Esterińizde bolsa, sonaý 90-jyldardyń basynda daralyǵy men danalyǵy teń Nursultan Ábishuly: «Biz qıyn-qystaý syndarda da ózimizdiń jaýyngerlik dańqymyzǵa daq túsirmegen halyqpyz» degen edi. Jalpy, «jaýyngerlik» degen uǵymdy keń maǵynada túsinýimiz kerek. Eger azattyq degen talap bolmasa, eldiń baqyty jolynda mańdaı ter tógilmese, bıylǵy 30 jyldyq torqaly toıy atalyp ótip jatqan Táýelsizdik bolar ma edi?
Jaýapty jyldarda Elbasy: «Táýelsizdik týyn tigýge qanshalyqty qajyr-qaırat kerek bolsa, ony qulatpaı saqtap alýǵa sonshalyqty qajyr-qaırat kerek» dep jazǵan edi. Bul sóz búgin de kókeıkesti.
Jaqynda Nursultan Ábishuly «Eldiktiń jeti tuǵyry» atty tamasha tujyrymdama jarııalap, jas urpaqty serpiltti. Munyń eń negizgi ıdeıasy – jańa Qazaqstannyń adaspas baǵytyn aıqyndaý.
Elbasy bılik sabaqtastyǵyna aıryqsha mán berip, taıaýda Nur Otan partııasy tizginin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevqa tapsyratynyn málimdedi.
Halyqaralyq deńgeıdegi dıplomat, Qazaqstan men álemniń jaýapty da laýazymdy qyzmetteri mektebinen ótken Prezıdentimiz halyq úmitin aqtap keledi. Buǵan zamanaýı bastamalary, pandemııadan keıingi ekonomıkany jandandyrýǵa bılik pen barsha áleýmetti saýatty jumyldyrýy dálel bolady.
Elimizde muǵalim, medısına qyzmetkerleriniń bedeli kóterilip keledi. Qoǵamnyń áleýmettik az qorǵalǵan múshelerine kómek qolyn sozý, zeınetaqy qoryn halyqtyń jeke áleýmettik suranysyn qanaǵattandyrýǵa múmkindik týǵyzý, óńirlik qaýipsizdik máselesin júıeleý, t.b. qadaý-qadaý jumystar atqaryldy. Halyq Qasym-Jomart Kemelulynyń «Qazir toı emes, oı jarystyratyn zaman» degen usynysyn jaqsy qabyldady.
Byltyrǵy Ál-Farabı men Abaı mereıtoıy, bıylǵy Jambyl, Álıhan, Qajymuqan mereıtoılary osy ustanymdy basshylyqqa aldy.
Al ǵylymǵa kelsek, ol – qoǵamnyń temirqazyǵy. Innovasııa men tehnologııalyq jańǵyrýlar tek qana ǵylymnyń arqasynda júzege asady. Bul rette otandyq ǵylymǵa memlekettik qamqorlyq pen memleketshil jaýapkershilik kezeń-kezeńmen júzege asyp keledi. Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń ǵylymı grant sanyn kóbeıtip, qomaqty qarjysy bar «Úzdik ǵylymı qyzmetker» baıqaýyn jarııalaýy, irgeli ǵylym salasy qyzmetkerlerine bazalyq jalaqy taǵaıyndaýy – mańyzdy bastamalar.
Prezıdent Q.K.Toqaevtyń «Halyq únine qulaq asatyn memleket» atty ustanymy qoǵamda oń baǵalanyp otyr. Qoǵamdyq qabyldaýlar, túrli baǵyttaǵy BAQ – osy pikirlerdiń aınasy.
Qasym-Jomart Kemeluly «Syndarly qoǵamdyq dıalog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» dep, memlekettik ınstıtýttardyń rólin nyǵaıtý, azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý, halyqtyń turmys sapasyn jaqsartý máselelerine qatysty eldik bastama kóterdi. Qazirgi áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıǵa jan-jaqty, tereń taldaý jasaý, onyń sheshý joldaryn kórsetý – Úkimettiń moınyndaǵy jaýapty mindet.
Búginde jańarǵan qoǵam sot pen quqyq qorǵaý júıesin jetildirýdi, bıznesti oraıly damytýdy, qarjy resýrstaryn durys bólýdi, halyqty áleýmettik qoldaýdy barynsha jetildirýdi, óńirler arasyndaǵy teńsizdikti joıýdy talap etse, qabyldanǵan memlekettik baǵdarlamalar bul suranysty kezeń-kezeńimen sheshetinine senimdimiz.
Prezıdent bilim men ǵylym salasyna memleket damýyndaǵy strategııalyq mańyzǵa ıe sala retinde qarap otyrǵany da oryndy. Ásirese bilim júıesine kásiptik baǵdarlaý saıasatyn engizý, sol arqyly eńbek naryǵy suranysyna beıimdeý – qazirgi ýaqyt talaby. Sondaı-aq Prezıdent jas mamandardy aýylǵa jiberýdiń tetikterin oılastyrýdy Úkimetke júktedi. Joǵary oqý oryndary jumys sapasy men nátıjeliligi osymen ólshenetin kez de alys emes dep oılaımyz.
Osy jyly Qasym-Jomart Kemeluly usynǵan 10 Ulttyq jobadan keleli nátıje kútemiz. Sonyń ishinde «Bilimdi el – sapaly bilim» men «Ulttyq rýhanı jańǵyrý» ulttyń deńgeıin kóterýge sebepshi bolady dep úmittenemin.
Mysaly, geograf-ekolog retinde bul mamandyqtyń máni dál búgin burynǵydan da ózekti dep sanaımyn. El men jer tutastyǵyna, Qazaqstannyń tórt tarapynyń da nyǵaıýyna, shekarasynyń shegendele túsýine geografııa ǵylymy jaýapty ekenin jaqsy túsinemiz. Osy baǵytta shákirtterimdi jumyldyryp ta jatyrmyn. Al ekologııaǵa kelsek, Nur-Sultan men Almaty qalalarynyń tóbesinen túnergen bult, las aýa bárimizdi qatty tolǵandyrady. Ákimdikter, tártip pen quqyq qorǵaý organdary kólikten shyǵatyn ýly gazdardy retteıtin qatań ereje bekitpeı bolmaıdy. Onyń ornyna ekologııalyq taza kólikterdi engizý – qaı jaǵynan da arzan jáne qaıtarymy mol joba. Sonymen birge bıylǵy batys óńirlerindegi qurǵaqshylyq máselesi de qatty oılandyrady.
Bıylǵy táýelsizdiktiń jóni bólek. Otyz jyl – ordaly eldiń aıtarlyqtaı mańyzdy belesi. Aǵa býyn jastardyń tilegin tilep, aq batasyn berip otyrýy – zańdy qubylys. О́mirde jaqsylyq pen qıyndyq qatar júredi. Bıyl qazan aıynyń sońynda jetpis eki jyl qol ustasyp, bilim salasy mamandaryn tárbıelegen, otandyq ádebıettaný salasyna ólsheýsiz úles qosqan jubaıym, akademık Serik Qırabaev baqıǵa ozdy. Ol kisi árdaıym: «Bilimdi de bilikti jastarǵa sený kerek. Táýelsizdikti baıandy etetin – solar» dep, izgi nıetin jetkizetin. Jaratqan 95 jyl ǵumyr buıyrtqan Seraǵańnyń Qazaqstannyń keleshegine degen tilegi oryndalatynyna senemin.
Táýelsizdigimiz jemisti, aýyl-qalamyz kelisti, urpaǵymyz óristi bolǵaı.
Álııa BEISENOVA,
UǴA akademıgi,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri
