Jalaqyny qorǵaý jalpyǵa ortaq

Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlınniń je­tekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynyń kún tártibinde on másele qaraldy. Depýtattar nazaryna bul joly ekinshi deńgeıdegi bankter, jeke detektıvtik qyzmet, gendik-ınjenerlik qyzmetti memlekettik retteý jáne birqatar halyqaralyq qujattardy zańdyq bekitý máseleleri usynyldy. Qazaqstan men Qytaı úkimetteri arasyndaǵy Qor­ǵas ózeninde «Dostyq» bir­les­ken sý torabyn salýdaǵy yn­tymaqtastyq kelisimine qa­tysty zań jobasy boıynsha baıandap bergen palatanyń Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Máýlen Áshimbaev sý toraby ortaq qarjylandyrý sharttary boıynsha júzege asaryn erekshe atady. Zań jobasyna qorytyndy ázirleý merzimi anyqtalyp, tıisti komıtetke tapsyryldy. Jáne de gendik-ınjenerlik qyzmetti memlekettik retteý máselelerine qurylǵan zańdyq qujatqa da qorytyndy ázirleý merzimi belgilendi. Al Jeke detektıvtik qyzmet týraly zań jobasy men oǵan ilespe zańdyq qujat depýtattar tarapynan 70 paıyzǵa deıin ózgertiletindikten, olar boıynsha jumys jalǵasatyn boldy. Atalǵan zańdyq qujat tek jeke tulǵalarǵa ǵana emes, zańdy tulǵalarǵa da detektıvtik agenttikter arqyly jumys isteýge múmkindik týǵyzady dep kútilýde. Munda, sondaı-aq, ákimshiliktik jáne qylmystyq jaýapkershilik máselesi de nazardan tys qalmaǵan. Jalpy otyrysta depýtattar Senat tarapynan birqatar túzetýlerimen qaıtarylǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ekinshi deńgeıdegi bankterdi qaıta uıymdastyrý máseleleri boıynsha ózgerister men to­lyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn talqyǵa saldy. Bul zańdyq qujat Memleket basshysynyń qaıta qurylymdaýdan ótken ekinshi deńgeıli BTA, Alıans Bank jáne Temirbankterdiń quramynan memlekettiń shyǵýy týraly tapsyrmasyna oraı usynylyp otyr.     Qosylý kezinde basqa bank ak­sııalaryn satyp alýǵa shek­teýdi alyp tastaý, banktik, hol­dıngtik nemese iri qatysýshysy mártebesin ońtaılandyrý kózdelip otyr. Al birigý jaǵdaıynda qatysýshylardyń biriniń aksııalary kepilde nemese tyıym salýda bolsa, emıtentterdiń qaıta uıymdastyrýdaǵy kepilzatyn aýystyrýǵa tyıym salý tetikteri engizilgen. Májilis Senat depýtattary tarapynan engizilgen túzetýlermen kelisti. Sonymen birge, keshe «Qazaqstan Respýblıkasy men Vetnam Sosıalıstik Respýblıkasy arasyndaǵy azamattyq ister boıynsha ózara quqyqtyq kómek týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da qoldaý tapty. Ádilet mınıstri Berik Imashevtiń aıtýynsha, kelisim ózara quqyqtyq kómekke qatysty qujattardy tapsyrý, dáleldemelerdi jınaý jáne berý, kýá men sarapshyny shaqyrý tártibin retteıdi. О́tinish ony alǵan kúnnen bastap toqsan kún ishinde oryndalary belgilenipti. Mundaı kelisimder Qyrǵyz Respýblıkasy, KHDR, О́zbekstan, Grýzııa, Úndistan, Pákistan, BAÁ, Túrkııa, Túrkimenstan, QHR, Mońǵolııa, Ázerbaıjan jáne Lıtva elderimen jasalǵan. Budan basqa, jalpy otyrysta «Eń tómengi jalaqyny belgileý resimin jasaý týraly konvensııany (26-konvensııa) ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy maquldandy. Májilistiń jalpy otyrysynda «Eń tómengi jalaqyny belgileý resimin jasaý týraly konvensııany (26-konvensııa) ratıfıkasııa­laý týraly» zań jobasyn qaraý barysynda Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın eń tómengi jalaqyny belgileý rásimine dıfferensıaldy jolmen kelý kerektigin aıtty.  Bul, ásirese, aıryqsha eńbek jaǵdaıymen sıpattalatyn  mamandyqtarǵa tikeleı qatysty bolmaq. Odan ári Nurlan Nyǵmatýlın: – Depýtattar toby bastamashy bolǵan tómengi áleýmettik standarttar týraly zań jobasyn ilespeli zańnamalyq qujattarmen talqylaý kezinde bizge búgingi aıtylyp otyrǵan, tómengi standarttar týraly eń tómengi jalaqyny belgileý, ásirese, aıryqsha eńbek jaǵdaıymen sıpattalatyn mamandyqtarǵa qatysty  máselelerdi de esepke alýymyz kerek shyǵar. О́ıtkeni, bizdiń azamattarymyzdyń ómir súrýine, eńbek etýine qolaıly áleýmettik bazıs degenimizdiń ózi osy emes pe – dedi. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenova ótken jyly elimizde eń tómengi jalaqy standarttaryna qatysty zertteýler júrgizilgendigin tilge tıek etti. Mınıstr qazirgi kezde aıaqtalyp qalǵan zertteýler negizinde eń tómengi jalaqy mólsherin belgileýdiń tórt túri qarastyrylǵandyǵyn da atap ketti. Jaqyn arada usynymdar jumys tobyna shyǵarylyp, maquldaýdan ótken soń qoǵam talqysyna shyǵarylatyn bolady. Konvensııanyń maqsaty – memlekettiń eń tómengi jalaqyny belgileý rásimin saqtaý quqyǵyn qamtamasyz etý. Árbir memleket jalaqyny ujymdyq shart arqyly nemese ózge de jolmen tıimdi retteýdiń belgili rásimi bolmaǵan jáne jalaqysy óte tómen ónerkásiptiń belgili bir salalarynda (atap aıtqanda, úı sharýashylyǵynda) jumys isteıtin eńbekshiler jalaqysynyń eń tómengi mólsherlerin belgileýge mindetteledi. Halyqaralyq qujat boıynsha eń tómengi mólsherlemeler qoldanylatyn jáne jalaqyny anaǵurlym tómen mólsherlemelermen alǵan jumysshy ózine tolyq tólenbegen somany sot tártibimen alýǵa quqyǵy qaralady. Sonymen qatar, kún tártibinde «Jalaqyny qorǵaý týraly konvensııany (95-konvensııa) ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da jan-jaqty talqyǵa salyndy. Konvensııa memlekettiń jalaqyny qorǵaý normalaryn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Álemdik jahandaný jaǵdaıynda Qazaqstannyń damyǵan otyz eldiń qataryna qosylý baǵytynda eńbekaqyny retteý, halyqaralyq standarttardy engizý, adam kapıtalyn damytý turaqtylyqty saqtaýdyń mindetti sharty bolyp tabylady. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenova sózinde jalaqynyń Halyqaralyq eńbek uıymynyń qaǵıdattaryna sáıkes qorǵalýy asa mańyzdy ekenine toqtaldy. Konvensııada jalaqyny ýaqtyly jáne júıeli tóleý, ony shekten tys ustap qalýlardan, kásiporyn bankrot bolǵan nemese taratylǵan jaǵdaıda qorǵaý qarastyrylady. Talqylaý barysynda depýtat Nurtaı Sabılıanov elimizde jalaqy ýaqtyly tólenbeıtindigine qynjylys bildirdi. Elimizde jumys berýshiler tarapynan mundaı faktiler kezdesetinimen kelisken mınıstr qazirgi tańda oblys ákimdikteri janynan arnaıy shtabtar qurylǵanynan habardar etti. Mysaly, byltyr jumys berýshilerdiń eńbekaqyǵa qaryzy 1,1 mlrd. teńge bolsa, bıyl 21 aqpandaǵy jaǵdaı boıynsha 75 mekeme 6748 jumysshysyna 828 mıllıon teńge bereshegi barlyǵy anyqtalǵan. Endi bul máseleni túpkilikti sheshý úshin Úkimet janyndaǵy úshjaqty komıssııa jan-jaqty jumys jasap jatyr eken. Zań jobasy maquldanyp, Senatqa joldandy. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».