Álem • 24 Qazan, 2021

Jahandyq jylynýmen kúres

93 ret kórsetildi

Aldaǵy aptada Glazgoda Birikken Ulttar Uıymynyń klımat sammıti (COP26) bastalady. Qazirgi tańda búkil álem atalǵan jıynǵa kóz tigip otyr. Ulybrıtanııada ótetin is-sharada birqatar mańyzdy másele talqylanbaq. Osy oraıda, birneshe eldiń basshysy jahandyq jylynýǵa qarsy is-qımylynyń jos­parymen bólisti.

Álemdegi munaıdy eń kóp ón­di­retin Saýd Arabııasy 2060 jyl­ǵa taman múldem parnıkti gaz shyǵarmaýǵa ýáde berdi. Bul – atal­ǵan eldiń buǵan deıingi ózine alǵan mindettemesinen eki ese kóp.

Bul aqjoltaı jańalyqty taq murageri hanzada Muhammed ben Salman Ál Saýd Saýd Arabııa­synyń «Jasyl» bastamalar forýmynda aıtqan sózinde málimdedi.

«Saýd Arabııasy 2060 jylǵa qaraı qazirgi kómirtegi aınalmaly ekonomıkasy baǵdarlamasy aıasynda parnıkti gaz qaldyǵyn nólge túsirýdi maqsat etip otyr. Mundaı qadamǵa jetý barysynda Saýd Arabııasynyń jahandyq munaı naryǵyndaǵy qaýipsizdik pen turaqtylyǵyn nyǵaıtýdaǵy jetekshi róli saq­talady», dedi taq murageri.

COP26 sammıtiniń prezı­denti Alok Sharma bul jańalyq­ty ystyq yqylaspen qabyl­dady. Onyń aıtýynsha, mun­daı málimdemeler basqa memleket­terdiń klımat ózge­rýine qarsy kúresýine yqpal etedi. Sondaı-aq A.Sharma Saýd Ara­bııa­synyń josparymen jiti tanysýǵa nıetti ekenin de jetkizdi.

Halyqaralyq energetıka agent­tiginiń atqarýshy dırektory Fatıh Bırol da bul bastamany quptap otyr.

«Ár memleket parnıkti gaz shyǵarylymyn azaıtýǵa ártúrli jol­men qol jetkizýi múmkin. Biraq klımattyń ózgerýi bar­sha­myz­ǵa ortaq. Osy oraıda qaz­ba otyn­dardy óndirýshi negiz­gi mem­le­ket­terdiń mundaı qadam­dary jáne ony júzege asyrýy jahandyq jylynýdy toqtatýda mańyzǵa ıe», dedi ol.

Saýd Arabııasy ekonomıkasy negizinen munaı men gaz eksportyna táýeldi. El bıligi keıingi kezde qazba otynǵa táýeldilikti azaıtyp, ekonomıkany ártaraptandyrýǵa ty­rysyp jatyr. Biraq áli de mu­naı men gazdyń úlesi basym, eko­nomıkasynyń negizin quraıdy.

El basshylyǵy málimde­gen jospardyń álsiz bir tusy bar. Saýd Arabııasy ishki kómirqyshqyl gazy shyǵarylymyn azaıtýdy josparlaǵanymen, burynǵydaı munaı men gaz eksporttaýdy jalǵastyra bermek.

Saýd Arabııasy jylyna 600 mıllıon tonna kómirqyshqyl gazyn shyǵarady. Osylaısha, álem­degi parnıkti gazdy kóp shy­ǵaratyn 10 eldiń qataryna kiredi. Qazirgi tańda bul tizimde kósh­ti Qytaı bastap tur. Shar­ta­rap­ta shyǵatyn CO2-nyń 28 paıy­zy osy Qytaıǵa tıesili.

Sodan keıingi orynda AQSh tur. Amerıkalyqtardyń úlesi 15 pa­ıyz­dy quraıdy. Budan bólek, Úndi­stan (7 paıyz), Reseı (5 pa­­­­ıyz) jáne Japonııa (3 paıyz) da aýany lastaıtyn elder qatarynda.

Klımat sammıti qarsańynda Ulybrıtanııa hanzadasy Ýılıam da pikir bildirdi. Ol BBC arnasyna bergen suhbatynda ǵaryshqa kommersııalyq saparǵa shyǵýdy synǵa aldy. Hanzadanyń aıtýynsha, klımattyń ózgerýi búkil adamzatty alańdatýy tıis másele. Osy oraıda ǵaryshqa qumartýdyń ornyna jerdi aman alyp qalýdyń ózektiligine toqtaldy.

«Bizge búkil áreketimizdi ǵa­ryshqa saparǵa shyǵýǵa emes, pla­­ne­tamyzdy saqtap qalýǵa jumyl­­dyratyn naǵyz aqyldylar kerek. Eger muqııat bolmasaq, bala­lary­myzdyń bolashaǵyna balta shabamyz», dedi hanzada Ýılıam.

Qytaı basshysy Sı Szınpın BUU Bas Assambleıasynyń sam­mıtinde budan bylaı shetelde kó­mirmen jumys isteı­tin jańa ener­getıkalyq joba­lar­dyń qu­rylysyn qarjylandyr­maı­tynyn málimdedi.

«Qytaı basqa damýshy elderge kómek kórsetý barysynda jasyl jáne kómirtegi shyǵarylymy az energııany damytýǵa qoldaýdy kúsheıtedi. Sondaı-aq shetelde kómir arqyly jumys isteıtin jańa jobalarǵa qarjy salmaıdy», dedi Beıjiń basshysy.

Al Amerıka Qurama Shtat­tary­nyń prezıdenti Djo Baıden 2024 jylǵa qaraı kedeı elderge qarjylyq kómekti eki ese ul­ǵaıtýdy josparlap otyrǵanyn málimdedi. Bul qarajat parnıkti gaz shyǵarylymyn azaıtýǵa jumsalmaq.

Sońǵy jańalyqtar

Amanatqa adaldyq

Ádebıet • Keshe

Jantórın jańalyǵy

Kıno • Keshe

Azattyq úshin arpalysqan

Tarıh • Keshe

Dıllıan Ýaıt qaharyna mindi

Kásipqoı boks • Keshe

Uqsas jańalyqtar