Sharaphanada sarapqa salatyn másele kóp

Sharaphana Qazyǵurt asýynan asyp túskennen keıin aýdan ortalyǵyna sál jetpeı, úlken joldy jaǵalaı jatqan aýyl. Sharaphana degen atyna qarap bul aýylda bir kezderi sharap shyǵaratyn zaýyt bolǵan ba, joq, álde sharap satýmen aty shyqqan aýyl ma dep oılap qalatynyń anyq. Biraq, osy aýyldyq okrýgtiń ákimi Ábsamat Toıshıevtiń aıtýyna qaraǵanda, bul eldi meken ataýynyń sharappen «shataǵy», bylaısha aıtqanda, ishimdikpen eshqandaı baılanysy joq. Uly Jibek jolynyń boıynda jatqan bul aýylǵa ótken ǵasyrlarda ári-beri qatynaǵan saýda kerýenderi toqtamaı ótpeıtin bolǵan. Mine, osyndaǵy shaıhanada úlken máseleler sheshilgen kórinedi. Saýda-sattyqtan bólek, kósh-kerýenderdi tonaıtyn qaraqshylardy quryqtaý, basqa da el ishinde bolyp jatqan irili-usaqty buzaqylyqtar, oǵan kimderdiń kináli ekeni talqylanǵan. Qysqasha aıtqanda, osy joldyń boıynda saýda-sattyq jasaǵandar bóten jerde zábir kórse nemese bir máselege rıza bolmasa, osy jerge kelip, úlkenderdiń sarabyna salady eken. Sodan bolar, aýyl ótken ǵasyrlarda Saraphana dep atalypty. Keıin, kele-kele Sharaphana dep ózgergen. Aýyldyń bul ataýy Keńes ókimeti kezinde jergilikti basshylardy da qatty oılandyrsa kerek. Sodan bir kúnde ózgertip, Qaratas degen at beripti. Biraq, elimizde táýelsizdik týy jelbiregen jyldary jergilikti jurt eldi mekenge tarıhı ataýynyń qaıtyp oralýyna qol jetkizedi. Ázil bolsa da aıta keteıik, «Bizdiń aýyldyń ataýy araq-sharaptan alysqa uzaı almady ǵoı. «Qaratas» degen ataýdy teris qaratyp oqysańyz da, báribir «sat araq» bolyp shyǵady. Sondyqtan tarıhı ataýyn qaıta berińizder» degen eken aýyl turǵyndary. Búginde Sharaphanada jeti júzge jýyq otbasy turady. Tóńiregindegi Jińishke, Mahambet, Maılyoshaq, Taldybulaq jáne Baqabulaq aýyldary birigip, bir aýyl okrýgin qurap otyr. Shymkent pen Tashkenttiń arasyn jalǵastyryp jatqan úlken tas joldyń boıynda jatqandyqtan bul aýyl turǵyndarynyń ózegi talǵan emes. Sharaphanalyqtar sharýaǵa pysyq. Mysalǵa, osy aýyldyń azamaty Ǵalym Qoımanov mal bazaryn iske qosyp, aldaǵy ýaqytta 100 bas sútti sıyr ustap, mal bordaqylaý alańyn ashýdy qolǵa alýda. Lázzat Jubatova 1 gektar jerge jylyjaı jasap, ótken jyly 105 tonna ónim alypty. Al, Úrjamıla Toqmyrzaeva bıyl óz qarajatyna 150 oryndyq balabaqsha salýdy jos­parlasa, Erjan Doldaı Taldybulaq aýylynan 2,4 gektar jerge zamanaýı sport alańyn, Samat Esbolov jastarǵa arnalǵan oıyn-saýyq keshenin salýdy oılastyryp otyr. Jalpy alǵanda, ótken jyly bul aýyldan 20 azamat qujat tapsyryp, barlyǵy da «Jumyspen qamtý-2020» baǵdarlamasy boıynsha nesıe alypty. Sońǵy bir-eki jylda bul aýyl­dyq okrýgke tabıǵı gaz tartý máse­lesi qolǵa alynýda. «Áıtse de, úı­lerge gaz kirgizý máselesi óz deń­geıinde júrmeı otyr. Árıne, oǵan qujattandyrý máselesin tym ke­shiktirip jibergen turǵyndardyń ózderi de kináli. Búginde bul aýyl okrýgi boıynsha 1023 otbasy, ıaǵnı turǵyndardyń 74,6 paıyzy kógildir otynmen qamtamasyz etilgen. 2015 jyly taǵy eki aýyl, 2017 jyly bir aýylda bul másele óz sheshimin tabatyn bolady. Qubyr arqyly aýyldyń 51,7 paıyzy taza sý iship otyr. О́tken jyly sý uńǵylaryn qazýǵa respýblıkalyq bıýdjetten qarjy qaralyp, zertteý jumystary júrdi. Endi aldaǵy tórt jyldyń ishinde okrýgtiń 97 paıyzy aýyz sýmen qamtamasyz etiletin bolady», deıdi Sharaphana aýyldyq okrýginiń ákimi Ábsamat Toıshıev. Dál qazir Sharaphana turǵyn­daryn bilim berýdiń sapasy qınaıdy. О́tken jyly okrýg boıynsha UBT-ǵa qatysqan 115 oqýshynyń bireýi ǵana altyn belgi ıegeri atanǵan. «Bul, árıne, bilim sapasynyń ońbaı turǵanyn bildiredi. Balalardyń alańsyz bilim alýy úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan, biraq nátıje joq. Menińshe, bar másele  muǵalimderdiń sapasynda bolyp tur» deıdi, aýyldyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Rahymberdi Qalenov. Shynynda, aýylda balalardyń bilim alýy úshin bar jaǵdaı jasalýda. Y.Altynsarın atyndaǵy orta mekteptiń eski ınternaty 35 mıllıon teńgege jóndelse, taǵy eki mekteptiń jobalyq-smetalyq qujattary jasaldy. Alla qalasa, eki mekteptiń de qurylysy kelesi jyly bastalmaq. Endeshe, aýdandyq bilim bólimi muǵalimderdiń biliktiligin arttyrýǵa kúsh salsa eken. «Bul aýyldaǵy egistik kólemi 8540 gektardy quraıdy. Bul jaqsy kórsetkish. Jyl saıyn bos jatqan jerler ıgerilip kele jatyr. Biraq, jerdi tıimdi paıdalaný máselesi qınap tur. Eldiń kóbi jerlerine mashaqaty az jońyshqa, maqsary ege salýǵa qumar. Baý-baqsha otyrǵyzýǵa qulshynys tómen. Kórshi Saryaǵash, Maqtaaral aýdandarynyń sharýa­lary 1 gektar baýdan shamamen 5 myń AQSh dollaryndaı paıda tabady eken. Memleket bul salany sýbsıdııalandyrýǵa úlken kúsh salýda. Osyny sharýalar paıdalana bilýi kerek», deıdi Qazyǵurt aýdanynyń ákimi Bolatbek Qystaýov. Iá, «Berekeni kókten tileme, etken eńbekten tile» degen, qasıetti Qazyǵurt taýynyń qut-berekege toly qoınaýy eńbek etemin degenge bereke-nesibesin ıip-aq tur ǵoı. Shynynda qyrdaǵy alaqandaı jerin jyrtyp, bolmashy bıdaıyn shashyp tastap, arqany keńge salyp júrgender jeterlik. Elbasy N.Nazarbaev bıylǵy Joldaýynda «Búgingi fermerler tek ýaqytsha ári aýa raıyna baılanysty kezdeısoq jetistikterdi maldanyp qalmaı, óndiristiń ósimi jóninde oılanýy tıis», dep búgingi sharýaǵa jańasha kózqaras, jańasha lep kerek ekenin basa aıtty. Mine, sharaphanalyq sharýalar bul máseleni osy bastan sarapqa salyp jatyr. Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan». Ońtústik Qazaqstan oblysy.