Bul maqalany búgingi qoǵamda ómir súrip jatqan árbir azamat oqyp, bostandyqtyń baǵasyn tereń túsinedi dep oılaımyn. Bizdiń bir ǵana elimiz bar. Ol – táýelsiz Qazaqstanymyz! Halqymyz dál búgingi kúnderde buryn-sońdy bolmaǵan jańalyqtardyń kýási bolyp, eń baqytty kúnderin bastan keship jatqandyǵyn túsinýge tıis. Shyndyǵynda qazaq halqy qanshama qıyndyqtardy bastan keshirdi. Tipti alysqa barmaı-aq, ótken jıyrmasynshy ǵasyrdyń ózinde elimiz ne kórmedi. Juban aqyn jyrlaǵandaı: «Myń ólip, myń tirilgen qazaqpyz» ǵoı!.
Elbasy óz maqalasynda ótken ǵasyrda qazaq bastan keshken qıyndyqtardy bylaısha oı eleginen ótkizedi: «Men mıllıondaǵan adamdy qanǵa bóktirgen, qısapsyz mol qıyndyqtardan turatyn XX ǵasyrdyń ortasynda dúnıege keldim. Birinshi dúnıejúzilik soǵysqa qazaqtar qatyspasa da, patshanyń 1916 jylǵy maýsym jarlyǵymen tyl jumysy úshin áskerge shaqyryldy. Otarshyl ókimettiń óktemdigi men zulymdyǵy halyqty ashyndyryp, tózimin taýysty. Sol kezdegi Jetisý ólkesiniń Qarqara, Qastek, Samsy óńirinde bolǵan ult-azattyq kóterilisterge meniń ata-babalarym da qatysty.
Budan keıingi qazaq dalasyn qanǵa bóktirgen Azamat soǵysy da halqymyzǵa qısapsyz mol qasiret ákeldi. Asharshylyqtyń eki birdeı tolqyny – 1921-1922 jyl men 1930-1932 jyldardaǵy surqııa saıasat saldarynan ornaǵan zulmat kezinde qazaqtyń teń jartysy qyryldy. El esin endi jınaı bastaǵan otyzynshy jyldar sońynda stalındik qandy repressııa ultymyzdyń sút betine shyǵar qaımaqtaryn jalmap ketti, sonymen birge qatardaǵy qarapaıym azamattar da qandy qasaptan aman qalmady». Odan ári qandy qasap – soǵys, soǵystan keıingi el eńsesin ezgen aýyr jyldar, Qazaqstanǵa qanshama problemalaryn ala kelgen tyń ıgerý jyldary, bári-bári kúni keshe halqymyz tótep bergen qıyndyqtar men qorǵasyndaı aýyr kúnderdi eske túsiredi.
Al beıbit zamanda jarylystan kóz ashpaǵan dalamyz ben Semeı ıadrolyq polıgonynda jasalǵan synaqtardyń jazyqsyz qurbany bolǵandardyń obaly kimge? Men ózim de sol polıgon aýmaǵyna jaqyn aımaqta dúnıe esigin ashtym.Bizdiń shańyraqta dúnıege kelgen 9 balanyń úlkeni men jáne eki qaryndasym ishten jarymjan bolyp týdyq. Meniń bir aıaǵym týǵannan radıasııa áserinen kem boldy. Menen keıingi qaryndasym Gúlmıra eki aıaǵy ishten týǵanda shyǵyp týyp, ómir-baqı otadan kóz jazbaı, polıgon qasiretin tartyp keledi. Kenje qaryndasym Aıjan da polıgonnyń qurbany bolyp, kishkentaıynan omyrtqasy qısaıyp, aqyry ótken jyly nebári 40 jasynda ómirden ozdy. Ákem О́mirjan eli úshin kúndiz-túni adal eńbek etip, 73 jasynda obyr dertinen qınalyp, kóz jumdy. Men óz basymnan ótken osy shyndyqtardy jaıyp salýyma Elbasynyń aqıqatyn aıtqan maqalasyndaǵy myna oılary túrtki boldy: «Jer degennen shyǵady. Keńes Odaǵy tusynda qazaqtyń ulan-baıtaq jeriniń ár tusy jantúrshigerlik atom jarylystary jasalǵan túrli áskerı polıgondar men bazalarǵa, zerthanalarǵa aınaldy. Tek bir ǵana Semeı polıgonynda 456 ıadrolyq, termoıadrolyq jarylys jasaldy. Onyń 116-sy ashyq atmosferada jarylyp, halqymyzǵa orasan zor zııandy zardaptar ákeldi. Qazaqstan ǵalymdarynyń esebinshe, Semeı polıgonynda jarylǵan atom bombasynyń jalpy qýaty Hırosımaǵa tastalǵan bombadan eki jarym myń ese artyq eken. Men osy tajal polıgonyn 1991 jyldyń 29 tamyzynda japtym».
Qudaıǵa táýbe, táýelsiz elimizdiń 30 jyldyǵyn toılaýǵa jetip otyrmyz. О́zge eldermen terezemiz teń, keregemiz keń qýatty memleketke aınaldyq.Tuńǵysh Prezıdentimizdiń sara saıasatynyń arqasynda, shekaramyz shegendelgen, tól teńgemiz aınalymǵa engen, jańa astanamyz – Nur-Sultan shahary álem kartasynan oıyp turyp oryn alǵan, yntymaǵy, birligi jarasqan el retinde tanylyp otyrmyz. Ǵylym men mádenıetimiz, ádebıetimiz ben ónerimiz jer dúnıege tanyla bastady. Sondyqtan Elbasymyzǵa qudaı qýat bersin, elimiz aman, jurtymyz tynysh bolyp, memleketimiz gúldene bersin!
Baýyrjan JAQYP,
aqyn, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarma tóraǵasynyń orynbasary, UǴA korrespondent-múshesi
