Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Járdemaqy, aıyppul, salyq jáne basqa da tólemderdi esepteý úshin qoldanylatyn aılyq eseptik kórsetkish (AEK) 2022 jyldan bastap 3 063 teńge boldy. 2021 jyly 1 AEK – 2 917 teńge bolǵan edi. Al 2022-2024 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly zańǵa sáıkes 2022 jylǵy 1 qańtardan bastap eń tómengi aılyq jalaqy mólsheri ósedi. Bul 60 myń teńgeni quraıdy. Bul mólsher 2021 jyly
42 500 teńge bolǵan edi. Eń tómengi kúnkóris deńgeıi – 36 018 teńge. Osy zańǵa sáıkes 2022 jylǵy 1 qańtardan bastap jasyna baılanysty zeınetaqy jáne eńbek sińirgen jyldary úshin zeınetaqy tólemderiniń mólsheri 2021 jyly alynatyn mólsherden 7 paıyzǵa ósedi. Memlekettik áleýmettik járdemaqy mólsheri de 5 paıyzǵa joǵarylaıdy.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń habarlaýynsha, eń tómengi jalaqy mólsheriniń ósýine baılanysty eldegi 1,6 mln adamnyń tabysy artady.
О́tken jyldyń basty jańalyǵy – zeınetaqy jınaǵyndaǵy artyq somany paıdalaný bolǵany belgili. Bul múmkindikti 370 myńǵa jýyq adam paıdalanyp, 1,7 trln teńgeden astam qarjy qordan shyǵarylǵan. Ony azamattar turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartýǵa, emdelýge jumsady jáne jeke kompanııalardyń basqarýyna berdi. Jyl sońynda jetkilikti shekten asatyn somany jer ýchaskesin satyp alýǵa jumsaý jáne «Otbasy» bankindegi depozıtke aýdarý múmkindigi de paıda boldy.
Alaıda otandastarymyzǵa jaısyz tıgen bir jańalyq – jetkilikti shektiń óskendigi. Jańalyqty BJZQ 2021 jyly 3 jeltoqsanynda jarııalady. Bıyldan bastap 21 jastaǵy azamattyń esepshotyndaǵy qarjy 3,2 mln teńgeden asýǵa tıis. 30 jasta – 4,4 mln teńge, 40 jasta – 5,8 mln teńge, al 50 jasta – 7,4 mln teńge, 59-62 jasta 9,1 mln teńgeden artyq qarajat jınaýy qajet. Qor basshylyǵynyń túsindirýinshe, bul eń tómengi jalaqy men zeınetaqy tóleminiń artýymen baılanysty. Osydan soń kóp azamat jyl sońyna deıin qordaǵy artyq aqshasyn shyǵaryp, paıdalanyp qalýǵa tyrysty. Mundaı jantalas qoǵamda shý týǵyzdy. Keıin Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev zeınetaqy jınaǵynyń shekti mejesin kóterý merzimin 2022 jyldyń 1 sáýirine deıin uzartýdy tapsyrdy.
2022 jyl maınerlerge ońaı tımeıin dep tur. О́ıtkeni bıyldan bastap tutynǵan 1 kılovatt-saǵat úshin 1 teńgeden tóleýge týra keledi. Sóıtip, Úkimet aýa jaıylyp, el ishine erkin engen sıfrly maınıng qyzmetin salyqpen aýyzdyqtamaq. Sol arqyly olardyń kóleńkeden shyǵyp, el bıýdjetine qarjy túsirýin tikeleı baqylaýǵa alady. Maınerlerden bólek, Google, Facebook, Netflix sekildi sheteldik ınternet-kompanııalar da 2022 jyldan bastap Qazaqstan Úkimetine salyq tóleı bastaıdy. Bul «Google salyǵy» dep atalady. Iаǵnı qyzmet pen taýaryn onlaın platforma arqyly satatyn barlyq sheteldik kompanııa Qazaqstan bıýdjetine qosymsha qun salyǵyn tóleýge mindetteledi. QQS mólsherlemesi satylǵan taýarlar men qyzmetter somasynyń 12 paıyzyn quraıdy. Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń esepteýinshe, jańa salyqtan el qazynasyna jyl saıyn 2 mlrd teńge túsýge tıis.
Bıyl elimizde sıfrly teńge paıda bolady. Ulttyq bank bul jobany byltyr aıaqtaı almaı, amalsyz 2022 jyldyń 1 shildesine deıin shegergen. Jobany daıyndaýshylardyń aıtýynsha, tólemderdiń sıfrly teńgemen júzege asyrylýy barlyq operasııa men tranzaksııany baqylap, qarjy júıesiniń ashyqtyǵyn qamtamasyz etedi. Tıisinshe, jemqorlyqqa aparar joldy da kesedi.
2022 jyly kúshine enetin jańalyqtyń biri – ýtılızasııalyq alym kóleminiń artýy. Avtokólikti elge kirgizý úshin mindetti sanalatyn alymnyń bul túri elimizde 2016 jyldan beri qoldanylyp keledi. Ýtılızasııalyq alymdy esepteý úshin koeffısıentti (qozǵaltqysh kólemi men kólik kategorııasyna baılanysty) bazalyq stavkaǵa (mólsheri AEK-ke baılanysty) kóbeıtý kerek. Al bazalyq stavka 50 AEK-ti quraıdy. 2022 jyly 1 AEK – 3 063 teńge ekenin eskersek, onda bıyl bazalyq stavka mólsheri 153 150 teńgege bir-aq jetedi. Sonda osy jyly qozǵaltqysh kólemi 1000 tekshe sm bolatyn jeńil avtokólik úshin jańa qojaıyn 459 450 teńge tóleýi tıis bolady.
Bıyl úı baǵasy arzandamaıdy. Qazaqstan qurylys salýshylar qaýymdastyǵynyń prezıdenti Vıktor Mıkrıýkov 2022 jyly sıfrly ıpoteka trendke aınalady deıdi. Onyń aıtýynsha, bıyl qurylys materıaldarynyń baǵasy taǵy da qymbattaıdy; páterlerdiń sharshy metri taryla túsedi; jańa áleýmettik baǵdarlamalar paıda bolady.
2022 jyldyń 1 qańtarynan bastap «salyqtyq mobıldi qosymsha» túsinigi ómirimizge kirigedi. Bul arqyly jeke tulǵalarǵa múlik salyǵy, jer salyǵy jáne jeke tulǵalardyń kólik quraldary salyǵy boıynsha salyq mindettemeleriniń eseptelgen somalary týraly jáne (nemese) salyq beresheginiń bar ekeni týraly habarlamalar jiberilip otyrady. Al 1 naýryzdan bastap «Salyq tóleýshiniń tólqujaty» normasy jumysyn bastaıdy. 1 naýryzdan kúshine enetin jańalyqtyń biri – ekinshi deńgeıli bankter (EDB) mindettemesiniń keńeıýi. EDB jáne bank operasııasynyń jekelegen túrlerin júrgizetin uıymdar úshin salyq organdaryna aqparat berý boıynsha qosymsha mindettemeler engiziledi.
Sondaı-aq E-Salyq Business mobıldi qosymshasyn paıdalanatyn jeke kásipkerler úshin jańa arnaıy salyq rejimi jumysyn bastaıdy. Servıs arqyly jeke kásipker retinde tirkelip, salyq jáne áleýmettik tólem esebin júrgizýge bolady. Jańa mobıldi qosymsha jáne jańa salyq rejimin paıdalanǵan zańdy tulǵalar 3 jylǵa deıin ujymdyq tabys salyǵy men jeke tabys salyǵynan bosatylady.
Atap óterlik taǵy bir jańalyq – eski avtokólikterdi ýtılızasııaǵa qabyldaý jaıy. Bıyl eski avtokólikterdi jańa baǵamen ótkizý 5 qańtardan bastalady. Jalpy, bıyl azamattardan 70 myń avtokólik qabyldap alynyp, óńdeýden ótkiziledi degen jospar bar. Avtokólikterdi elektrondy kezekke qoıý prosesi jáne olardy qabyldaıtyn 18 pýnkt óz jumysyn 5 qańtar kúni bastaıdy.
