Dúrligýge negiz joq

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Premer-Mınıstr Serik Ahmetovti jáne Ulttyq bank tóraǵasy Qaırat Kelimbetovti qabyldady, dep habarlady Prezıdenttiń baspasóz qyzmeti. – Qazaqstan valıýtasynyń baǵamyn ózgertý týraly sheshim qarapaıym azamattarǵa jaǵymsyz áserin tı­gizbeýge tıis. Endi baǵanyń jasandy túrde kóterilmeýin qadaǵalap, valıýta aıyrbastaý pýnktterindegi alypsatarlyqtyń jolyn kesý erekshe mańyzdy. Barlyq deń­geı­degi ákimder osyny baqylap, al tıisti memlekettik organdar udaıy monıtorıng júrgizýge jáne qalyptasqan ekonomıkalyq jaǵ­daıda alypsatarlyqpen aına­lys­qandarǵa qatysty lısenzııasynan aıyrýǵa deıingi eń qatań sharalardy qabyldaýǵa tıis. Qazirgi ýaqytta ulttyq valıýta baǵamynyń shegi belgilengen deńgeıde bolyp, ekonomıkamyzdyń ıgiligine qyzmet etýi úshin barlyq qajetti sharalardy qabyldaǵan jón, – dedi Nursultan Nazarbaev. Ulttyq bank tóraǵasy alty aı boıy álemdik ekonomıka ahýalyna jáne teńgeniń ózge elderdiń valıýtalaryna qatynasyn taldaý jóninde jumys júrgizilgenin atap ótti. – 2009 jyly aqpanda qol­ jetkizilgen áleýetimizdiń arqa­syn­da ekonomıkamyzdyń básekege qabilettiligi artty. Biz jaqsy nátıjelerge jettik, biraq 2012-2013 jyldary áleýetimiz birtindep azaıdy, óıtkeni, ózge damýshy elderdiń valıýtalary Amerıka dollaryna qatynasy jóninen álsiredi. Búginde kóptegen ınves­torlar damýshy naryqtardan ke­tip jatyr. Sheteldik kapıtal damyǵan naryqtarǵa aýysýda. Biz Túrkııa, Brazılııa, Reseı elderindegi ahýal­dyń úlken ózgeriske túskenin kó­rip otyrmyz. Jalpy, bul – bıyl­ǵy úrdis. Sonymen qatar, Re­seı rýbline qatysty da aıqyn emes tustar bar. Ortalyq bank rýbldiń erkin qozǵalysyn bil­dir­etin ınflıasııalyq shekteýge kóshkenin jarııalaǵandyqtan, biz reseılik valıýtanyń baǵamy 1 dollarǵa shaqqanda 35 rýblge jetkenin kórip otyrmyz. Bul tus­ta­ǵy jaǵdaı áli de tolyq aıqyn emes, – dedi Q.Kelimbetov. Sondaı-aq, Ulttyq bank tór­aǵasy tólem balansyndaǵy ózgeristerdi atap kórsetti. 2013 jyly aǵymdaǵy esep-shot saldosy oń deńgeıde bolǵanymen, ol aldyńǵy jylmen salystyrǵanda tórt esege tómendegen. – Bizde ımport eksporttan jyldam ósýde. Importtyń mundaı tez ósý qarqynyn boldyr­maý úshin 1 dollarǵa shaqqanda 145-155 kóleminde bolǵan teń­geniń burynǵy shegi ózin-ózi sar­qyǵandyqtan, bizdiń tarapymyzdan valıýta baǵamyna túzetýler engizildi. Búginde biz baǵamnyń 20%-ǵa ózgerýi jáne dollarǵa shaqqandaǵy teńgeniń kórsetkishi 3 teńge tóńiregindegi aýytqýmen 185 bolýyna qol jetkizý – taıaý ortamerzimdi perspektıvada Qazaqstan ekonomıkasyna qajetti, teńbe-teń jáne básekege qabiletti valıýta baǵamy dep sanaımyz. Sondyqtan Ulttyq bank basqarmasy tıisti sheshim qabyldady, biz ony der kezinde jasaldy dep esepteımiz. Burynǵy baǵamdy ustap turý úshin biz maý­sym-tamyzda ulttyq rezervten 2,7 mlrd. dollar, al qańtarda – 2,2 mlrd. dollar sattyq. Mundaı baǵytta jaǵdaıdyń baqylaýdan shyǵyp ketýi múmkin edi. Qazirgi ýaqytta baǵamnyń ózgerýine qatysty túrlishe baǵa berilýde. Kópshiligi baǵam 20%-ǵa ózgerdi, demek, barlyq taýardyń baǵasy da eki-úsh ese ósýi tıis dep oılaıdy. Sol sebepti keshe Úkimetpen jáne oblystar ákimderimen birlesken otyrys ótkizdik, onda bizdiń aldymyzǵa eń basty mindet – ınflıasııa deńgeıin 6-8% sheginde qamtamasyz etý talaby qoıyldy. Bul oryndalatyn mindet dep oılaımyn. Mysaly, 2009 jyly ınflıasııa deńgeıi 6-7%-dan asqan joq. Bul úshin bizde ony ustap turýdyń barlyq amaly bar, – dedi Ulttyq bank tóraǵasy. Premer-Mınıstr Serik Ahmetov Úkimet pen sarapshylyq qaýymdastyqtyń 2014 jyly Qazaqstanda ǵana emes, Reseı, Qytaı jáne ózge de damýshy memleketterdiń ekonomıkalyq ahýalynda birqatar aıqyn emes tustar bolǵanyn sezinetinin aıtyp ótti. – Qazir álemdik ekonomıkada qalyptasqan ahýaldy eskere otyryp, Ulttyq bank júrgizgen baǵam túzetý qajetti shara boldy dep esepteımiz. Bul elimizdiń ekonomıkasynyń makroekonomıkalyq kórsetkishterin keıbir baǵyttar boıynsha jaqsartýǵa múmkindik beredi. Sóz joq, ekonomıka ósimi bıyl da jalǵasady. Inflıasııa josparlanǵan shekte bolyp, ortamerzimdi kezeńde 6-8 paıyzdy quraıdy. Bul úshjyldyq bıýdjette de solaı kórsetilgen, – dedi S. Ahmetov. Premer-Mınıstr saýda núktelerin taýarlyq ónimdermen úzdiksiz qamtamasyz etý, aıyrbas pýnktteri, janar-jaǵarmaı quıý stansalary jáne  bazarlarmen qosa, barlyq baǵyttar boıynsha kúndelikti monıtorıng júrgizý máseleleri jóninde úlken keńes ótkizilgenin habarlady. Onymen birge, turaqtandyrý qorlaryn tıimdi paıdalaný usynyldy. Úkimet basshysy búginde munaı ónimderiniń áleýmettik mańyzdy túrleri – AI-92, AI-80 benzıni men dızel otyny baǵasyn 30-45 kún boıy kótermeı satýǵa qajetti janar-jaǵarmaı eldiń qoımalarynda jetkilikti ekenin de aıtty. Soǵan baılanysty S. Ahmetov atalǵan janar-jaǵarmaı túrleriniń baǵasyn kóterýge esh sebep joq degen pikirin bildirdi. S. Ahmetov turǵyndardyń aıryqsha muqtaj sanattaryn «áleýmettik nanmen» qamtamasyz etýge qajetti barlyq resýrstar bar ekenin aıtty. – Áleýmettik mańyzy bar taýarlardyń 35 túrine qatysty kelesi aptada sheshim qabyldanyp, baǵa mániniń mınımaldyq shegi belgilenedi. Qazir túsindirý jumystary júrgizilip jatyr. Jergilikti jerlerde ákimder osy saladaǵy turaqtylyqty qamtamasyz etedi, – dedi Premer-Mınıstr. Sońynda Memleket basshysy alańdaýǵa negiz joq ekenin qazaqstandyqtarǵa túsindirý qajettigin aıtty. – Bul – árqaısysynda 10-40 myń adam jumys isteıtin bizdiń kásiporyndardyń ekonomıkalyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan taza qarjylyq shara. Ekonomıkamyz qosymsha tabys kóredi, bul onyń ári qaraıǵy ósimine jalpy oń áserin tıgizedi. Bul sheshim osy maqsatpen qabyldandy. Sondyqtan, eshqandaı dúrligýge jol bermeı, alypsatarlyqtyń jolyn der kezinde kesý kerek, – dedi Nursultan Nazarbaev. ----------------------------------------- Sýretti túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.