Álemdik tájirıbe eskerilýi tıis

Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlınniń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda Qylmystyq is júrgizý jáne Qylmystyq-atqarý kodeksteriniń jobasy qaraldy. Sondaı-aq, depýtattar Senattan kelgen Ońaltý jáne bankrottyqqa qatysty zań jobalaryna engizilgen ózgeristerge kelisimderin berdi. Qylmystyq is júrgizý kodeksi­niń jobasy ilespe túzetý­leri­men birinshi oqylymda ma­qul­dandy. Qosymsha baıandama­ ja­saǵan jumys tobynyń jetek­shi­si Ramazan Sárpekovtiń málim­deýinshe, zań jobasy boıynsha jumys tobynyń jıyrma bir oty­rysy ótkizilgen. Negizinen, Kodeks jobasynda qylmystyq qý­dalaýdy bastaý rásimin ońaılatý qarastyrylǵan. Atap aıtqanda, tergeý jáne anyqtaý organdarynyń azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn qorǵaıtyn is júrgizý áreketterin derbes qabyldaý jónindegi ókilettikteriniń aıasyn ta­ryltý, advokattyń sotqa deıingi is júrgizýden bastap qatysýyn keńeıtý kózdeledi. Budan basqa, «kinásin moıyn­daý týraly mámile» ınstıtýty engizilgen. Bul rette jasaǵan áre­keti úshin jazany tergeý organymen belsendi yntymaqtastyqqa almastyrýmen jeńildetý týraly kelisimge qol jetkizý normasy da bar. Sot isin júrgizý de ońaı­latylatyny belgili bolyp otyr. О́ıtkeni, úlken kólemdi tergeý men sot áreketterin júrgizýdiń qajeti bolmaı qalady. Zańdyq qujatta jedel-izdes­ti­rý is-sharalaryn (jasyryn tergeý áreketteri) júrgizý tártibin reglamentteý usynylady. Mundaı áreketterge prokýrordyń sanksııa berýi azamattardyń jeke ómi­rine qolsuǵylmaýshylyqtan qorǵaýǵa múmkindik beredi dep kú­tilýde. Jáne de sottyń sotqa deıingi is júrgizýdi baqylaýyn keńeıtý maqsatynda qylmystyq proses­ke tergeý sýdıasy ınstıtýty engiziledi. Onyń ókilettigine jekelegen tergeý áreketterine sanksııa berýden basqa, sotqa deıin­gi is júrgizý satysynda ta­rap­tardyń shaǵymdary men ótinish­hattaryn qaraýdy da en­gizý qarastyrylypty. Ásirese, qyl­mystyq jolmen jınalǵan tabystardy, onyń ishinde sot tóreliginen jasyrynyp júrgen adamdardyń osyndaı tabystaryn sot sheshimi negizinde memleket paıdasyna alýǵa múmkindik beretin normalar da bar. Jáne de palata «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir konstı­týsııalyq zańdaryna ózgerister engizý týraly» Qazaqstan Respýb­lıkasy Konstıtýsııalyq zańynyń jobasyn (birinshi oqylym) maquldady. Zań jobasy boıynsha «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly», «Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Parlamenti jáne onyń depýtattarynyń már­tebesi týraly», «Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń sot júıesi men sýdıalary mártebesi týraly konstıtýsııalyq zań jobalaryna túzetýler engizilý usynylǵan. Jalpy otyrysta, sonymen qatar, Qylmystyq-atqarý kodeksi jobasy da birinshi oqylymda qoldaý tapty. Zań jobasynyń mańyzdylyǵyna Májilis Tóraǵasy erekshe nazar aýdartty. Spıker Qylmystyq-atqarý kodeksiniń eń aldymen, qylmystyq zańnamany jetildirýge jáne qylmystyq jazany óteýdiń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalyp otyrǵanyn erekshe atady. Qylmystyq-atqarý kodeksiniń jańa redaksııasynda usynylyp otyrǵan tetikter qylmystyq jazalaýda ádilettiliktiń ústemdik qurýyn qamtamasyz etýge tıis. Alaıda, sottalǵandardyń da quqy aıaqasty etilmeýi kerek. Bul – álemdik tájirıbe. Sondyqtan, zań jobasyna ekinshi oqylymda dál osyndaı ońtaıly, úılesimdi tájirıbe turǵysynan qaraýymyz qajet, dedi Nurlan Zaırollauly. Jalpy, Kodeks jobasy boıynsha jazany oryndaý tetigi progressıvtik júıe boıynsha bostandyǵynan aıyrý men probasııalyq baqylaý tetigi úshin quqyqtyq negiz qalaýdy, sottalǵandarǵa qajetti áleýmettik, quqyqtyq jáne psıhologııalyq kómek kórsetýdi qarastyrady. Osy rette keshe palata Erkin saýda aımaǵy týraly shartty onyń taraptary men О́zbekstan Respýblıkasy arasynda qoldaný týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly zań jobasyn jumysqa alǵandyǵyn da aıta ketken jón. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».