Keri baılanysta kemshilik bolmaýy tıis

Osy maqsatta «Halyq únine qulaq asa­­tyn memleket» tujyrymyn júzege asyrý boıynsha jańa tájirıbeler en­di­rý jáne ótinishterdi qaraýdy ońtaı­landyrý maqsatynda zertteý ju­­­mys­tary júrgizildi. Atap aıt­qan­da, «qanaǵat­tan­dy­ryl­maǵan» sana­tyn­daǵy memlekettik organdardyń tur­ǵyndardyń aryzdaryna bergen 35 jaýa­bynyń mátinine kontent analız jasaldy. Taldaý barysynda kelesi másele­le­r anyqtaldy:

Birinshiden, memlekettik organdar ótinish berýshiniń aryzyn qana­ǵat­tandyrý múmkin bolmaıtyn jaǵ­daı­larda «múmkindik joq», «qarajat qaras­tyrylmaǵan», «múmkin emes» jáne t.b. sóz tirkesteri arqyly birden bul­­tarýǵa beıim. Mundaı úlgide ja­­­­ýap jazý aryz berýshini joǵary turǵan la­ýa­zymdy tulǵaǵa shaǵymdanýyna jáne qo­ǵamda memlekettik organǵa de­gen narazylyq kóńil kúıge sebepshi bo­lyp otyr.

Ekinshiden, eki nemese odan da kóp paraqtan turatyn aryzdarǵa mem­lek­ettik organnyń tym qys­qa jaýap qaıtarý jaǵdaılary jıi kez­desedi. Ádette mundaı aryzdarda birneshe suraq kóterilse de jaýap nusqasynda negizgi degen suraqtardy ǵana qamtý oryn alyp otyr. Taldaýdyń ekinshi bóligi memlekettik organ basshylarynda jeke qabyldaýda bolǵan 10 azamattan telefon baılanysy ar­qy­ly tereńdetilgen suhbat alý ádisi ar­qyly júrgizildi. Suhbat kezinde aza­mat­tardan «jeke qabyldaýdyń uzaq­­­tyǵy» jáne «barlyq máseleler to­­lyq tyńdaldy ma?» degen saýaldar qo­ıyldy.

Memleket basshysynyń «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujy­ry­myn ári qaraı júzege asyrýdy ózek­tendirý jáne aryz-shaǵymdarǵa mem­­­lekettik organdardyń beretin jaýap mátinin ázirleý boıynsha kelesi­deı algo­rıtm ázirlendi.

1.Memlekettik organ aryz-shaǵym­­dar­ǵa jaýap ázirleýde naqty jaǵ­daı­dy (faktti) tizbekteýmen ǵana aına­lyspaı, aryz berýshige degen tereń qurmetti, onyń máselesine beıjaı qaraı almaı­tyn­dyǵyn kórsetýge tıis. Máselen, Batys elderinde tur­ǵyndardyń óti­ni­­shine jaýap «Qym­bat­ty ... myrza», «Qurmetti» sóz tir­­kesterinen bas­talady. Mundaı ja­na­shyrlyq rýhyn­daǵy qarym-qa­ty­nas aryzdy «qanaǵat­tandyrý» múm­kin bolmaǵan jaǵdaı­dyń ózinde taraptardyń ózara tereń túsinisýine ákeler edi.

2.Aryz-shaǵymdarǵa berilgen ja­ýap­­tarda kelesi sóz tirkesterin baryn­sha jaǵymdy shyraıda jetkizýge bolar edi:

Mysaly: «múmkindik joq» degen­niń ornyna – «ókinishke qaraı, múmkin bol­maı otyr», «qarajat qaras­ty­ryl­ma­ǵan» degenniń ornyna – «qara­jat qa­ras­tyrylmaǵanyn nazarǵa alýy­ńyz­dy suraımyz».

3.Birneshe suraq joldaǵan qam­tyl­ǵan aryzdarǵa beriletin jaýaptarda ár másele jeke qamtylýǵa tıis. Bul memlekettik organnyń tııanaqty jumysymen qatar máselege jetkilikti nazar qoıylǵandyǵyn bildiredi.

4.Aryz-shaǵymdardy qaraý aryz berýshiniń jeke qatysýymen nemese qabyldanyp jatqan sheshimder týraly aryz berýshini habarlandyra otyryp oryndalýyn talap etetin zańnama sharty qoldanbaly sıpat alýy kerek.

5.Jeke qabyldaý kezinde ótinish aıtýshyny tolyq tyńdaý (otbasylyq, den­saýlyq jáne t.b. jaǵdaıyn suras­tyrý) jáne jeke qabyldaý kar­toch­­kasyna qabyldaý ýaqytynyń uzaq­ty­ǵyn jazý tájirıbesin endirý.

Qoldanystaǵy zańnama ótinishterdi qaraýda nátıjelilikke qol jetkizýdi maqsat etetindikten, onyń negizgi ishki ózegi ıdeologııalyq mazmunǵa toly ekendigine mán berilýi kerek.

Nurǵısa KО́ShEROV,

saıasattanýshy