Birinshiden, búkilálemdik keńes erler men áıelderdiń, qyzdar men uldardyń armany men úmiti uqsas ekenin kórsetti. Adamdar medısınalyq qyzmet, sanıtarııa men bilimge qoljetimdilik artsa dep armandaıdy. Olar pandemııadan meılinshe kóp zardap shekken adamdar men kedeılikte turatyn halyqqa qoldaý kórsetilgenin qalaıdy. Respondentterdiń kóbi klımattyń ózgerýi men bıoalýandylyqtyń joıylýy máselesine alańdaıdy. Jıynǵa qatysýshylardyń 90 paıyzy qazirgi máselelerdi sheshý úshin ǵalamdyq yntymaqtastyq keregin aıtsa, kóbi pandemııa búkilálemdik áriptestiktiń mańyzyn arttyra tústi dep esepteıdi. Ásirese, búkil álem jastarynyń halyqaralyq áriptestikti nyǵaıtýǵa múddeli ekeni erekshe úmit syılaıdy.
Byltyrǵy keńes álem elderin áreketke kóshýge shaqyrǵan jıyn boldy. BUU-nyń Bas hatshysy Antonıý Gýtterısh bir jyl buryn uıymǵa múshe memleketterdiń basshylary qabyldaǵan, BUU75 saıası deklarasııasyna negizdelgen «Bizdiń ortaq kún tártibimiz» dep atalatyn is-qımyl josparyn jarııalady. Jańa kún tártibinde búgingi jáne erteńgi máselelerdi sheshý jospary qamtylǵan.
Sátsizdikke ushyraý qaýpin serpiliske múmkindik dep qabyldaǵan jón. Mine, sondyqtan da memleketterimiz Bas hatshynyń BUU-nyń kún tártibine engen maqsattarǵa qol jetkizý jolyndaǵy is-qımyldaryna barynsha qoldaý kórsetýi kerek.
COVID-19 pandemııasyna qarsy ǵalamdyq kúres áli aıaqtalǵan joq. Pandemııa bizdiń ózara baılanysty ári bir-birine táýeldi álemde turyp jatqanymyzdy túsindirdi. Keıingi birneshe aıda aptap ystyqtan, sý tasqyny men orman órtinen óte kóp adam zardap shekti. Bul klımattyń ózgerýi adamzatqa úlken qaýip tóndiretin másele ekenin dáleldedi.
BUU – halyqaralyq júıeniń júregi. 76 jyl buryn álem elderi bir ústel basyna jınalyp, halyqaralyq máselelerdi sheshýde ǵalamdyq áriptestik ornatý úshin arnaıy uıym qurdy. Bul uıymnyń qansha másele men kemshilikke qaramastan, áli kúnge jumys istep kele jatqany tańǵaldyrmaı qoımaıdy. BUU beıbit ári turaqty bolashaqqa bastaıtyn jol básekeden emes, áriptestikten turatynyn kórsetti.
Degenmen, halyqaralyq uıymdar qarjy daǵdarysy, pandemııa, terrorızm, qylmystyq jeliler, muhıtqa tóngen qaýip jáne klımattyń ózgerýi sııaqty qıyndyqtardy eńserýge emes, birinshi kezekte memleketaralyq máselelerdi sheshý úshin qurylǵan. Sondyqtan kópjaqty ınstıtýttarymyzdy jańǵyrtýdan ótkizip, olardy urpaqtar arasyndaǵy jáne ǵalamdyq máselelerdi sheshýge beıimdeýimiz kerek.
BUU-ny qurǵan tulǵalardyń kezi men qazirgi álem arasyndaǵy aıyrmashylyqty baıqap, byltyr Qaýipsizdik keńesin reformalaý týraly pikirtalas bastap, Bas Assambleıa jumysyn qaıta jandandyryp, ekonomıkalyq jáne áleýmettik saıasatty nyǵaıtý týraly sheshimge keldik. 2020 jyly 10 qarashada Madrıdte qol qoıǵan birlesken málimdememizge sáıkes, kópjaqtylyqty nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan ortaq maqsattarǵa qol jetkizý úshin úsh salaǵa aıryqsha kóńil bólý kerek dep sanaımyz.
Birinshiden, bizge halyqaralyq áriptestikti qoldaıtynymyzdy rastaý qajet. Jergilikti jerlerdegi jaǵdaıdy ózgertý úshin kópjaqty uıymdardyń qarjysy men quzyreti bolýy kerek. BUU, óńirlik uıymdar men halyqaralyq qarjy qurylymdarynyń arasyndaǵy saıası jáne operatıvti deńgeıdegi áriptestik jaqsarýǵa tıis. Jastarǵa, azamattyq qoǵamǵa, jeke sektorǵa jáne akademııalyq ortaǵa kelissózder ústelinen oryn berý úshin kópjaqty júıe áldeqaıda ashyq ári ınklıýzıvti bolǵany jón.
Biz osynyń bárin tájirıbege engizip jatyrmyz. Bıyl Bas Assambleıa jumysynyń aıasynda «Beıbit, ádil jáne ınklıýzıvti qoǵamdy izdeýshiler» bastamasymen birge «BUU-nyń ortaq kún tártibinde kórsetilgen maqsattardy júzege asyrý: teńdik pen ıntegrasııaǵa qol jetkizý jolyndaǵy is-qımyldar» dep atalatyn vırtýaldy shara ótkizdik.
Ekinshiden, biz Bas hatshynyń kedeılik pen teńsizdikke qarsy áleýetimizdi nyǵaıtýǵa arnalǵan baǵdarlamasy boıynsha áreket etip, ınklıýzııa, teńdik pen ádildikke jol ashyp, klımattyq daǵdarys pen bıoalýandylyqtyń joıylýyna qarsy kúresip, pandemııanyń bolashaq qaýpine daıyndalýymyz kerek.
COVID-19 daǵdarysynan keıin indettiń órshýi, jańa soǵys, jappaı kıbershabýyl, ekologııalyq apat pen basqa da kútpegen oqıǵalar sııaqty kúrdeli qaýipterdi boljaý, aldyn alý jáne basqarý degen ujymdyq qabiletimizdi shyńdaý kerektigin túsindik. Sondyqtan Bas hatshynyń qaýipterdi boljaý jáne basqarýdaǵy ǵalamdyq áleýetti kúsheıtý joldary, onyń ishinde búkilálemdik jańa «tótenshe platforma» qurý týraly usynystaryn qoldaımyz.
Úshinshiden, 2023 jyly bolashaq sammıtin ótkizý ıdeıasyn maquldaımyz. Biz halyqaralyq áriptestikti nyǵaıtý jolyndaǵy is-qımyldarymyzdy qaıta bastaý úshin osy múmkindikti paıdalanýymyz kerek. Qazirgi álemdegi osy sátti paıdalanyp, qolaıly, tıimdi, azamattarǵa esep berip, solardyń ıgiligine jumys isteıtin, biz kezdesken ǵalamdyq máselelerdi sheshýge kómektesetin kópjaqty júıe qurýymyz qajet.
Biz osy bastamanyń aldyńǵy shebinde bolǵymyz keledi. Erejelerge negizdelgen kópjaqtylyq prınsıpin birge iske qosa alamyz. Bul prınsıp negizinde BUU-nyń áldeqaıda myqty ári ınklıýzıvti úlgisi jatyr. Qazirgi zamannyń eń úlken saıası mindeti – osy.
Karlos Alvarado KESADA,
Kosta-Rıka prezıdenti
Djasında ARDERN,
Jańa Zelandııa premer-mınıstri
Stefan LEVEN,
Shvesııa premer-mınıstri
Sırıl RAMAFOSA,
Ońtústik Afrıka prezıdenti
Makı SALL,
Senegal prezıdenti
Pedro SANChES,
Ispanııa premer-mınıstri
Copyright: Project Syndicate, 2021.
www.project-syndicate.org
