О́rkenıet ótkenmen ólshenedi

«Qazaqstan-2050» Strategııasy – irgeli ister baǵdarlamasy

«Mádenıet – eń aldymen jádigerlik.

Ony urpaqtan-urpaqqa jetkizýshi – zııaly qaýym».

 Nursultan NAZARBAEV.

HHI ǵasyr. Ǵalymdar bul ǵa­syr­dy jahandaný dáýiri dep atap júr. Qoǵam úshin munyń zııa­ny kóp pe, paıdasy kóp pe degen­ge talaspaı-aq qoıalyq. Bir bile­tinimiz, jahandaný – erekshelikti túbegeıli joıatyn qubylys. Iá, ol álemdegi eń ulyq, eń myqty degen mádenıetti ǵana moıyndaıdy jáne de osyny búkil órkenıetke sińdirip baǵýǵa tyrysady. Sonymen, qazir kimniń má­de­nıeti ústem?! Kimniń ómir súrý salty jappaı úlgi retinde tany­lyp, adamzatqa tańylyp ja­tyr?! Batys jurty, alpaýyt elder ózderindegi mádenı bolmys­ty búkil elge túbegeıli engi­zýge peıildi. Sol úshin de, «Ame­rı­kandyq arman» nemese «Parıjdi kórip, ólip ketsem arman joq» degen támsildi taratyp-aq jatyr. Batysqa kirmeıtinderge ne qalady?! Qabyldaý, sol batyssha ǵumyr súrý me, álde ózindik erekshelikti saqtap qalý ári ózgege osy erekshelikti tanystyrý ma?! Mine, qazirgi tolǵandyrar máseleniń biri osyǵan kelip tire­lýde. Táýelsizdikke qol jetkizgen kúnnen bastap Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev árdaıym ulttyq mádenıetti jandandyrýǵa jiti kóńil bólip keledi. Osy maq­sat­tardy júzege asyrý úshin 2004 jyldan bastap «Mádenı mura» ulttyq jobasyn qabyldady. Mem­lekettik baǵdarlamanyń negiz­gi maqsaty san ǵasyrlyq ult­tyq qundylyqtarymyzdy, kóneden jetken arheologııalyq, etnografııalyq, tarıhı-mádenı, rýhanı jáne materıaldyq jaý­har­larymyzdy jınaqtap, zerttep-zerdeleýdi, óskeleń urpaqtyń sanasyna sińdirýdi, ǵasyrlar boıy babalar ańsaǵan Táýelsizdiktiń qadir-qasıetin ár adamnyń ba­ǵalaı bilýin qamtamasyz etý edi. El Prezıdenti N.Á. Nazarbaev bıylǵy Qazaqstan halqyna Jol­daýynda «Men Máńgilik El uǵymyn ultymyzdyń uly baǵ­da­ry – «Qazaqstan-2050» Stra­te­gııa­synyń túp qazyǵy etip aldym. Táýelsizdikke qol jetkizgennen góri ony ustap turý áldeqaıda qıyn. Bul – álem keńistiginde ǵu­myr keshken talaı halyqtyń basynan ótken tarıhı shyndyq. О́zara alaýyzdyq pen jan-jaqqa tartqan berekesizdik talaı eldiń taǵdyryn qurdymǵa jibergen. Tirshilik tezine tótep bere almaı, jer betinen ult retinde joıylyp ketken elder qanshama. Biz ózgeniń qateliginen, ótkenniń taǵylymynan sabaq ala bilýge tıispiz. Ol sabaqtyń túıini bireý ǵana – Máńgilik El bolý bizdiń óz qolymyzda. Bul úshin ózimizdi únemi qamshylap, udaıy alǵa umty­lýymyz kerek. Baılyǵymyz da, ba­qy­tymyz da bolǵan Máń­gilik Táý­el­sizdigimizdi kózdiń qara­shy­ǵyndaı saqtaı bilýimiz kerek», dep mun­daı jetistiktiń ońaı jol­men kel­megenin, muny ustap turý odan da qymbatqa túsetinin aıtyp ótti. Táýelsizdiktiń arqasynda Sary­arqanyń saıyn dalasynda ásem qala elordamyz – Astana boı kóterdi. Az ǵana ýaqyt ótse de Qazaqstannyń jańa kelbetin qalyptastyrǵan Astana talaı tarıhı oqıǵalardyń kýágeri bolyp úlgerdi. EQYU sammıti, 7-shi qysqy Azıada oıyndary tarıh bet­terinde elordanyń atymen ja­zylyp qaldy. Endigi jerde Qazaqstan, onyń ishinde Otany­myzdyń júregi sanalatyn shahar úshin taǵy bir syn saǵaty týyp turǵany belgili. Ol 2017 jyly ótetin halyqaralyq «EKSPO» kór­mesi. Elimizdiń ótkeni men búginin aıshyqtaıtyn Ulttyq mýzeıdi ashý ıdeıasy da 2011 jyly Elbasy tapsyrmasymen qolǵa alynǵany málim. Mundaı dúnıejúzilik dúbirli sátterde elimizdi tórtkúl dúnıege pash etetin ulttyq mý­zeı­diń elordada boı kóterýi óte qýan­tarlyq jaǵdaı. Sáýleti men sáni kelisken ǵajap ǵımarat syrt­taı qaraǵan adamnyń nazaryn aýdartpaı qoımaıdy. Búgin­de mýzeıdi ashýǵa ázirlik jumys­tary aıaqtalýǵa jaqyn. Ulttyq qundylyqtardy zamanaýı ja­ńa sapada usyný úshin qajet múm­kindiktiń bári jasalǵan. Mýzeı jańa tehnologııalar­men jabdyqtalǵan, Qazaq eliniń arǵy-bergi tarıhyn túgel der­lik qamtyǵan halyqaralyq dáre­je­degi mańyzy zor iri mádenı oshaq bolǵaly tur. Onyń ózindik erek­shelikteri joq emes. Mysal úshin aıtatyn bolsaq, birinshiden, munda qazirgi zamannyń joǵary tehnologııalary qoldanylatyn bolady. Olar jádigerlerdiń erek­sheligi men aıryqsha tarıhı or­nyn halyqqa naqty derek, dáıek­termen tanystyrýǵa qurylǵan. Kóne zaman men orta ǵasyrlar mu­rasy tabıǵı úılesimdilikpen jańǵyratyn bolady. Ekinshiden, etnografııa, ulttyq qoldanbaly óner, músin, kórkemsýret, kes­kin­deme týyndylary tarıh pen qazirgi zamanǵy talǵamǵa saı sabaqtasyp, birtutas rýha­nı dúnıege aınalady. Kire beristen tórge deıin saltanat pen rásim sı­paty aıqyndala túsedi. Úshin­shiden, munda mádenıet pen ǵylymnyń, memleketshil sana men eldik tálim-tárbıeniń, otan­shyldyq pen jasampazdyq rýhy­nyń bir arnaǵa toǵysatyny úlken mereı. Úkimettiń «Ulttyq mýzeı qo­ryn qurý týraly» erejesinde: «...Ulttyq mýzeı qorynyń qazy­na­laryn saqtap, eseleı túsý – búkil­­halyqtyq is, memlekettik organ­­dardyń, mekemeler men kásip­­oryndardyń, uıymdar men qoǵam­­dyq birlestikterdiń, barlyq laýazymdy adamdardyń mindeti, Qazaq­stan Respýblıkasynyń árbir azamatynyń boryshy» dep kór­se­tilgen bolatyn. Qazaq halqynyń qıyn-qystaý kezeńderdi basynan ótkergen tarıhı taǵylymy, mádenı murasy, ǵylymy men óneri jáne búgingi damý qarqyny san qyrly ekeni belgili. Búgingi kúni Ulttyq mý­zeı­di ashý jumystaryna elimiz­diń kóptegen azamattary ju­dy­ryqtaı jumylyp atsalysýda. Qazaqtyń darqan dalasynyń ár aımaǵy ózindik mádenı erek­she­likke baı ekenin aıqyn baǵam­da­tý maqsatynda mýzeıge eli­miz­diń túrli óńiri tarıhı jádiger­ler usynýda. Sonymen qatar, aımaqtardaǵy túrli sa­la ǵa­lymdary da tarıhymyz ben mádenıetimizdiń aıshyqty kóri­nis­teri týraly málimetter jınaq­taý isine qol ushyn berýde. Mý­zeılermen qatar, ýnıversı­tet­ter, ǵylymı ınstıtýttar, orta­lyqtar men ár deńgeıdegi oblys­tyq basqarmalar, jekelegen bu­qa­ralyq aqparat quraldary mýzeı ekspozısııasyna qatysty máli­metter qoryn saralap, jınaqtaý jumystaryna belsene qatysýda. Mundaı jalpy ulttyq me­reı­li jobany júzege asyrýda mý­zeı mamandary aıtarlyqtaı jumystar atqaryp jatyr. Olar aımaqtardy aralap materıaldar jınaýda qyrýar is tyndyrdy. Oblystyq ólketaný mýzeılerimen tyǵyz baılanys ornatylýda. О́ńirlerge sapar kezinde tarıhı jádigerlermen qatar, táýelsizdik jyldaryndaǵy el jetistikteriniń aıǵaqtaryn, ekonomıkalyq jetis­­tikterin baıandaıtyn beıne já­ne foto materıaldardyń edáýir qory jınaqtaldy. Aı­ta kete­tin taǵy bir jaıt, Elba­sy­nyń «Qazaqstan-2050» Strate­gııalyq baǵdarlamasynyń barysyn­da atqarylyp jatqan jumys­tar­dyń jetistikteri týraly málimet­termen de mýzeı qory tolyǵýda. Mýzeıdiń ekspozısııalyq zaldaryn bezendirý jumystaryna koreıalyq kompanııamen birge eli­mizdiń tanymal mýzeı mamandary, ataqty ǵalymdar qam­tyl­ǵan. Olar búgingi tańda álem­dik sońǵy tehnologııalarmen ja­saqtaý jumystarymen aınalysýda. Mýzeıdegi mamandar ulan-ǵaıyr atyrapta kóshpelilik pen otyryqshy órkenıetterdiń dánekeri sanalatyn, kóne zamannan beri tirshilik kózine aınalǵan keń-baıtaq qazaq dalasynyń kere­metterin, tarıhı murasyn, rýhanı jáne materıaldyq mádenı, tabıǵı baılyqtaryn ǵylymı negizde qoldanýǵa bar kúshterin salýda. Qala órkenıeti men kóshpeliler órkenıetiniń únqatysý alańy sanalǵan Uly Qazaq dalasynyń sarqylmas qazynasy qashannan mádenı murasy bolyp kelgeni málim. Ulttyq muralarymyzdy búkil álemge pash etetin Ulttyq mýzeıdiń aldaǵy arqalar júgi Alataýdaı asqar ekenin bilemiz. Osy maqsattaǵy is-sharalardy judyryqtaı jumylyp atqarsaq, bul joba Elbasymyzdyń «Qa­zaq­stan joly – 2050: bir múdde, bir maqsat, bir bolashaq» Jol­daýyndaǵy «elimizdiń temirqazyǵy sanalatyn – Máńgilik El» ıdeıasyn júzege asyrýdaǵy qadamdardyń biri bolyp qalary sózsiz. Talǵat ABYLQASYMOV, Ulttyq mýzeıdiń aqparattyq tehnologııalar jáne baspa jumysy sektorynyń basshysy. ASTANA.