05 Naýryz, 2014

«El zańdary ústemdik qurady, azamattar quqyǵy buzylmaıdy»

350 ret
kórsetildi
10 mın
oqý úshin
Elbasy Nursultan Nazarbaev bıylǵy «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda «Álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna umtylys kezinde bizge adal básekelestik, ádilettilik, zańnyń ústemdigi jáne joǵary mádenıet ahýaly qajet» dep barlyq quqyq qorǵaý júıesi jumysynyń sapasyn arttyrýdyń mańyzdylyǵyn alǵa tartty. Osyǵan oraı Atyraý oblysynyń prokýrory Ǵalymjan TOǴYZBAEV azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtary men bostandyqtarynyń qorǵalýy, el zańdarynyń saqtalýy jóninde áńgimelep berdi. G..Togyzbaev– Ǵalymjan Isataıuly, Elbasy bıylǵy Joldaýynda aı­tylǵan zańnyń ústemdigi já­ne joǵary mádenıet ahýalyn qa­lyptastyrýdyń qajettigi aldymen prokýratýra organdarynyń pármendiligimen baılanysty bolary daýsyz. Siz ne aıtar edińiz? – Búgingi zamannyń talabyna saı prokýratýra organdarynyń qyzmeti negizinen azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaýǵa, mem­lekettik organdardyń quqyqtyq aktileriniń Konstıtýsııaǵa, zańdarǵa jáne Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń jarlyqtaryna sáı­kestigi zańdylyǵynyń saq­ta­lýyna, qorshaǵan ortany qorǵaý týraly zańnamalardyń qoldanylýyna, kásipkerlikti qorǵaý jáne qoldaýǵa, memlekettiń ekonomıkalyq múddesin qorǵaýǵa baǵyttalyp otyr. Atap aıtqanda, oblystyq prokýratýra organdarymen byltyr áleýmettik-ekonomıkalyq salada 20 myńnan astam zań buzýshylyq anyqtalyp, joıylǵan. Sondaı-aq, 1200-den astam zańsyz quqyqtyq aktilerdiń kúshi joıyldy. 43 qylmystyq is qozǵaldy. 37 myńnan astam azamattyń quqyqtary qalpyna keltirildi. Olardyń arasynda 10 myń kámeletke jasy tolmaǵandar bar. Prokýrorlyq qadaǵalaý aktileri boıynsha barlyǵy 2300-den astam quqyq buzýshylar ártúrli jaýapkershilikke tartyldy. Memlekettiń materıaldyq múd­desin qorǵaý máseleleri kúnde­lik­ti baqylaýymyzda boldy. Pro­kýrorlyq yqpal etý aktilerimen 7 mıllıardqa jýyq teńge óndirildi. Prokýrorlar qabyldaǵan sharalar­dyń nátıjesinde 370 mıllıonnan astam teńge somasyndaǵy jalaqy boıynsha merzimi ótip ketken qaryzdar tólendi. Osylaısha, 4700 jumysshynyń eńbek quqyqtary qorǵaldy. Sondaı-aq, prokýrorlarymyz 400-den astam kásipkerdiń quqyqtaryn olardyń qyzmetine memlekettik organdardyń zańsyz aralasýynan qorǵady. – О́ńir jurtshylyǵyn alań­datatyn ózekti problemanyń biri –qorshaǵan ortany qorǵaý. Osy oraıda qandaı zańsyzdyqtar oryn alyp otyr? – Aımaqtaǵy eń ózekti máse­lelerdiń biri qorshaǵan ortany qorǵaýda jáne onyń re­sýrs­taryn utymdy paıda­lanýda zańsyzdyqtardyń jolyn ke­sýdi maqsat tutyp otyrmyz. Pro­kýratýramen qadaǵalaý qyz­metinde aýmaqtyń iri jer qoınaýyn paıdalanýshylarmen qorshaǵan ortaǵa normatıvten tys shyǵaryndy  boıynsha mindetti salyq tólemderi niń memleket paıdasyna túspeý faktisi anyqtaldy. Onyń ishinde, bir ǵana «TShO» JShS-den 3,9 mlrd. teńge memleket paıdasyna túspeı qalǵan. Sondaı-aq, oblystaǵy jeke kásiporyndarmen sharýashylyq qyzmet ruqsat qujattarynsyz júzege asyryl­ǵandyǵy da belgili boldy. Mysaly, qorshaǵan ortaǵa emıssııaǵa ruqsat­tyń joq bolýyna baılanysty sottyń sheshimimen «EME» JShS-niń qyzmeti toqtatylyp, ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. – Brakonerlikke qarsy kúres qalaı órbip otyr? – Zańsyz balyq aınalymymen jáne balyq resýrstaryn zańsyz aýlaýmen baılanysty 397 (2012 jyly – 284) qylmys tirkeldi. Atap aıtqanda, prokýratýra organdarymen atalǵan baǵytta 19 qylmystyq is qozǵaldy. Sonyń ishinde 1 is QR QK 308-baby, 4-tarmaǵynyń «v» tarmaqshasymen qozǵaldy. Qabyldanǵan sharalarmen ótken jyly quqyq qorǵaý jáne ýákiletti organdarymen barlyǵy 186 (2012 jyly – 105 t.) tonnadan astam balyq, onyń ishinde 3,7 (1,6) tonna bekire tuqymdas balyqtary, 25,6 (53) kılo ýyldyryq alynǵan. Quqyq qorǵaý organdarymen birlese júrgizilgen josparly ju­mystyń nátıjesinde oblys kóleminde laýazymdy tulǵanyń basshylyq etýimen bekire tuqymdas balyq ónimderin zańsyz aýlaý jáne satý kásibimen aınalysqan uıymdasqan top áshkerelendi. Aıyptalýshylar qamaýǵa alynyp, qylmystyq is tergelýde. – Memlekettiń basty baı­lyǵyna balanǵan jer telimderi maqsatty ıgerilýde me? – El azamattary jer telimderin alǵanmen, tıisti zańnama boıynsha belgilengen merzimde ıgerý qajettigin eskere bermeıdi. Bálkim bul quqyqtyq saýattyń azdyǵynan bolar. Osy oraıda, tıisti zańnamanyń saqtalýyna júrgizilgen qadaǵalaý boıynsha 1500 ıgerilmegen jer ýchaskesi anyqtalyp otyr. Munyń ishinde 1400 jer ýchaskesiniń ıelerine bólingen jerlerdi maqsatty qol­daný týraly habarlamalar berildi. Prokýrorlyq yqpal etý aktileri negizinde kadastrlyq somasy 688 mln. teńge bolatyn, jalpy alańy 8467 ga jer memleket men­shigine qaıtaryldy. Sottarǵa ıgerilmegen jer ýchaskelerin memleket menshigine qaıtarý týraly 90 talap aryz berilgen bolatyn. Onyń 61-i qanaǵattandyrylyp, 29-y qaralý ústinde. – Elbasy kásipkerlerdiń qu­qyqtaryn qorǵaýǵa basa nazar aýdarýdy udaıy aıtyp keledi. Osyǵan oraı qandaı jumystar atqaryldy? – Bizde kásipkerler quqyǵyn qorǵaý maqsatynda mobıldik toptar jumys jasaıdy. О́tken jyly osy topqa 54 sıgnal tirkeldi («Bıznes tiregi» saıtynan 52). Onyń 14-i rastaldy, al 40-y rastalmaı qaldy. Jalpy, prokýratýra organdarymen tekserý taǵaıyndaý týraly 46 aktiniń, ákimshilik jaza qoldaný týraly 23 qaýlynyń kúshi joıyldy. Bizdiń organ «Zań jáne bıznes» aksııa­syn turaqty ótkizip keledi. Atalǵan sharada baqylaý organdarynyń ókil­derin qatystyrýmen aýdandarǵa shy­ǵyp, kishi jáne orta bıznes ókil­­derimen kezdesýler jáne semınarlar uıym­dastyrylady. Bul baǵytta jumystardy alǵa qaraı jańdandyrý maqsatynda jaqynda oblystyq prokýratýra jáne oblystyq kásipkerler palatasy arasyndaǵy kásipkerlerdiń quqyqtaryn qorǵaý máseleleri jónindegi ózara yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. Bul memorandýmnyń maqsaty –Atyraý oblysynda kásipkerlikti budan ári damytý jáne órkendetý úshin konstrýktıvtik, ashyqtyq jáne tıimdilik qaǵıdalarynda ınstıtýttyq negizderdi qalyp­tastyrý boıynsha birlesken jáne kelisilgen is-qımyldardy júzege asyrý. Osy tektes m­e­morandým 2013 jyldyń jel­toqsan aıynda «Damý» kásipkerlikti damytý qory» AQ-tyń aýmaqtyq fılıalymen jasaldy. Kásip­kerlerge qyzmet kórsetý orta­lyǵynda prokýrordyń bólmesi ashylyp, onda aptasyna bir ret kásipkerlerdi qabyldaý ótkiziledi. Bizdiń tarapymyzdan qabyldanyp jatqan is-sharalar shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń damýyna oń áserin tıgizedi dep oılaımyn. – Ekstremızm jáne ter­­­ro­rızmge qarsy is-qımyldyń tıimdiligi, jalpy óńirdegi qyl­mystyq ahýal týraly ne deısiz? – Oblystyq quqyq qorǵaý jáne arnaıy organdarymen byltyr quqyq qorǵaý qyzmetkerlerine qarsy birqatar terrorıstik aktiler jasaýdy josparlaǵan qylmystyq top quryqtaldy. Statıstıkalyq málimetke sáıkes, ótken jyly bir­lesken kúshpen 20 qylmys anyq­­talǵan, onyń ishinde 3-ýi ter­rorızmdi qarjylandyrý faktisi. Sottyń úkimderimen 36 adam sottaldy. Oblys kólemindegi jalpy qylmystyq quqyq buzýshylyq sany respýblıka deńgeıindegideı kóbeıip otyr. Naqtylaı aıtqanda, qylmystyń kóbeıý deńgeıi –22,7 %. Qylmys sanynyń ósýi paıyzdyq mólshermen saralaǵanda, bylaısha sıpattalady: onsha aýyr emes qylmys – 55,7%, aýyrlyǵy ortasha qylmys – 22,2%, aýyr qylmys – 0,9% . О́z kezeginde, erekshe aýyr qylmys túri 45%-ǵa tómendegen. – Prokýratýra organdary qylmyspen keltirilgen zalal­dy, sonymen qatar, ózge de bere­shek­terdi óndirý barysyndaǵy jumysqa qandaı úles qosýda? – Prokýratýramen júrgizilgen tekserýlermen qylmystardan óndi­rilmegen zalal kólemi anyqtalyp, yqpal etý aktilerimen memleket paıdasyna 200 mln. teńge óndirildi. Prokýratýra organdarynyń 10 talap aryzy boıynsha qylmys jasaǵan tulǵalardan japa shekken jandarǵa medısınalyq kómek kórsetý kezindegi memlekettiń jar­ty mıllıon teńge shamasynda shyǵyny óndirildi. Sot oryndaýshylar qyzmetine 130 tekserý júrgizilip, prokýrorlyq yqpal etý aktilerimen boryshkerlerden barlyǵy 420 mln. teńge, sonyń ishinde memleket paıdasyna 263 mln. teńge óndirilýine atsalystyq. Prokýratýranyń bastamasymen «Balalyqtan aıyrma – alıment tóle» jáne «Balańdy esińe al, alıment tóle» atty aksııalar ót­kizilip, nátıjesinde 15 mln. teńge kóleminde bereshekter óndi­rildi. 284 balanyń quqyqtary qorǵaldy. Sonymen qatar, alıment tóleýge múmkindikteri joq 1008 boryshkerdiń ishinen 265 tulǵa jumyspen qamtylyp, 2-ýi kásibı oqýǵa, 1-ýi qaıta daıarlaý kýrsyna jáne 2-ýi áleýmettik jumys ornyna jiberildi. Memleket paıdasyna bere­shekterdi óndirý týraly atqarý óndiristeri boıynsha 3 qylmystyq is qozǵaldy. Boryshkerlerdiń avtokólikterin ustaý, olardy sot oryndaýshylarǵa jetkizý jáne saýda-sattyqqa shyǵarý sapasyn kóterý maqsatynda quralǵan mobıldik toby da jumys jasaıdy. Osy toptyń atsalysýymen 27 avtokólik ustalynyp, onyń 5-ýi saýda-sattyq arqyly satyldy. Osylaısha, memleket paıdasyna 1,5 mln. teńgeden astam soma óndirilip, qalǵan avtokólikter boıynsha saýda-sattyqtar júrgizilýde. Bizdiń bas­ty maqsatymyz – azamattardyń Konstıtýsııalyq quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý, sol sebepten, bul baǵyttaǵy prokýrorlyq yqpal etý jumystary jalǵasa beredi. Eń bastysy, el zańdarynyń ústemdik qurýyn qamtamasyz etýdi kózdeımiz. Áńgimelesken Joldasbek ShО́PEǴUL, «Egemen Qazaqstan». Atyraý oblysy.
Sońǵy jańalyqtar

Tútinge tunshyqqan О́skemen

Aımaqtar • Búgin, 08:50

Aıryqsha akvamádenıet

Sharýashylyq • Búgin, 08:45

Azamattyq ustanym

Saıasat • Búgin, 08:43

Ulttyq qordyń balalarǵa sharapaty

Qoǵam • Búgin, 08:40

El órkendeýiniń jańa baǵdary

Saıasat • Búgin, 08:38

Bilim salasyna suranys joǵary

Eńbek • Búgin, 08:35

Jumysshy quqy nege buzylady?

Quqyq • Búgin, 08:30

Tarıhı tańdaý

Pikir • Búgin, 08:28

Jahandyq reıtıngte eleýli oryndamyz

Qazaqstan • Búgin, 08:25

Ata zań jobasy týraly ǵalymdar pikiri

Ata zań • Búgin, 08:22

Neırohırýrgııadaǵy tyń izdenis

Ǵylym • Búgin, 08:20

21 sheteldik baıqaýshy akkredıtteldi

Referendým • Búgin, 08:17

Jarys kúndeligi

Sport • Búgin, 08:15

Balmuzdaq óndirisiniń «baǵy jandy»

О́ndiris • Búgin, 08:12