Atyraýsha aqsha «asaý»

Buǵan aldyn alý jáne qyl­mystyq-quqyqtyq sharalar ke­shenin engizý áser etken. Má­se­len, ótken jyldyń 9 aıynda 95 sybaılas jemqorlyqqa qa­tysty quqyq buzýshylyq, al bıylǵy 9 aıda 58 derek tirkel­gen. Anyqtalǵan qylmystardyń qurylymynda paraqorlyq (41), urlaý men alaıaqtyq (15) derek­teri eleýli úleske ıe. Esepti kezeńde 28 adam sottaldy. De­par­tamenttiń yqpalymen jer­gilikti qazynaǵa 548 mln 803 myń teńge qaıtaryldy. Toǵyz aıda 10 ákimshilik hattama tol­ty­rylyp, 2 mln 479 myń teń­ge aıyp­pul salyndy. Osy kezeń­de 21 er adam men 6 áıel jem­qor­lyq quqyq buzýshylyq úshin jaýapkershilikke tartylǵan. «Aty­raý oblysynda sybaılas jem­qorlyq quqyq buzýshylyq­tar kóp tirkeletin úshtikke quqyq qorǵaý organdary (18), ákimdikter (11) men salyq salasy (11) kirdi», deıdi A.Mamyt.

Sybaılas jemqorlyq deregi bilim salasynda da bar. Máselen, jaqynda Atyraý qalasynyń №2 sotynda oblystyq bilim bas­qarmasy basshysynyń orynbasaryna qatysty Qylmystyq kodekstiń 189-baby, 4-bóliginiń 2) tarmaǵymen qylmystyq is qaraldy. Burynǵy sheneýnikke memlekettik fýnksııalardy oryn­daýǵa ýákilettik berilgen adam bola tura, aldyn ala adamdar tobymen sóz baılasyp, ózine senip tapsyrylǵan bóten múlikti asa iri mólsherde ıemdendi degen aıyp taǵylǵan. «Sotpen mynadaı mán-jaı anyqtaldy. 2015 jylǵy 11 aqpan men 2020 jylǵy 30 jeltoqsan aralyǵynda T.K. men qylmystyq istiń is júrgizýi bólektetilgen tulǵa ekeýi aldyn ala sóz baılasyp, ózderine tıesi­li elektrondyq esep (býhgalter­lik) kiltimen qazynashylyq klıent baǵdarlamasyn qoldaný arqyly ózderiniń týysqandary men ta­nystarynyń bankomattyq kartochkalaryn paıdalanyp, negizsiz aqsha qarajatyn aýdarǵan. Keıin qarajattardy óziniń paıdasyna alyp, ıaǵnı memleketke asa iri mólsherde zalal keltirgen. Bar­lyǵy 111 127 180 teńgeni jym­qyryp alyp, T.K. jeke ózine 54 570 029,4 teńge ıemdengen. Sot tergeýinde sottalýshy ózi­ne taǵylǵan aıypty tolyq mo­ıyndap, memleketke keltirilgen 54 570 029,4 teńge mólsherindegi múlik­tik zalaldyń ornyn óz er­kimen tol­tyrǵan. Sot­ta­lýshynyń kinási sot-ekonomı­kalyq saraptama qorytyndysymen, tergeý áreketteriniń hattamalarymen dáleldendi, – dep aqparat taratty atalǵan sottyń baspasóz qyzmeti.

Árıne, bıýdjetten iri kólemdegi qarjyny jymqyrýshylar jazasyz qalmaıdy. Sot oblystyq bilim basqarmasy basshysynyń burynǵy orynbasaryn QR Qyl­mystyq kodeksiniń 189-baby, 4-bó­liginiń 2) tarmaǵymen kináli dep tanyp, oǵan memlekettik qyz­mette jáne memlekettik uıym­darda laýazymdardy atqarý quqyǵynan ómir boıyna aıyryp, 7 jyl merzimge bas bostandyǵynan aıyrý jazasyn taǵaıyndady. Alaıda sottalýshynyń jazasyn jeńildetetin birneshe mán-jaıǵa nazar aýdardy. Birinshiden, sheneýnik buryn sotty bolmaǵan. Ekinshiden, taǵylǵan aıypty moıyndap, shyn nıetpen ókingen. Úshinshiden, qylmystyq quqyq buzýshylyqty ashýǵa, qylmystyq quqyq buzýshylyqtyń basqa da sybaılas qatysýshylaryn áshke­releýge jáne qylmystyq qu­qyq buzýshylyq nátıjesinde alynǵan múlikti izdestirýge atsalysqan. Tórtinshiden, onyń asyraýynda kámeletke tolmaǵan balalary­nyń bary, memleketke keltiril­gen múliktik zalaldyń ornyn to­lyǵymen qalpyna keltirgeni es­kerilgen. Al jábirlenýshi ta­rap retinde oblystyq bilim bas­qarmasy sottalýshyǵa talap qoı­maǵan. Osyndaı sebepterge nazar aýdaryp, Qylmystyq kodekstegi 74-baptyń 1-bóligin negizge alǵan sot sottalýshyǵa taǵaıyndalǵan jazany óteýdi 5 jylǵa keıinge qal­dyrdy.

Bul – sotqa jetken istiń bi­ri. Al qo­ǵamda úlken rezonans týdyr­ǵanmen, jabýly qa­zan kú­ıinde qalyp jatqany bolýy múm­kin be? Máselen, oqý jy­ly bas­talǵan tusta Atyraý qala­syn­daǵy №38 mektep-lıseı dırek­to­rynyń jas mamannan aqsha al­ǵa­ny týraly aqparat jel­deı esti. Dırektor bilim orda­sy­na jumysqa ornalasýǵa kelgen muǵa­limnen alǵashqyda 90 myń teńge suraǵan. Sodan keıin jas ustaz aı saıyn mardymsyz jalaqysynan jyrymdap, bir jylda dırektorǵa 620 myń teńge bergen.

Amaly taýsylǵan muǵalimniń aryzynan soń Sybaılas jem­qor­lyqqa qarsy is-qımyl agent­tiginiń Atyraý oblysy boıyn­sha departamenti oblystyq bi­lim basqarmasyna dırektordy ju­mystan bosatý jóninde usynys bergen. Nege ekeni belgisiz, bilim bas­qarmasy para talap etken dı­rektorǵa qatań sógis berýmen ǵana shektelgen. Biraq muǵalim Bilim jáne ǵylym mınıstrine, tipti Premer-mınıstrge hat jazýǵa oqtalǵan soń ǵana dırektor jumysynan ketti.

Bir tańdanarlyǵy, sybaılas jemqorlyq bilim salasyn aınalshyqtaı beretini nesi? Bu­ryn osy basqarmanyń basshysy men oryn­basarynyń jemqor­lyq áreketi áshkerelenip, isti bolǵan edi. Tipti sol tusta atalǵan bas­qarmany basqaryp, keıin oblys ákiminiń orynbasary laýazymyna kóterilgen sheneýniktiń sybaılas jemqorlyq bylyǵyna batyp, sottalǵany umytylǵan joq. Al byltyr oblys ákiminiń birinshi orynbasary laýazymyn atqarǵan sheneýnik pen oblystyq qurylys basqarmasynyń basshysy ustaldy. Qazir olardyń isi sotta qaralyp jatyr.