Álem • 29 Qazan, 2021

Iran ıadrolyq kelissózderge qaıta oralmaq

119 ret kórsetildi

Iran Venada ótip jatqan ıadrolyq kelissózderge qaıta oralýǵa ázir. Bul týraly atalǵan eldiń syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Álı Bagerı Kanı Brıýsselde Eýropalyq odaqtyń ókilderimen kezdesýinde aıtty. 

Onyń sózine qaraǵanda, kelissóz­derdiń kezekti raýndy qarasha­nyń aıaǵynda ótpek. Ázirge naqty ýaqyty belgisiz. Biraq Álı Kanı kelissóz­der ótetin ýaqyt kelesi aptada naqtyla­natynyn jetkizdi.

Qazirgi tańda taraptar 2015 jyly qol qoıylǵan «Birlesken is-qımyl josparyn» qaıta qalpyna keltirýge tyrysyp jatyr. Esterińizde bolsa, 2015 jyldyń shildesinde Venada Iran men taǵy alty memleket – AQSh, Qytaı, Reseı, Germanııa, Ulybrıtanııa jáne Fransııa «Birlesken is-qımyl josparyna» qol qoıǵan edi. Kelisim boıynsha Iran tarapy ýrandy ba­ıytý baǵdarlamasyn tómendetýge, al halyqaralyq qoǵamdastyq Tegeranǵa salynǵan sanksııalardy jumsartýǵa mindetteme alǵan.

AQSh-tyń burynǵy prezıdenti Donald Tramp Aq úı tizginin ustaýǵa talas kezindegi bir sózinde Iranmen jasalǵan ıadrolyq kelisimdi «apat» dep baǵalap, bul qujatty Iranǵa ıadrolyq qarýlaryn saqtaýǵa múmkindik beredi dep málimdegen. Prezıdenttik laýazymǵa kirisken soń ol bul sózdi bekerge aıtpaǵanyn ispen kórsetti.

Osylaısha, 2018 jyly Donald Tramp Iran ıadrolyq kelisiminen shyǵý týraly sheshimge qol qoıdy. Sondaı-aq kelisimnen shyǵyp qana qoımaı, Iranǵa qatysty eń qatań sanksııalar qabyldaıtynyn jetkizgen. Keıinnen resmı Vashıngton atalǵan eldegi bir­­neshe kompanııaǵa, jeke tul­ǵaǵa qa­­tys­­ty ekonomıkalyq, keı­biri­ne tipti saıası tyıymyn úde­tip jiber­di. Máse­len, Irannyń aımaq­taǵy yq­paly­nyń belgisi sanalatyn «Revolıý­sııa saqshy­laryn» terrorıstik uıym dep tanydy.

Vashıngton bıligi munymen toqta­maı, Parsy shyǵanaǵy tóńireginde óz áskeriniń sanyn arttyrdy. AQSh áskerıleri ırandyq bedeldi general Kassem Sýleımanıdi dron arqyly atyp óltirdi. Munyń bári eki el arasyndaǵy jaǵdaıdy ýshyqtyryp, ıadrolyq kelisim týraly umyttyryp jiberýge shaq qalǵan-dy.

Iran da qarap jatpady. AQSh-tyń Iraktaǵy bazasyn atqylady. Byltyr el parlamenti ýran óndirisine qatys­ty zań qabyldap, ony baıytý deńgeıin 20 paıyzǵa deıin jetkizýge kiristi. 2015 jyly qabyldanǵan kelisim bo­ıynsha baıytý mólsherin 3,67 pa­ıyzdan asyrmaýǵa tıis. Biraq Tegeran bıligi AQSh tarapy sanksııalaryn almaıynsha bul baǵyttaǵy jumysyn jalǵastyra beretinin jetkizdi. Budan bólek Iran eldegi ýran mólsherin 300 kılogramnan asyrǵan. Bul 2015 jylǵy kelisimge saı emes.

Maýsymda Iranda prezıdenttik saılaý ótkeni belgili. Soǵan deıin qyzý júrgizilgen kelissózder Ibrahım Raısı el tizginin ustaǵannan soń toqtap qaldy. Iran tarapy talaı márte jıyndy jalǵastyrýǵa nıetti ekenin bildirgen. Biraq keshege deıin naqty merzimin aıtpaı keldi.

Oqıǵanyń bulaı órbýi Eýropalyq odaq elderiniń basyn qatyrǵan. Iran qaıtadan kelissóz ústeline otyrmasa, qandaı shara qabyldaý qa­jet­tigi sarapshylar arasynda kóterile bas­tady.

Sarapshylardyń aıtýynsha, Iran qarashada kelissózderdi qaıta jal­ǵastyrýǵa nıet bildirgenimen, kelisim­ge qol qoıýdy birneshe jylǵa shegerýi yqtımal. Osy merzim ishinde kóp kólemde ýran baıytyp alýy yqtımal.

Iran men «altylyq» qarasha aıynda Venaǵa jınalsa, Irannyń ıadrolyq nysandaryn baqylaýǵa jaýapty BUU-nyń ıadrolyq baqylaý uıymy Atom energııasy jónindegi halyqaralyq agenttiktiń (MAGATE) Basqarýshylar keńesiniń josparlanǵan otyrysymen tuspa-tus keledi. Quramynda 35 múshe bar basqarma Tegerannyń MAGATE ıns­pek­torlarynyń Irandaǵy keıbir ıadro­lyq nysandarǵa kirýine ruqsat bermegenine qatysty qabyldanatyn sharany talqylaıdy. Irannyń Vena­daǵy kelissózderge qaıta oralýy keńestiń sheshimin jeńildetýi múmkin.

Esterińizde bolsa, kelissózderdiń nátıjesine sáıkes eki jumys toby qurylǵan. Birinshisi Iranǵa salynǵan ekonomıkalyq sanksııalardyń bárin egjeı-tegjeı zerttep, AQSh olar­dyń qaısysyn alyp tastaýy qaje­tin anyq­taýǵa kiristi. Ekinshi top Iran­nyń moınyna artylǵan mindetterdi naqtylap, onyń qanshalyqty oryndalyp jatqanyn baqylaıdy.

 

Sońǵy jańalyqtar

Belarýssııa referendým ótkizedi

Álem • Búgin, 13:05

30 soqqy – 1 gol

Fýtbol • Búgin, 12:51

Mýngııanyń armany – Golovkın

Kásipqoı boks • Búgin, 10:35

QazUÝ-da Táýelsizdiktiń onkúndigi bastaldy

Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵy • Búgin, 09:55

«Qyzyl» aımaqta qalǵan jalǵyz-aq oblys

Koronavırýs • Búgin, 09:50

Qazaqstanda qansha adam vaksına saldyrdy

Koronavırýs • Búgin, 09:45

1137 adam koronavırýs indetinen saýyqty

Koronavırýs • Búgin, 09:30

Omıkron álemniń 20 memleketinen tabyldy

Koronavırýs • Búgin, 00:00

Altaı úzdikteri anyqtaldy

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar