«Ada» jáne eki myń karta
Eger siz jazýshy bolsańyz, mezette oıǵa kelgen sıýjetterdi qaǵazǵa túrtip alasyz ba? Nemese Asqar Súleımenov sııaqty keı sózderdi shaqpaq syrtyna jazasyz ba? Bálkı, plakatqa, konvert syrtyna...
Al Vladımır Nabokov oıǵa túsken sıýjet úzindilerin yqsham kartalarǵa jazǵanyn bilemiz. Bul ǵadet jazýshy 1940 jyldary Garvard ýnıversıtetiniń Salystyrmaly zoologııa murajaıynyń ǵylymı qyzmetkeri (ári oqytýshy) bolyp júrgende paıda bolǵan. Sol sebepten Nabokov ǵylymı kitaphanalarda kóp ýaqyt ótkizdi.
Jazýshy bul týraly 1966 jyly Alfred Appelge bergen suhbatynda aıtady: «...Men burynnan jańa shyǵarmaǵa kiriserde romannyń tolyq qurylysyn kóz aldyma elestetemin. Mundaı mashyqqa kitaphanalyq kartalar óte yńǵaıly. Olar taraýlardyń retin ustanýǵa emes, kez kelgen tusqa qatysty úzindi jasaýǵa nemese buryn jazylǵan bólikter arasyndaǵy bos oryndardy toltyrýǵa múmkindik beredi».
Avtor jazylǵan kartalardy óz retimen aıaq kıim qorabyna jınap otyrdy. Iаǵnı Nabokov shyǵarmalarynyń túpnusqasy osylaı saqtalǵan. Máselen, jazýshy «Ada» romanyna 2 000 karta jumsaǵan.
Lımonad ishińiz!
Pýshkın kez kelgen aýa raıynda sýǵa túsip, syǵan ánderin tyńdaǵannan bólek jumys kezinde lımonad ishkendi jaqsy kóripti. Sondyqtan aqynnyń jumys ústelinde árqashan bir qumyra lımonad turatyn.
Pýshkınniń lıseıdegi dosy Konstantın Danzastyń estelikterine súıensek, aqyn Dantespen dýelge bara jatqanda joldan kondıterlik dúkenge soǵyp, bir staqan lımonad ishken desedi.
Qylmystan aqsha tapqan...
Al Agata Krıstı alma men ydys jýýdan shabyt alǵan. Kisi óltirý kórinisteri kóbinese jazýshy qııalynda kezekti bir tabaqty jýý kezinde paıda bolsa, ol sıýjetti damytýǵa óte kóp jegen alma kómektesken.
Detektıv sheberi kez kelgen jaǵdaıda jaza aldy. Tipti, keıde onyń úıinde jumys ústeli de bolmady. Biraq soǵan qaramastan ol 66 roman, 19 áńgimeler jınaǵyn jazdy (odan bólek London teatrlarynda jazýshynyń 16 pesasy qoıyldy). Osy oraıda Cherchıll: «Bul áıel – Lýkresııa Bordjııadan keıingi qylmystan eń kóp aqsha tapqan adam», deıdi.
Shıllerdiń shirigen ózegi
Agata Krıstı bútin almany jegendi unatsa, nemis aqyny Shıller shirigen jemisterdi jaqsy kórgen.
Iisi júrek aınytarlyq haldegi shirigen almany eń alǵash Gete baıqapty. Birde Frıdrıhke qonaqqa kelgen ol avtor ústeliniń bir qorabyndaǵy tolǵan buzylǵan almanyń ıisinen júregi aınyp, basy aınalady. Ashyq turǵan terezege tura júgirgen Gete úı qyzmetshilerin shaqyrypty. Alaıda olar bul shirigen almanyń ádeıi qoıylǵanyn, áıtpese jazýshy jumys isteı almaıtynyn aıtady. Osy oqıǵadan keıin Shıllerdiń bul birtúrli áýesin túsindirýden basqa amaly bolmaǵan.
Shıllerdiń ózi jazǵanyndaı, «ol ózine máńgilik jumbaq» boldy. Bizge de...
Dıkkenstiń deni «saý ma»?
Charlz Dıkkenstiń máıithanalarǵa degen qushtarlyǵy saý adamnyń záresin ushyrady. Onyń bul ǵadeti shyǵarmalaryna da áser etkendeı: onda ázil de, qorqynysh ta tereńinen berildi, al jylt etken úmit árqashan ózin ózi qurdymǵa jiberýmen qatar júrdi.
«Kózge kórinbeıtin beımálim bir kúsh meni máıithanaǵa tartady da turady», dep jazady Dıkkens. Qaı qalaǵa barsa da, birinshi máıithanaǵa soǵyp, ondaǵy sýyp qalǵan denelerdiń arasynda birneshe saǵat ýaqyt ótkizip, ólilerge «súısinedi» eken. Boıyndaǵy birtúrli ǵadetti ózi «jıirkenish tartylysy» deıdi.
Desek te, XIX ǵasyrda máıithana aralaý – búgingi kınoǵa barý syndy qarapaıym jer bolǵan. Túrli oıyn-saýyqtan sharshaǵan, «táttige degen qorqynyshty áńgimelerge» shóldegen parıjdikterdiń ózderi Senadan ustalǵan sýısıd jasaýshylar men sýǵa batqan adamdardy kórýden bas tartpady.
Degenmen, Dıkkenstiń óli denelerge degen qumarlyǵy qarapaıym qyzyǵýshylyqtan asyp túsedi. Ol, tipti Rojdestvony da, Jańa jyldy da máıithanada ótkizdi.
Týǵan jeri Ulybrıtanııada da jazýshy «bos júrgen» joq: polısııa qyzmetkerlerimen birge sýǵa batqandardy jaǵaǵa shyǵarýǵa kómektesti.
