1990-1993 jyldary Qazaq KSR Joǵary Keńesine depýtat bolǵanda ataqty akademıkter Salyq Zımanov, Sultan Sartaev, Jabaıhan Ábdildın, О́mirbek Joldasbekov jáne t.b. birge Qazaqstannyń Memlekettik egemendigi týraly deklarasııasynyń, Qazaqstannyń Táýelsizdigi týraly zańy sııaqty táýelsizdiktiń irgetasyn qalaǵan qujattardyń qabyldanýyna belsendi aralasqan tulǵa. Olar – qazaq ultynyń múddesin qorǵaý jolynda ózderiniń ensıklopedııalyq bilimderimen qarsylasqandardyń aýzyn ashtyrmaǵan eren qaıratkerler.
1970 jyly Manash Qozybaev Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Qazaq KSR Memlekettik, 1995 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyqtaryn, al 1997 jyly Tuńǵysh Prezıdenttiń Beıbitshilik jáne rýhanı kelisim syılyǵyn alǵan. Segiz jyl boıy Qazaq ensıklopedııasynyń bas redaktory bolyp, Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtyn 1988 jyldan 2002 jyly ómirden ótkeninshe 14 jyldaı basqarǵan. 71 jasynda ómirden ótken ǵalymnyń týǵan halqyna bereri áli de kóp edi, biraq taǵdyr onyń mańdaıyna uzaq ǵumyrdy jazbapty. Qazir jas urpaq ǵalymnyń artynda qalǵan mol murasymen sýsyndaýda. Al esimi Almaty qalasynda bir kóshege, Qostanaı qalasynda bir mektepke jáne Soltústik Qazaqstan ýnıversıtetine berilgen.
Jýyrda osy ýnıversıtette ǵalymnyń 90 jyldyǵyna arnalǵan «M.Qozybaev oqýlary – 2021: Bilim men ǵylymdy damytýdyń jańa baǵyttary jáne zamanaýı kózqarastar» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııasy ótti. Konferensııaǵa qatysýshylar aldymen ýnıversıtettiń aldyndaǵy ǵalymnyń eskertkishine gúl shoqtaryn qoıdy. Odan keıin «Manash Qozybaev – Táýelsizdik jarshysy» ǵalym ómiriniń derekterinen qurastyrylǵan baı kórmeni tamashalady.
Konferensııany ashqan ýnıversıtettiń rektory Erlan Shulanov quttyqtaý sózderin aıtý úshin oblys ákiminiń orynbasary Ǵanı Nyǵymetovke sóz berdi. Ol oblys ákimi Qumar Aqsaqalovtyń quttyqtaýyn oqyp berdi. Parlament Senatynyń Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Muhtar Qul-Muhammed óziniń sózinde ǵalymnyń II Dúnıejúzilik soǵysqa qatysty «Qazaqstan – arsenal fronta» atty doktorlyq dıssertasııasyna qatysty klassıkalyq monografııasyn tilge tıek etti. «Aspanda, jerde, teńizde jer júziniń 70-ten artyq memleketin qamtyǵan adamzat tarıhyndaǵy eń úlken soǵysty zertteýge qosqan úlesin eskeretin bolsaq, ol – eń aldymen áskerı-tarıhshy ǵalym. Jaýǵa atylǵan 10 oqtyń toǵyzy Qazaqstanda jasalǵandyǵyn jáne búkil Shyǵys maıdandarda qoldanylǵan qarý-jaraq pen shıkizatty shyǵarǵan eń úlken arsenal Qazaqstan bolǵandyǵyn da tuńǵysh dáleldegen Manash Qabashuly», dedi ol.
Sonymen birge M.Qozybaevtyń Qazaq KSR ensıklopedııasynyń qalyptasyp, damýyna qosqan zor eńbegi men ustazdyq qyrlary týraly da aıtyp ótti. Ol 90-ǵa jýyq ǵylym doktorlary men kandıdattaryn daıyndaǵan. Sonyń ishinde О́zbekáli Jánibekov, Abaı Tasbolatov sııaqty kórnekti tulǵalarǵa da ǵylymı jetekshi bolǵanyn atap ótti.
О́ziniń quttyqtaý sózinde Taıyr Mansurov táýelsiz Qazaqstan memleketiniń qurylýy kezeńinde Manash Qabashulynyń fýndamentaldy ǵylymı eńbekteri otandyq tarıhı jáne saıası kózqarastyń qalyptasýyna aıryqsha reńk bergenin atap ótti. Sonymen birge óziniń M.Qozybaevpen ǵylym men baspagerlik eńbekter jolynda bolǵan áriptestigin joǵary baǵalaıtynyn, onyń adamgershilik joǵary qyrlaryna kózi jetkenin atap aıtty.
L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa Ulttyq ýnıversıtetiniń rektory Erlan Sydyqov óziniń quttyqtaýynda Manash Qabashulynyń Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń órisin keńeıtip, ǵylymı básekelik ortaǵa aınaldyrǵanyn, tarıhshylardyń jańa kózqarasyn qalyptastyrǵanyn, Qazaqstanda tulǵatanýdyń jańashyl baǵdaryn ómirge ákelgenin, qazaq tarıhyn alys-jaqyn shetelderge tanymal etkenin, Ulttyq ǵylym akademııasynyń otandyq bedelin kótergenin, ult tarıhyn zerdeleýdiń jańa ǵylymı-teorııalyq negizdemesin jasaǵanyn atap kórsetti.
General-leıtenant Abaı Tasbolatov óziniń sózin áskerı qyzmette júrgende ǵylymmen aınalysyp, tarıhshy bolýyna Manash Qozybaevtyń áser etkenin, sol úshin oǵan sheksiz rıza ekenin aıtýdan bastady. «Qazaqstannyń áskerı tarıhynyń negizin qalaǵan da Manash Qozybaev bolatyn. Ol Qojabergen jyraýdyń «Elim-aı» dastanynda aıtylǵan derekterdiń ómir shyndyǵyna sáıkestigin alǵashqy bolyp dáleldedi. Halyq arasynda «tarıhtyń marshaly» atanǵan Manash Qabashulyn jerlegende de áskerı dástúr qoldanylǵan edi», dedi ol.
900-deı ǵylymı eńbek jazǵan ǵalymnyń óz ómiriniń 14 jyldaı merzimin Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dırektory bolýǵa arnaǵanyn eske alǵan ınstıtýttyń qazirgi dırektory Zııabek Qabyldınov Manash Qozybaevtyń ekonomıkalyq daǵdarys qyspaqqa alyp turǵan jyldardyń ózinde ǵylymı zertteýlerdi jalǵastyra bergenin aıtty. «О́te kúrdeli, ekonomıkalyq daǵdarys jyldarynyń ózinde ol qazaq tarıhynyń akademııalyq basylymyn jaryqqa shyǵara aldy», dedi ol.
О́ziniń «Qazaq tarıhshylarynyń atasy» atty baıandamasynda Soltústik Qazaqstan ýnıversıtetiniń professory Zarqyn Taıshybaı M.Qozybaevtyń otandyq tarıh ǵylymynyń jańa baǵytynyń ádistemelik negizin jasap bergenin aıtty. «Totalıtarlyq-kommýnıstik tártiptiń tar sheńberinde keptelip qalǵan tarıhı sananyń ózgerýine M.Qozybaev bas boldy. Ol tarıhshylarǵa elimizdiń terrıtorııalyq tutastyǵyn qyzbalyqqa salynbaı, ult múddesine saı ǵylymı turǵydan negizdeý qajettigine baǵdar jasap berdi», dedi.
«Táýelsizdik jáne ulttyq tarıhı jady» atty baıandamasynda belgili tarıhshy, akademık Hangeldi Ábjanov Manash Qozybaevtyń tarıhshylar arasynda «jańashyl ǵalym», «sergek ǵalym» bolǵanyn aıtty. «Ǵylym degenimizdiń ózi belgisizdiń qupııa syryn ashý, al bilim baıaǵydan belgilini bilmeıtinge úıretý. Manash Qozybaev halqymyzdyń aqtańdaqtarynyń syryn ashyp, qazaqty óziniń tól tarıhymen qaýyshtyrdy, qupııa syrlaryn ashty. Keshegi kommýnıstik ıdeologııalyq óktemdik bizdiń tarıhymyzdy burmalady, ótirik jazylǵan jerleri de kóp boldy. Aqtańdaqtar qaptap ketti. Osynyń báriniń astaryn ashyp, halyqty óz tarıhyna jaqyndatqan Manash Qabashuly», dedi ǵalym.
Budan ári Túrkııadan Ábdiýaqap Qara «Akademık M.Qozybaev eńbekterindegi Otan tarıhynyń zárý máseleleri», L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ýnıversıteti tarıh fakýltetiniń dekany Tilegen Sadyqov «Akademık Manash Qozybaevtyń tulǵalyq fenomeni», Qostanaı ýnıversıtetiniń professory Amanjol Kúzembaıuly «Alǵashqy qazaq sibirtanýshysy» degen taqyryptarda baıandamalar jasady. Budan da basqa birneshe baıandama tyńdaldy. Konferensııa barysynda ǵalymnyń uly Ilııas Qozybaevtyń jetekshiligimen daıyndalǵan «Tarıhshy jáne onyń zamany» jáne Soltústik Qazaqstan ýnıversıtetiniń ǵalymnyń 90 jyldyǵyna arnaǵan «Akademık Manash Qozybaev jáne táýelsizdik belesteri» atty jınaqtarynyń tusaýy kesildi. Osynaý mańyzdy konferensııany daıyndaýǵa Soltústik Qazaqstan ýnıversıtetiniń oqytýshy-professorlyq quramy, sonyń ishinde rektordyń keńesshisi, tarıh ǵylymdarynyń doktory Aqmaral Ybyraevanyń eńbegi aıryqsha boldy.
