyp, eńbekshilerdiń kókeıkesti máselelerin sheshýge belsene atsalysqany da málim. Qarataı Turysuly qarapaıym adamnyń muń-muqtajyn árdaıym bıik qoıatyn. О́mirlik tájirıbesi mol, kásibı deńgeıi óte joǵary, qoǵamnyń betalysyn tereń meńgergen Qarataı aǵamyz ózekti máselelerdi ońtaıly sheshýdiń joldaryn da jaqsy bildi. Onyń ómiriniń basty maqsaty – óz halqynyń tynys-tirshiligin jaqsarta túsý edi. Qarataı Turysuly talaby joǵary azamattarǵa qamqorlyq kórsetip, durys baǵytqa jol silteı bildi, dep eske aldy Qasym-Jomart Kemeluly. Bul rette Qarataı Turysovtyń ǵylymǵa da aıtarlyqtaı úles qosqan qaıratker – akademık, ǵylym doktory ekendigi atap kórsetildi.
Sonymen qatar, eske alý sharasynda Qarataı Turysovpen aralasqan, jaqyn bilisken azamattar da sóz aldy. Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Sergeı Dıachenko keńestik dáýirde Qıyr Shyǵysta Sahalındegi balyqshylardyń basyndaǵy jaǵdaıdy Qarataı Turysovtyń arnaıy komıssııany bastap baryp, máseleni sheshkenin ortaǵa saldy. Abzal aǵamyz ómirden talaı aýyr soqqylar alsa da, qıyndyqqa esh moıymaǵan jan.
Al Májilis depýtaty Qýanysh Sultanov Parlament shańyraǵynda memleketke eńbegi sińgen Qarataı Turysov syndy tulǵalardy ımandylyqpen, parasattylyqpen jáne adamı turǵydan eske alý utymdy dástúrdiń qalyptasyp kele jatqandyǵy degen turǵydaǵy oıymen bólisti. О́z esteliginde depýtat Joǵarǵy Keńeste oryn alǵan bir jaǵdaıdy sóz etip, jurtty bir dý kúldirip te aldy. Ol kez alǵashqy naryqtyq qarym-qatynastardyń ornaǵan kezi bolsa kerek. Minberge kóterilgen Qarataı aǵamyz naryqtyq qarym-qatynastardaǵy ekonomıkanyń turaqtylyǵy turǵysyndaǵy baıandamasyn 40 mınýt jasaǵan kórinedi. Baıandama aıaqtala salysymen bireý tura salyp: «Qarataı Turysuly, endi biz kapıtalıst bolamyz ba, al elimiz kapıtalızmge óte me?» dep suraq bergen ǵoı. Zal endi qansha ýaqyt túsindiredi eken dep qarap qalǵan. Sonda aǵamyz: «Men qaıdan bileıin», dep degbiri qashyp otyrǵan eldi bir dý kúldiripti.
Mine, osyndaı estelikterimen Senat depýtaty Aleksandr Savchenko men Májilistiń Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraıymy Gúljan Qaraqusova da bólisti.
Májiliste ótip otyrǵan bul eske alý sharasy ıgi dástúrge aınalyp jatsa, óte oryndy der edik. Mundaı shara aldyńǵy býynnyń elińe sińirgen eńbegin ashyp kórsete otyryp, keıingilerdi eline adal, halqyna qorǵan bolatyndaı etip tárbıeleýge negiz qalaıtyny aıtpasa da túsinikti. Urpaqtar sabaqtastyǵy turǵysynan qarasaq, bul sharanyń «úlkenge – qurmet, kishige – izet» qaǵıdasyn qalyptastyrýda ózindik tárbıelik sıpaty da bar ekeni kúmánsiz.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».
Parlament úıinde mundaı eske alý sharalary jaıshylyqta ótkizile bermeıdi. Al bul eske alýdyń orny bólek. Elbasymen birge táýelsizdiktiń irgetasyn qalasqan abzal azamat árqashanda el jadynan óshpek emes. Saýytbek Abdrahmanovtyń qurastyrýymen shyqqan «Azamat» atty kitaptyń alǵysózinde de Memleket basshysy tulǵanyń tabıǵatyn tanytý úshin qazaqtyń «azamat» degen asyl sózin utymdy qoldanǵan. «Ol shyn máninde azamat edi. Qarataı Turysuly óziniń kásibı bıik óresimen, uıymdastyrýshylyq tamasha talantymen, elim degen, jerim degen perzenttik júregimen, qoǵamdyq belsendiligimen eldigimizdi eńseletken erlerdiń ortasynan oıyp turyp óz ornyn ıelendi, memleketimizdiń myǵymdanýyna isker basshy retinde de, ekonomıst-ǵalym retinde de, dara bitimdi depýtat retinde de erekshe eńbek sińirdi», deıdi Nursultan Ábishuly qadirli azamatymyz týraly.
Eske alýda qos palata tóraǵalary sóz alyp, asyl azamattyń eline etken eńbegin jan-jaqty baıandap berdi. Mol bilimi men erekshe qabiletiniń jáne batyl mineziniń arqasynda Qarataı Turysov 29 jasynan laýazymdy jumystarǵa aralasty, dedi Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın. Qaı jerde júrse de abyroıy asqaq azamat qurmetke bólendi. Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń hatshysy, Búkilodaqtyq kásipodaqtary Ortalyq keńesiniń hatshysy, eki ret Joǵarǵy Keńestiń depýtaty boldy. Keńestik kezeńde Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasynyń 42-sessııasynda Keńester Odaǵy atynan sóz alǵan qazaqtyń biri de Q.Turysov edi. Al elimiz táýelsizdik alǵannan keıingi kezeńde Qarataı aǵa Elbasynyń senimdi serikteriniń biri bolǵany belgili. Alǵashqy qıynshylyq kezeńderde Prezıdent senip tapsyrǵan óte jaýapty laýazymdy qyzmetterdi abyroımen atqara bilgen azamat ekeni de el jadynda. Jáne halqymyzǵa, elimizge qajetti kóptegen zańdardy qabyldaýǵa tikeleı yqpal etti. Olardyń barlyǵy búginge deıin elimizdiń órkendeýine qyzmet etip keledi deýge bolady.
Qarataı Turysov Májiliste 9 jyl boıy Qarjy jáne bıýdjet komıtetin basqaryp, memleket bıýdjetiniń eń qajetti salalarǵa jumsalýyna kóńil bólip, ásirese, áleýmettik jaǵdaıdy kóterýge erekshe nazar aýdardy. Qarataı Turysulynyń qoǵamdyq ómirge de belsene aralasyp, shyn mánindegi memleket jáne qoǵam qaıratkeri deńgeıine kóterilgendigi de sondyqtan, dedi Nurlan Zaırollauly.
Adamgershiligi bıik kishipeıil azamat, ózindik kózqarasy bar biregeı tulǵa, kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri, halqynyń ardaqty aqsaqaly, dep sózin bastaǵan Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev aıtýly tulǵanyń jarqyn beınesin osylaısha somdap berdi. Sondyqtan da qazaq zııaly qaýymynyń aıtýly ókili Qarataı Turysulynyń ómirbaıany qazaqstandyqtarǵa, ásirese, jastarǵa jaqsy úlgi-ónege bolýǵa tıis.
Senat Tóraǵasy sózine berik, isine myǵym, kásibı jáne uıymdastyrýshylyq qabiletimen daralanǵan abzal azamat retinde Qarataı Turysovty burynǵy Odaq elderindegi aǵa býyn ókilderi de umytpaǵanyn tiline tıek etti. Eńbekshilerdiń zańdy múddelerin qorǵaýǵa da belsendi aralasqandyqtan abzal azamattyń esimi kásipodaq qyzmetiniń shejiresinde máńgilikke qaldy. Búkilodaqtyq kásipodaqtyń Ortalyq keńesiniń hatshysy kezinde Qarataı Turysuly damýshy elder kásipodaqtarymen baılanysty jolǵa qoıyp, eńbekshilerdiń kókeıkesti máselelerin sheshýge belsene atsalysqany da málim. Qarataı Turysuly qarapaıym adamnyń muń-muqtajyn árdaıym bıik qoıatyn. О́mirlik tájirıbesi mol, kásibı deńgeıi óte joǵary, qoǵamnyń betalysyn tereń meńgergen Qarataı aǵamyz ózekti máselelerdi ońtaıly sheshýdiń joldaryn da jaqsy bildi. Onyń ómiriniń basty maqsaty – óz halqynyń tynys-tirshiligin jaqsarta túsý edi. Qarataı Turysuly talaby joǵary azamattarǵa qamqorlyq kórsetip, durys baǵytqa jol silteı bildi, dep eske aldy Qasym-Jomart Kemeluly. Bul rette Qarataı Turysovtyń ǵylymǵa da aıtarlyqtaı úles qosqan qaıratker – akademık, ǵylym doktory ekendigi atap kórsetildi.
Sonymen qatar, eske alý sharasynda Qarataı Turysovpen aralasqan, jaqyn bilisken azamattar da sóz aldy. Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Sergeı Dıachenko keńestik dáýirde Qıyr Shyǵysta Sahalındegi balyqshylardyń basyndaǵy jaǵdaıdy Qarataı Turysovtyń arnaıy komıssııany bastap baryp, máseleni sheshkenin ortaǵa saldy. Abzal aǵamyz ómirden talaı aýyr soqqylar alsa da, qıyndyqqa esh moıymaǵan jan.
Al Májilis depýtaty Qýanysh Sultanov Parlament shańyraǵynda memleketke eńbegi sińgen Qarataı Turysov syndy tulǵalardy ımandylyqpen, parasattylyqpen jáne adamı turǵydan eske alý utymdy dástúrdiń qalyptasyp kele jatqandyǵy degen turǵydaǵy oıymen bólisti. О́z esteliginde depýtat Joǵarǵy Keńeste oryn alǵan bir jaǵdaıdy sóz etip, jurtty bir dý kúldirip te aldy. Ol kez alǵashqy naryqtyq qarym-qatynastardyń ornaǵan kezi bolsa kerek. Minberge kóterilgen Qarataı aǵamyz naryqtyq qarym-qatynastardaǵy ekonomıkanyń turaqtylyǵy turǵysyndaǵy baıandamasyn 40 mınýt jasaǵan kórinedi. Baıandama aıaqtala salysymen bireý tura salyp: «Qarataı Turysuly, endi biz kapıtalıst bolamyz ba, al elimiz kapıtalızmge óte me?» dep suraq bergen ǵoı. Zal endi qansha ýaqyt túsindiredi eken dep qarap qalǵan. Sonda aǵamyz: «Men qaıdan bileıin», dep degbiri qashyp otyrǵan eldi bir dý kúldiripti.
Mine, osyndaı estelikterimen Senat depýtaty Aleksandr Savchenko men Májilistiń Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraıymy Gúljan Qaraqusova da bólisti.
Májiliste ótip otyrǵan bul eske alý sharasy ıgi dástúrge aınalyp jatsa, óte oryndy der edik. Mundaı shara aldyńǵy býynnyń elińe sińirgen eńbegin ashyp kórsete otyryp, keıingilerdi eline adal, halqyna qorǵan bolatyndaı etip tárbıeleýge negiz qalaıtyny aıtpasa da túsinikti. Urpaqtar sabaqtastyǵy turǵysynan qarasaq, bul sharanyń «úlkenge – qurmet, kishige – izet» qaǵıdasyn qalyptastyrýda ózindik tárbıelik sıpaty da bar ekeni kúmánsiz.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».
