Aımaqtar • 08 Jeltoqsan, 2021

Kitaphanalardy jańǵyrtý – qoǵamdyq sanany jańǵyrtý

136 ret kórsetildi

Shymkent qalasynda mádenıet salasyna tereń saraptama jasalyp, sapasyn damytý konsepsııasy jyl basynda ázirlengen bolatyn. Onyń ishinde túrli mádenıet mekemeleri ónimdiliginiń negizgi kórsetkishin kóterý jospary túzilip, qyzyqty ıdeıalar usynylǵan. Mysaly, kitaphanalarda tek kitap oqyp qoımaı, turǵyndardyń bas qosyp, ýaqytyn tıimdi ótkizýge múmkindik jasaý, teatrlar, sırk pen zoobaqtyń jumysyn jańa deńgeıge kóterý josparlanǵan bolatyn.

Igi bastamalar búginde iske asyrylyp, turǵyndar tarapynan oń baǵalanýda. Qalanyń kitaphana júıesin jańǵyrtýdyń jańa strategııasy Shymkent qalasynyń ákimi Murat Áıtenovtiń tapsyrmasy boıynsha jyl basynda bastalyp, osy júıedegi jumysty jetildirýge baǵyttaldy. Bul jumys 2025 jylǵa deıin jalǵasady. Kitaphanalardy jańǵyrtý aıasynda qalanyń 10 ki­taphanasy jańartylyp, zamanaýı talaptar men normalarǵa sáıkestendirildi, ıaǵnı Community Centre-ge aınaldy. Kúni keshe Shym­kent qalasynda jańǵyrtýdan ótken Abaı kitaphanasynyń eki fılıalynyń ashylý saltanaty bol­dy. Balalar kitaphanasy­nyń fı­lıaly da jańǵyrtýdan ótti. Jań­ǵyrtýdan ótken №2 kitap­hana bólimshesi 1963 jyly soǵylǵan kóp­qabatty úıdiń birinshi qaba­tyn­da ornalasqan. Ol úıde kompozı­tor Shámshi Qaldaıaqov turǵan. Úıdiń aldyndaǵy oń jaq buryshyna 2005 jyly Sh.Qaldaıaqovtyń 75 jyldyq mereıtoıyna oraı eskertkishi ornatylǵan. Jańǵyrtýdan ótken kitaphananyń ashylýyna qatys­qan qala ákiminiń birinshi orynbasary Shyńǵys Muqan, qala­lyq máslıhat hatshysy Bahadyr Na­rym­betov jáne máslıhat depý­tat­tary Shámshi Qaldaıaqov eskert­kishine gúl shoqtaryn qoıdy. Jańar­tylǵan kitaphanadaǵy ózgeris­termen tanysty. Aıtýly is-sha­raǵa Sh.Qaldaıaqovtyń týǵan qa­­ryn­­da­sy da qatysyp, jyly le­bi­zin bil­dirgenin aıta ketelik. Jań­ǵyrtý­dan ótken kitaphana ın­ter­eri mýzyka taqyrybynda ja­salǵan. Bul kitaphana endi mýzyka, bı, óner­taný, mádenıet sa­la­lary boıyn­sha kitaptardy oqyr­man nazaryna usynatyn bolady. Jal­py jańǵyrtýdan ótkizilgen kitap­ha­­­­nalardyń ereksheligi – olar ádet­tegi oqý oryndary sheńberinen shyǵyp, úıirme jumystaryn júrgizý, is-sharalar ótkizý, kovorkıng, qaýymdastyqtar men klýbtardy damytý múmkindigi bar komıýnıtı ortalyqtar bolyp tabylady, biraq burynǵysha oqý men jumys isteý úshin yńǵaıly oryn bolyp qala beredi.

Community Centre sııaqty jańar­týdyń bul túri, ádette, tur­ǵyn úı massıvterinen jaıaý júr­ginshilerge qoljetimdi qala­nyń turǵyn úıler aýdandarynda yń­ǵaıly ornalasqan demalý úshin qoǵamdyq keńistikti uıymdastyrýdy qamtıdy. Negiz­gi aımaqtardy toltyrý ǵımarat­tyń ornalasqan jerine jáne maq­satty aýdıtorııaǵa baılanysty, kitaphanalar men basqa da mádenı nysandardy damytý úshin tamasha perspektıvaly alań bolyp sanalady. Shymkenttegi Community Centre-diń jańa turǵyn aýdandarda, ǵımarattardyń tómengi qabattarynda damýy qala da­mýyn úılestirýge, jatyn aýdandarda qosymsha ósý núktelerin qalyp­tastyrýǵa, sondaı-aq ártúrli jas­taǵy jáne halyqtyń áleýmettik top­tary úshin bos ýaqytty damy­týǵa yqpal etedi.

Qalalyq mádenıetti damytýdyń mańyzdy baǵyttarynyń biri – qoǵamda otbasylyq qundylyqtar men otbasylyq demalysty ilgeriletý jáne dáripteý. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev demalys sapasy men mádenıettiń qoljetimdiligin jaqsartý kerektigine únemi nazar aýdaryp keledi. Bul oraıda qala ákimdiginiń jobalaýynsha, sapaly otbasylyq ýaqyt ótki­zýdiń tanymal oryndarynyń biri jańa formattaǵy kitaphanalar – «Otbasy kitaphanalary» bolýy tıis. Mysaly, kóktemde elimiz boıynsha alǵashqy «Otbasylyq ki­taphana» Shymkentte ashyldy. Balalar kitaphanalarynyń or­­ta­­lyqtandyrylǵan júıesiniń «Za­badam» fılıaly jáne ortalyq balalar kitaphanasynyń ózi «Otba­sylyq kitaphanalar» bolyp qaıta quryldy, onda oqyrman abonementi otbasynyń barlyq múshelerine beriledi, ıaǵnı kitaphanaǵa bir otbasy músheleri kelgen kezde olardyń jeńildik bıletterin alý reıtıngisi ósetin bolady. Kitaphananyń ereksheligi – otbasymen birge tıimdi ýaqyt ótkizýge jáne balalar demalysy úshin qolaıly jaǵdaı jasalǵan. Munda úıirme jumystaryn júrgizýge, is-sharalar ótkizýge, kovorkıng, qaýymdastyqtar men klýbtardy damytýǵa múmkindik bar. Iаǵnı turǵyndar kitap oqýmen qatar shahmat, toǵyzqumalaq oınap, áńgime-dúken qura alady. Motıvasııa júıesine erekshe nazar aýdaryldy, atap aıtsaq jańa kitaphanalarda turaqty oqyrmandarǵa Shymkent qalasynyń mádenıet basqarmasy ótkizetin oıyn-saýyq is-sharala­ryna, spektaklderge tegin bıletter usynylady. Jańa ashylǵan otbasy formatyndaǵy alǵashqy kitaphana óziniń ornalasqan jeri­men qýantady, sebebi qalany ortalyqtandyrý, damytý qaǵıdasy eskerildi jáne jańa formattaǵy kitaphana óz esigin ortalyqta emes, qala sheginde ashty, bul aýdanda jańa tartymdy núktege aınalýy tıis.

Sondaı-aq Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵy aıasynda mádenıet, til­der­di damytý jáne arhıvter bas­qar­masynyń bastamasymen iske asy­rylǵan «Zaǵıptarǵa kitap syıla» aksııasy da oń nátıje berdi. Kózi kórmeıtin jáne nashar kóretin azamattarǵa arnalǵan arnaıy kitap­hananyń dybys jazý bólimine kelgen teatr akterleri men belgili óner ıeleri aksııaǵa óz úlesin qosty. Oqýǵa usynylǵan avtorlardyń arasynda elimizge belgili jer­gilikti aqyn-jazýshylardyń shyǵar­malary bar. Kitaphanadaǵy kitap qory 140 myńnan asady. Onyń ishinde 45 611 «sóıleıtin» kitap­ty tyńdaýǵa bolady. Dybys jazý bóliminde búginde 677 kitap oqyl­ǵan, kóbeıtilgeni – 5 931 dana.

 Qala kúni qarsańynda Shym­kent qalalyq ortalyqtandy­ryl­­­ǵan kóp­­shilik kitaphanalar júıe­si­­­­niń ortalyq kitaphanasy jańǵyr­tý­dan keıin Abay Community Centre retinde óz esigin qaıta ashty. Bul kitaphananyń negizi 1954 jy­ly qalanǵan. Kitaphanaǵa qaras­ty 23 fı­lıal kitaphana bólimshe­leri qala turǵyndaryna kitaphana­lyq qyzmet kórsetedi. Kitaphana aý­ma­ǵynda oqý aımaqtary, kitap jáne oqyrmandar zaly, Music and Art Community Space zaly, kofehana ashyldy. Sondaı-aq bıyl «Otyrar» qalalyq ǵylymı-ámbebap kitaphanasy Ál-Farabı atyndaǵy qalalyq ǵylymı-ámbe­bap kitaphanasy bolyp ózger­tildi. Jańǵyrtý jumystary júr­gizilip, Ábý Nasyr ál-Farabıdiń astronomııa ǵylymyna arnalǵan «Planetarıı zaly», oqyrmannyń qazaq jáne álem ádebıetiniń úzdik shyǵarmalaryn oqý jáne tyńdaý múmkindigin usynatyn «Aýdıo zal», Shymkent qalasynyń tarıhynan syr shertetin «Qaıyrymdy qala» zaly, Ál-Farabıdiń ómir joly týraly tolyq málimet alatyn «Ál-Farabı» zaly ashyldy. Asa qundy rýhanı jáne mańyzy bar kitaptar men qoljazbalardy saqtaıtyn sırek kitaptar qo­ry bólimi Ál-Farabıdiń jazba­larynyń kóshirmelerimen tolyq­tyryldy.

 

ShYMKENT

Sońǵy jańalyqtar

Esińde bolar ár kúniń

Qazaqstan • Keshe

Jemqorlyq statıstıkasy

Qazaqstan • Keshe

«Bir belgi úshin...»

Kıno • Keshe

Shynaıylyq

О́ner • Keshe

Balalyq shaqtyń aspany

Qoǵam • Keshe

Uqsas jańalyqtar