Onyń sózine qaraǵanda, kelissózderdiń kezekti raýndy qarashanyń aıaǵynda ótpek. Ázirge naqty ýaqyty belgisiz. Biraq Álı Kanı kelissózder ótetin ýaqyt kelesi aptada naqtylanatynyn jetkizdi.
Qazirgi tańda taraptar 2015 jyly qol qoıylǵan «Birlesken is-qımyl josparyn» qaıta qalpyna keltirýge tyrysyp jatyr. Esterińizde bolsa, 2015 jyldyń shildesinde Venada Iran men taǵy alty memleket – AQSh, Qytaı, Reseı, Germanııa, Ulybrıtanııa jáne Fransııa «Birlesken is-qımyl josparyna» qol qoıǵan edi. Kelisim boıynsha Iran tarapy ýrandy baıytý baǵdarlamasyn tómendetýge, al halyqaralyq qoǵamdastyq Tegeranǵa salynǵan sanksııalardy jumsartýǵa mindetteme alǵan.
AQSh-tyń burynǵy prezıdenti Donald Tramp Aq úı tizginin ustaýǵa talas kezindegi bir sózinde Iranmen jasalǵan ıadrolyq kelisimdi «apat» dep baǵalap, bul qujatty Iranǵa ıadrolyq qarýlaryn saqtaýǵa múmkindik beredi dep málimdegen. Prezıdenttik laýazymǵa kirisken soń ol bul sózdi bekerge aıtpaǵanyn ispen kórsetti.
Osylaısha, 2018 jyly Donald Tramp Iran ıadrolyq kelisiminen shyǵý týraly sheshimge qol qoıdy. Sondaı-aq kelisimnen shyǵyp qana qoımaı, Iranǵa qatysty eń qatań sanksııalar qabyldaıtynyn jetkizgen. Keıinnen resmı Vashıngton atalǵan eldegi birneshe kompanııaǵa, jeke tulǵaǵa qatysty ekonomıkalyq, keıbirine tipti saıası tyıymyn údetip jiberdi. Máselen, Irannyń aımaqtaǵy yqpalynyń belgisi sanalatyn «Revolıýsııa saqshylaryn» terrorıstik uıym dep tanydy.
Vashıngton bıligi munymen toqtamaı, Parsy shyǵanaǵy tóńireginde óz áskeriniń sanyn arttyrdy. AQSh áskerıleri ırandyq bedeldi general Kassem Sýleımanıdi dron arqyly atyp óltirdi. Munyń bári eki el arasyndaǵy jaǵdaıdy ýshyqtyryp, ıadrolyq kelisim týraly umyttyryp jiberýge shaq qalǵan-dy.
Iran da qarap jatpady. AQSh-tyń Iraktaǵy bazasyn atqylady. Byltyr el parlamenti ýran óndirisine qatysty zań qabyldap, ony baıytý deńgeıin 20 paıyzǵa deıin jetkizýge kiristi. 2015 jyly qabyldanǵan kelisim boıynsha baıytý mólsherin 3,67 paıyzdan asyrmaýǵa tıis. Biraq Tegeran bıligi AQSh tarapy sanksııalaryn almaıynsha bul baǵyttaǵy jumysyn jalǵastyra beretinin jetkizdi. Budan bólek Iran eldegi ýran mólsherin 300 kılogramnan asyrǵan. Bul 2015 jylǵy kelisimge saı emes.
Maýsymda Iranda prezıdenttik saılaý ótkeni belgili. Soǵan deıin qyzý júrgizilgen kelissózder Ibrahım Raısı el tizginin ustaǵannan soń toqtap qaldy. Iran tarapy talaı márte jıyndy jalǵastyrýǵa nıetti ekenin bildirgen. Biraq keshege deıin naqty merzimin aıtpaı keldi.
Oqıǵanyń bulaı órbýi Eýropalyq odaq elderiniń basyn qatyrǵan. Iran qaıtadan kelissóz ústeline otyrmasa, qandaı shara qabyldaý qajettigi sarapshylar arasynda kóterile bastady.
Sarapshylardyń aıtýynsha, Iran qarashada kelissózderdi qaıta jalǵastyrýǵa nıet bildirgenimen, kelisimge qol qoıýdy birneshe jylǵa shegerýi yqtımal. Osy merzim ishinde kóp kólemde ýran baıytyp alýy yqtımal.
Iran men «altylyq» qarasha aıynda Venaǵa jınalsa, Irannyń ıadrolyq nysandaryn baqylaýǵa jaýapty BUU-nyń ıadrolyq baqylaý uıymy Atom energııasy jónindegi halyqaralyq agenttiktiń (MAGATE) Basqarýshylar keńesiniń josparlanǵan otyrysymen tuspa-tus keledi. Quramynda 35 múshe bar basqarma Tegerannyń MAGATE ınspektorlarynyń Irandaǵy keıbir ıadrolyq nysandarǵa kirýine ruqsat bermegenine qatysty qabyldanatyn sharany talqylaıdy. Irannyń Venadaǵy kelissózderge qaıta oralýy keńestiń sheshimin jeńildetýi múmkin.
Esterińizde bolsa, kelissózderdiń nátıjesine sáıkes eki jumys toby qurylǵan. Birinshisi Iranǵa salynǵan ekonomıkalyq sanksııalardyń bárin egjeı-tegjeı zerttep, AQSh olardyń qaısysyn alyp tastaýy qajetin anyqtaýǵa kiristi. Ekinshi top Irannyń moınyna artylǵan mindetterdi naqtylap, onyń qanshalyqty oryndalyp jatqanyn baqylaıdy.
