Múmkindik keń, meje bıik

Jurtshylyq arasynda jıi bolýshy, jaǵdaımen tikeleı tanysyp-qanyǵýǵa den qoıýshy oblys basshysy retinde tanymal Baýyrjan Ábdishev qaraǵandylyqtar aldyndaǵy esepti kezdesýge deıin de jergilikti teledıdar arqyly aımaqta atqarylýdaǵy ister men mindetter týraly oı bólisken bolatyn. Úlken qyzyǵýshylyq týdyrǵan bul habardy kórip-tyńdaýshylar kókeılerindegi san saýaldardy aýyl­dan da, qaladan da jaýdyryp, tushymdy jaýaptar ala aldy. Keshe  óńir ómirine qatysty keleli áńgime jyl ishindegi basty alqaly keńeste odan ári órbitilip, taǵy bir jan-jaqty sarapqa salyndy. Onda jasaǵan baıandamasynda jer­gilikti atqarýshy bıliktiń esepti ke­zeńdegi barlyq qyzmeti Pre­zı­dent N.Á.Nazarbaevtyń «Qaza­q­stan-2050» Strategııasy – qalyp­tas­qan memlekettiń jańa saıası baǵyty» at­­ty Joldaýynda alǵa qoıylǵan ma­­­­­ńyzdy mindetter men tapsyr­ma­­­­lardy tolyqtaı júzege asyrýǵa ba­ǵyt­talǵany atalyp, Qazaqstannyń ozyq damyǵan 30 eldiń qataryna ený talaptaryn tarazylaǵan bıylǵy ja­­ńa Joldaý óndiristi óńirdiń da­mýyn óristetýge sony serpin berdi, oǵan múmkindikterimiz ben áleýe­ti­miz jetkilikti. Búgin sizderdiń al­da­ry­ńyzda esep berý, ótkenge oı jú­gir­tip, atqarylǵan ister jaıly aqparat aı­tý asa jaýapty sát, dedi Baýyrjan Túıteuly. Oblys ákimi ortaǵa salǵandaı, buǵan byltyrǵy jyldyń qorytyn­dysy dálel bola alady. Ishki jalpy ónimniń kólemi boıynsha respýblıkada tórtinshi orynda turaqtalyp, onyń úlesi 8,5 paıyz quraǵan aımaq ekonomıkasynyń kúsh-qýatyn arttyra túsýge qolaıly jaǵdaılar bar. О́tken kezeńde ónerkásiptik ónim kólemi – 2,1, negizgi kapıtalǵa tar­tylǵan ınvestısııa – 18,2, bel­sen­di shaǵyn jáne orta bıznes ny­sandarynyń sany – 9,1, olardyń óndirgen ónimderi 3,4 paıyzǵa ósýi jetistikti eseleýge múmkindik be­re­tindigine senim zor. Otandyq ındýstrııanyń kóshbastaýshysy sanalatyn óńirde ónerkásip salasyn­daǵy ilgerileýdiń oń yrǵaǵy qalyp­tasýy júıeli jumystardyń nátıjesi ekenin dáleldeıtin naqty derekterdiń biri retinde byltyrǵy ónim kólemi 1 trln. 398 mlrd. teń­geni qurap, aldyndaǵy jylmen salystyrǵanda 102,1 paıyz kórsetkishke kóterilýin aıtýǵa bolady. Syrtqy saýda aınalymynyń jaqsarýy da alǵa umtylystyń alym­dylyǵyn ańǵartady. О́tken jyl­ǵa qaraǵanda 2,4 paıyzǵa ulǵa­ıyp, 9,7 mlrd. teńgeni quraýy jer­gilikti ónimderdiń ótimdiligi joǵarylaı túsýin tanytady. Jurtshylyq kýá bolyp otyr­ǵan­daı, aımaq ekonomıkasyna jańa óndiristik jobalar úlken ózgerister jasap keledi jáne iske asyrylýy ornyqty. Máselen, ótken jyly Indýstrııalandyrý kartasyna engen jalpy somasy 407 mlrd. teńge quraǵan jáne 9,5 jumys ornyn ashqan 66 joba oıdaǵydaı oryndalý­da. Ásirese, «Saryarqa» arnaıy eko­nomıkalyq aımaǵy ınfra­qury­lymy qurylysynyń aıaqtalýy basym sala áleýetin kúsheıtýge negiz qala­dy. Búginde onyń aýmaǵynda ın­ves­tısııalyq jobalaryn iske asyrýǵa 3 kásiporyn kirisse, tirkelgen 33 qatysýshynyń 12 kompanııasy qatardan qalyspaýǵa daıyn tur. Sondaı-aq, jaǵymdy qubylystardyń ishinde eksport kólemi ulǵaıýyn atap ótpeske bolmaıdy. Byltyr jergilikti kásiporyndar ónimi álemniń 44 eline eksporttalsa, syrtqy rynoktaǵy básekelestikti nyǵaıtýǵa bıyl da qaýqar jetkilikti. Bul úshin ishki rezervter men múmkindikterdi barynsha jumyldyrý qajettigi aıtyldy. Esep barysynda ólke áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıynyń basqa da tustaryn baıandaı kelip, aımaq basshysy alda turǵan mindetterge keńinen toqtaldy. Elbasynyń «Qazaq­stan joly – 2050: bir maq­sat, bir múdde, bir bolashaq» atty Joldaýynda alǵa qoıylǵan tapsyrmalarǵa sáı­kes belgilengen is-sharalardy jik­tep, olardyń oryndalýy zor jaýap­ker­shilik júkteıtini ataldy. Sonyń ishinde, metan gazyn paıdalanýdy iske asyrý, mys qorlary qaldyqtaryn qaıta kádege jaratý, mashına jasaý, farmasevtıka ónerkásibin damytý úshin 13 óndiris ornyn ashý, 2 myńǵa tarta adamdy eńbekke qamtý sııaqty máselelerge erekshe mán beri­lip otyr. Aýyl sharýashylyǵyn ártaraptandyrý sharalaryn jetildirý ýaqyt talabynyń biri. Zyǵyr, dándi burshaq daqyldar, kartop, kókónis egistikteri kólemin ulǵaıtý azyq-túlik túrleri kóbeıip, molaıýyna múmkindik týǵyzdy. Buǵan bıyl ótken jylǵydan 920,5 mıllıon teńge artyq qarjy bólinýi odan ári keń jol ashpaq. Memleket basshysy Joldaýynda usynǵan 10 ilkimdi ıdeıaǵa sáıkes árqaısysy boıynsha tıisti salalarǵa naqty mindetter qoıyldy degen ákim  mańyzdylaryn atap ótti. Esepti baıandamadan soń qatysý­shylar tarapynan jazbasha jáne aýyzsha suraqtar qoıyldy. Jıyn zalyna qosylǵan tikeleı telebaılanys arqyly oblys qalalary men aýdandary jurtshylyq ókilderi oǵan ózderi de qatysyp otyrǵandaı bolýy­men qatar, talqylanýdaǵy máselege oraı oı-pikirlerin de bildirdi. Al qoıǵan suraqtardyń bárin Baýyrjan Ábdishev jaýapsyz qaldyrmady. Kúndelikti turmys jaǵdaıyna baılanysty kóterilgen ózekti máselelerdiń sheshimin tabý, usynys-tilekterdi nazardan tys qaldyrmaý kezdesýge qatysýshy aýdan­­­dar men qalalar ákimderine, mekemeler men uıymdar basshylaryna kózbe-kóz tapsyrylyp, oryndalý merzimi de eskertildi. Buqaramen baılanysty jetildirý máselesine toqtalyp ótken ákim byltyr azamattardan 2325 hat-habar alynyp, onyń 1633-i jeke blogyna kelip túskenin, 90 adam qabyldaýynda bolǵanyn málim etti. Bulaısha jurtshylyq tynys-tirshiligin tikeleı bilý qyzmetke úlken qozǵaý salady delinip, barlyq deńgeıdegi ákimdikter sony ustaný kerektigine nazar aýdartyldy. Aıqyn NESIPBAI, «Egemen Qazaqstan». Qaraǵandy oblysy.